Thema 14 Gaswisseling en uitscheiding
Thema 14 Gaswisseling en uitscheiding
Een constant inwendig milieu
Uitwendig milieu
De omgeving om je heen
De lucht in je longen
De inhoud in de darmkanaal
Inwendig milieu
Weefselvloeistof
Bloedplasma
De huid en slijmvliezen in je luchtwegen en darmen zijn een barrière/grens tussen het uitwendige en inwendige milieu.
Een constant inwendig milieu
Je lichaam probeert het inwendig milieu hetzelfde te houden.
Het (min of meer) constant houden van het inwendig milieu vindt plaats door opname, opslag en uitscheiding van stoffen.
Zintuigen, zenuwcellen en hormonenspelen hierbij een belangrijke rol.
Zintuigen registreren of het inwendig milieu te veel of te weinig van een stof bevat.
Zenuwcellen geven signalen door.
Hormonen geven instructies aan organen om stoffen op te slaan of uit te scheiden.
Een constant inwendig milieu
Opname: een tekort aan bepaalde stoffen wordt voorkomen door opnemen van stoffen uit het uitwendige milieu.
Opslag: bruikbare stoffen waarvan te veel aanwezig is uit het inwendige milieu worden in organen opgeslagen worden en bij tekorten weer in inwendige milieu gebracht worden.
Uitscheiding: schadelijke en/of overtollige stoffen worden aan het inwendige milieu onttrokken en uit lichaam verwijderd.
Regeling bloedsuikerspiegel
Wat is je inwendige milieu
weefselvloeistof
bloedplasma
weefselvloeistof + bloedplasma
alles in je darmen
Wat is GEEN inwendig milieu?
Bloed
Lymfe
Weefselvloeistof
Blaas
Het onderhuids bindweefsel speelt een rol bij de ...
Opslag
Uitscheiding
Bescherming
Opname
De longen houden het inwendig milieu constant door
Opslag
Uitscheiding
Bescherming
Opname
Welke 2 stoffen worden uitgescheiden door de longen?
Water
Zuurstof
Koolstofdioxide
Waterdamp
Het gele beenmerg houdt het inwendige milieu constant door
Opslag
Uitscheiding
Bescherming
Opname
Welke rol hebben de spieren bij het instant houden van het inwendig milieu?
Opslag
Uitscheiding
Bescherming
Welke rol heeft de lever bij het instant houden van een constant inwendig milieu?
Opslag
Uitscheiding
Bescherming
Opname
Welke rol spelen de nieren bij het constant houden van het inwendig milieu?
Opslag
Uitscheiding
Bescherming
Opname
Functie huid
De huid is het grootste orgaan van je lichaam.
De huid heeft veel functies onder andere:
beschermen tegen ziekteverwekkers.
Voorkomen van uitdroging.
Huid en onderhuids bindweefsel
De huid bestaat uit opperhuid en lederhuid.
In onderhuids bindweefsel wordt vet (warmte-isolerende werking) in vetcellen opgeslagen.
Opperhuid
De opperhuid bestaat:
Hoornlaag: dode huidcellen (beschermt tegen beschadigingen, uitdroging en infecties).
Kiemlaag: groei nieuwe cellen en bevat pigment (beschermt tegen Uv-straling).
Haar met haarzakje en talgklieren. Talg houdt de huid en het haar soepel. Talg voorkomt aantasting van de huid door ziekteverwekkers.
Lederhuid
De lederhuid bevat:
gevoelszintuigen (druk-, tast- warmte, koude zintuig en pijnpunten)
zweetklieren met zweetkanaaltjes
bloedvaten
haarspiertjes
zenuwen
Regeling lichaamstemperatuur
Bescherming tegen daling lichaamstemperatuur:
Bloedvaten in de huid worden nauwer (minder warmteverlies).
Zweetklieren geven minder zweet af.
Door verbranding neemt warmteproductie toe.
Bescherming tegen stijging lichaamstemperatuur
Bloedvaten in de huid worden wijder (meer warmteverlies).
Zweetklieren geven meer zweet af.
Met welk zintuig voel je een insect op je huid lopen?
Drukzintuig
Tastzintuig
Koudezintuig
Warmtezintuig
In welk deel van de huid liggen alle zintuigcellen?
Opperhuid
Lederhuid
Kiemlaag
Hoornlaag
In welk deel van de huid liggen de pigmentcellen?
Opperhuid
Lederhuid
Kiemlaag
Hoornlaag
Hoe helpt de vetlaag met het in stand houden van een constante lichaamstemperatuur?
De vetlaag heeft een koelend effect.
De vetlaag heeft een warmte isolerende werking.
