De Grondwet in Nederland: jouw rechten en vrijheden
De Grondwet in Nederland: jouw rechten en vrijheden
De Grondwet
De basis van alle wetten in Nederland. Hierin staan de belangrijkste rechten en plichten van iedereen.
Artikel 1: Gelijke behandeling en discriminatieverbod
"Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan."
Vrijheidsrecht?
Politiek recht?
Verzorgingsrecht?
= Vrijheidsrecht
Waarom is gelijke behandeling en anti-discriminatie belangrijk?
Gelijke behandeling betekent dat iedereen naar vrijheid mag leven zoals je wilt, jezelf mag zijn ongeacht afkomst, geslacht, seksuele voorkeur, religie of handicap.
En dezelfde kansen hoort te krijgen.
Artikel 2:
Nederlanderschap
Vreemdeling, uitlevering, recht tot verlaten van land
"De wet regelt wie Nederlander is.
De wet regelt de toelating en de uitzetting van vreemdelingen.
Uitlevering kan slechts geschieden krachtens verdrag. Verdere voorschriften omtrent uitlevering worden bij de wet gegeven.
Ieder heeft het recht het land te verlaten, behoudens in de gevallen, bij de wet bepaald."
Alle Nederlanders mogen werken bij de overheid.
"Alle Nederlanders zijn op gelijke voet in openbare dienst benoembaar."
Artikel 3:
Gelijke benoembaarheid
Vrijheidsrechten?
Politiek rechten?
Verzorgingsrechten?
= beide Vrijheidsrechten
Artikel 4 kiesrecht
Iedere Nederlander mag stemmen of zichzelf verkiesbaar stellen.
"Iedere Nederlander heeft gelijkelijk recht de leden van algemeen vertegenwoordigende organen te verkiezen alsmede tot lid van deze organen te worden verkozen, behoudens bij de wet gestelde beperkingen en uitzonderingen."
Vrijheidsrecht?
Politiek recht?
Verzorgingsrecht?
= Politiek recht
Artikel 5: Petitierecht
Iedereen mag een officieel verzoek tot verandering doen aan de overheid.
"Ieder heeft het recht verzoeken schriftelijk bij het bevoegd gezag in te dienen."
Vrijheidsrecht?
Politiek recht?
Verzorgingsrecht?
= Politiek recht
Artikel 6: Vrijheid van godsdienst
Je mag vrij kiezen wat je gelooft of niet gelooft.
"Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
De wet kan ter zake van de uitoefening van dit recht buiten gebouwen en besloten plaatsen regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden."
Vrijheidsrecht?
Politiek recht?
Verzorgingsrecht?
= Vrijheidsrecht
Artikel 7 Vrijheid van meningsuiting, censuurverbod
Je mag je mening vrij uiten, zonder vooraf toestemming te hoeven vragen.
"Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
De wet stelt regels omtrent radio en televisie.
Er is geen voorafgaand toezicht op de inhoud van een radio- of televisieuitzending.
Voor het openbaren van gedachten of gevoelens door andere dan in de voorgaande leden genoemde middelen heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. De wet kan het geven van vertoningen toegankelijk voor personen jonger dan zestien jaar regelen ter bescherming van de goede zeden.
Vrijheidsrecht
Artikel 8 en 9: Vereniging, vergadering en betoging
Je mag verenigingen oprichten en demonstreren.
Art 8: "Het recht tot vereniging wordt erkend. Bij de wet kan dit recht worden beperkt in het belang van de openbare orde."
Art 9: "Het recht tot vergadering en betoging wordt erkend, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
De wet kan regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden."
Vrijheidsrecht Politiek recht
Artikel 10: Privacy
Je hebt recht op privacy. Persoonsgegevens worden goed beschermd.
"Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer.
De wet stelt regels ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer in verband met het vastleggen en verstrekken van persoonsgegevens.
De wet stelt regels inzake de aanspraken van personen op kennisneming van over hen vastgelegde gegevens en van het gebruik dat daarvan wordt gemaakt, alsmede op verbetering van zodanige gegevens."
Vrijheidsrecht
Artikel 11: Onaantastbaarheid lichaam
Je lichaam is van jou. Niemand mag jou zonder reden lichamelijk iets aandoen.
"Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam."
Artikel 12: Huisrecht
Zonder duidelijke reden en toestemming mag niemand jouw huis binnentreden.
"Het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is alleen geoorloofd in de gevallen bij of krachtens de wet bepaald, door hen die daartoe bij of krachtens de wet zijn aangewezen.
Voor het binnentreden overeenkomstig het eerste lid zijn voorafgaande legitimatie en mededeling van het doel van het binnentreden vereist, behoudens bij de wet gestelde uitzonderingen.