De vetlaag zorgt voor meer verbranding/warmte.
De vetlaag stimuleert je spieren.
Wat is geen functie van talgklieren?
Het soepel houden van de het haar
Het soepel houden van de de huid
Talg is een soort vet en is een belangrijke brandstof
Het voorkomen van aantasting huid door ziekteverwekkers
Ademhalingsstelsel mens
Je kunt de volgende onderdelen benoemen met hun kenmerken en functies:
Neusholte (4x voordelen neusademhaling)
Keelholte met huig en het strotklepje
Luchtpijp en bronchiën (met kraakbeenringen)
Luchtpijptakjes
Longblaasjes met longhaarvaten
Gaswisseling
Uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide in de longen.
Snelle gaswisseling door:
dunne wanden
groot oppervlak
drukverschil gassen
Inademen (rustig)
Ribben en borstbeen bewegen omhoog en naar voren door samentrekken tussenribspieren (= borstademhaling); het middenrif beweegt omlaag en de buikwand naar voren door samentrekken middenrifspieren (= buikademhaling).
De borstholte wordt groter.
Het volume van de longen wordt groter.
Lucht stroomt (door ontstane onderdruk) de longen in.
Uitademen (rustig)
Ribben en borstbeen bewegen omlaag en naar terug door ontspannen tussenribspieren (= borstademhaling); het middenrif beweegt omhoog en de buikwand gaat terug door ontspannen middenrifspieren (= buikademhaling).
De borstholte wordt kleiner.
Het volume van de longen wordt kleiner.
Lucht stroomt (door ontstane druk) de longen uit.
strottenhoofd
bronchiën
longblaasjes
keelholte
luchtpijp
neusholte
longen
In welke richting bewegen de ribben, het borstbeen en het middenrif bij een normale inademing?
Ribben en borstbeen omhoog en naar voren. Middenrif omhoog.
Ribben en borstbeen omhoog en naar voren. Middenrif omlaag.
Ribben en borstbeen omlaag. Middenrif omhoog.
Ribben en borstbeen omlaag. Middenrif omlaag.
Waarbij hoort de volgende waarneming: "De tussenribspieren trekken samen."
Inademing bij borstademhaling
Uitademing bij borstademhaling
Inademing bij buikademhaling
Uitademing bij buikademhaling
Zet de stappen van inademen in de goede volgorde
Lucht stroomt je longen in
Je borstholte en longen worden groter
Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen
Luchtdruk in je longen neemt af
Ribben kantelen omhoog en middenrif wordt plat
Hiermee wordt tijdens het slikken de neusholte afgesloten
Huig
Strotteklepje
Kringspier
Tong
Bij deze longaandoening krijg je last van zuurstoftekort in je bloed
COPD
astma
chronische bronchitis
longemfyseem
Longen
Reptielen (koudbloedig)
Zoogdieren (warmbloedig)
Vogels (warmbloedig)
Waarom hebben reptielen een kleiner longoppervlak nodig?
Reptielen zijn koudbloedig en hoeven minder te verbranden, omdat ze hun lichaamstemperatuur niet op peil hoeven te houden.
Amfibieën
Kenmerken
ademhaling door kieuwen/huid, later door longen/huid
Koudbloedig
Huid met slijm
Leven in water en op land
Vissen
Kenmerken
Ademhaling met kieuwen
Kieuwen liggen in kieuwholte
Kieuw: kieuwboog + kieuwplaatjes
Gaswisseling via kieuwplaatjes en water
Kieuwplaatjes: groot oppervlak (meer gaswisseling)
Insecten
Kenmerken
Geen longen maar buisjes in het lichaam: tracheeën
(Vaak) in het achterlijf zitten kleine openingen: stigmata
Door het aanspannen of ontspannen van het achterlijf van de insect komt zuurstof binnen via de stigma en verspreid zich via de tracheeën. Koolstofdioxide verlaat zo ook het lichaam.
Eencelligen
Amoeben zijn eencellige organismen.
Gaswisseling bij eencelligen gaat via celmembraan.
Het oppervlak is groot genoeg om voldoende zuurstof op te nemen en koolstofdioxide af te geven
Er is geen speciale orgaan nodig voor gaswisseling
Hoe heet het ademhalingsstelsel van een insect?
long
kieuw
trachee
celmembraan
Bij het pantoffeldiertje vindt gaswisseling plaats via het celmembraan.
Juist
Onjuist
Een pad heeft longen, via welk ander orgaan vindt bij een pad ook gaswisseling plaats?
Via de mond
Via de staart
Via de huid
Via de ogen
Hoe ademt een kikkervisje?
kieuwen
longen
kieuwen en huid
huid
Hoe ademen kakkerlakken?
Longen
Kieuwen
Tracheeën
Celmembraan
Een zoogdier haalt adem met de
kieuwen
huid
longen
celmembraan
Functies lever
1. Opbouwen en omzetten
2. Afbreken
3. Afvoeren
4. Opslaan
De lever is "aangesloten" op de bloedsomloop door drie bloedvaten:
leverslagader
poortader
leverader
Bewerken van voedingsstoffen tot plasma-eiwitten uit als fibrinogeen en transporteiwitten in het bloedplasma.
Gal maken voor emulgeren vetten.
Afbreken overtollige eiwitten. Hierbij ontstaat het giftige ureum.
Afbraak van dode rode bloedcellen. Hierbij ontstaan galkleurstoffen.
Onwerkzaam maken van gifstoffen als medicijnen, alcohol en drugs.
Hepatitis: ontsteking van de lever door hepatitisvirus.
Hepatitis B wordt overgedragen door bloed(transfusie), sperma en vaginaal vocht (= SOA).
kan leiden tot:
leverkanker
levercirrose (afsterven levercellen)
(
Via welk bloedvat krijg te lever de meeste voedingsstoffen binnen?
leverader
leverslagader
poortader
Is het bloed in de poortader zuurstofrijk of zuurstofarm?
zuurstofrijk
zuurstofarm
Welk hormoon zorgt voor daling van de bloedsuikerspiegel?
insuline
glycagon
glycogeen
glucose
Waar wordt glucagon gemaakt?
in de lever
in de galblaas
in de alvleesklier
in de nieren
Waarvan is ureum een afbraakproduct?
van oude bloedcellen
van alcohol
van medicijnen
van overtollige eiwitten
Hoe verlaat ureum het lichaam?
via de huid
via de longen
via de nieren
via de 12-vingerige darm
Nieren bouw en functies
Niermerg en nierschors
Hier vindt uitscheiding van overtollig water, overtollige zouten, afvalstoffen (o.a. ureum) en schadelijke stoffen plaats en wordt urine gevormd.
Nierbekken
Hier wordt urine verzameld en afgevoerd naar de urineleiders.
Bloedvaten nieren
Nierslagader
Voert bloed naar de nieren. Dit bloed bevat veel veel overtollige stoffen, afvalstoffen en schadelijke stoffen. De nieren scheiden deze stoffen uit het bloed.
Nierader
Voert het gezuiverde bloed weer weg uit de nieren.
Urine(wegen)
Kleur urine
Licht geel: veel water in de urine.
Donker geel: weinig water in de urine.
Donkergeel tot donkerbruin: kan duiden op leveraandoening.
Roze, roodbruin of vleeskleurig: bloed bij de urine (of rode biet gegeten).
Schuim op urine : eiwitten in urine door nierafwijking / te eiwitrijk dieet.
Urine
De samenstelling van urine wisselt en is afhankelijk van samenstelling en hoeveelheden van stoffen welke uitgescheiden worden.
Weg van urine
Nierbekken: verzamelen urine
Urineleiders: afvoer urine naar urineblaas
Urineblaas: tijdelijke opslag van urine
Urinebuis: afvoer van urine naar buiten
Welk onderdeel wordt aangegeven met cijfer 4?
Nierslagader
Nierader
Urinebuis
Urineleider
Welk onderdeel wordt aangegeven met cijfer 8?
Nierslagader
Nierader
Urinebuis
Urineleider
Het bloed stroomt naar de nieren toe door de ...
nierslagader
poortader
nierader
In welke delen wordt de urine gevormd?
nierbekken en nierschors
niermerg en nierschors
nierbekken en niermerg
nierbekken, niermerg en nierschors
Hieronder zie je een doorsnede van een nier.
Zet de namen van de onderdelen op de juiste plaats.
nierbekken
nierschors
niermerg
urineleider
nierslagader
niersader
Afvalstoffen en mineralen zorgen donkere kleur van urine. Welke kleur heeft je urine als je weinig water hebt gedronken?
Licht van kleur
Donker van kleur
Vervoert de urine vanuit de nieren naar de (urine)blaas.
Slaat de urine tijdelijk op
Via deze buis verlaat urine het lichaam
Hier worden afvalstoffen uit het bloed gehaald.
Niermerg en nierschors
Urineleider
Urineblaas
Urinebuis
Afvalstoffen volgen een weg door het lichaam.
Zet de delen waar deze afvalstoffen langsgaan in de juiste volgorde.
Zet het deel waar de afvalstoffen als eerste komen bovenaan.
1
2
3
4
5
6
urine blaas
urine leider
Urine buis
nierslagader
aorta
nier