Aan de bewoner wordt zo spoedig mogelijk een schriftelijk verslag van het binnentreden verstrekt. Indien het binnentreden in het belang van de nationale veiligheid of dat van de strafvordering heeft plaatsgevonden, kan volgens bij de wet te stellen regels de verstrekking van het verslag worden uitgesteld. In de bij de wet te bepalen gevallen kan de verstrekking achterwege worden gelaten, indien het belang van de nationale veiligheid zich tegen verstrekking blijvend verzet."
Artikel 13: Briefgeheim
Brieven en berichten zijn privé.
Ze mogen alleen worden bekeken
volgens strikte wettelijke regels.
"Ieder heeft recht op eerbiediging van zijn brief- en telecommunicatiegeheim.
Beperking van dit recht is mogelijk in de gevallen bij de wet bepaald met machtiging van de rechter of, in het belang van de nationale veiligheid, door of met machtiging van hen die daartoe bij de wet zijn aangewezen."
Artikel 14: Onteigening
Als jouw eigendom nodig is voor het algemeen belang, heb je recht op compensatie.
"Onteigening kan alleen geschieden in het algemeen belang en tegen vooraf verzekerde schadeloosstelling, een en ander naar bij of krachtens de wet te stellen voorschriften.
De schadeloosstelling behoeft niet vooraf verzekerd te zijn, wanneer in geval van nood onverwijld onteigening geboden is.
In de gevallen bij of krachtens de wet bepaald bestaat recht op schadeloosstelling of tegemoetkoming in de schade, indien in het algemeen belang eigendom door het bevoegd gezag wordt vernietigd of onbruikbaar gemaakt of de uitoefening van het eigendomsrecht wordt beperkt."
Rechten bij vrijheidsontneming en straf
Artikel 15 Vrijheidsontneming
Je kunt alleen gestraft worden als daar een wet voor bestaat.
"Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling."
= Nulla poena sine lege = legaliteitsbeginsel
Vrijheid mag alleen volgens de wet worden afgenomen.
"Buiten de gevallen bij of krachtens de wet bepaald mag niemand zijn vrijheid worden ontnomen.
Hij aan wie anders dan op rechterlijk bevel zijn vrijheid is ontnomen, kan aan de rechter zijn invrijheidstelling verzoeken. Hij wordt in dat geval door de rechter gehoord binnen een bij de wet te bepalen termijn. De rechter gelast de onmiddellijke invrijheidstelling, indien hij de vrijheidsontneming onrechtmatig oordeelt.
De berechting van hem aan wie met het oog daarop zijn vrijheid is ontnomen, vindt binnen een redelijke termijn plaats.
Hij aan wie rechtmatig zijn vrijheid is ontnomen, kan worden beperkt in de uitoefening van grondrechten voor zover deze zich niet met de vrijheidsontneming verdraagt."
Artikel 16 Geen straf zonder wet
Artikel 17 & 18: Rechtspraak en rechtsbijstand
Iedereen heeft recht op een eerlijk proces en hulp vanuit de rechtsbijstand.
17: Wettelijke toekenning rechter
Ieder heeft bij het vaststellen van zijn rechten en verplichtingen of bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn voor een onafhankelijke en onpartijdige rechter.
Niemand kan tegen zijn wil worden afgehouden van de rechter die de wet hem toekent. =Ius de non evocando
18: Rechtsbijstand
Ieder kan zich in rechte en in administratief beroep doen bijstaan.
De wet stelt regels omtrent het verlenen van rechtsbijstand aan minder draagkrachtigen.
Vrijheidsrecht
Sociaal grondrecht
Artikel 19: werkgelegenheid; rechtspositie werknemers; arbeid
De overheid zorgt voor werkgelegenheid. Je hebt het recht om zelf werk te kiezen.
"Bevordering van voldoende werkgelegenheid is voorwerp van zorg der overheid.
De wet stelt regels omtrent de rechtspositie van hen die arbeid verrichten en omtrent hun bescherming daarbij, alsmede omtrent medezeggenschap.
Het recht van iedere Nederlander op vrije keuze van arbeid wordt erkend, behoudens de beperkingen bij of krachtens de wet gesteld."
Artikel 20 & 21:
Bestaanszekerheid; welvaart; sociale zekerheid en milieu
Art 20: Iedereen heeft recht op bestaanszekerheid en een leefbare omgeving.
De overheid beschermt deze rechten.
De bestaanszekerheid der bevolking en spreiding van welvaart zijn voorwerp van zorg der overheid.
De wet stelt regels omtrent de aanspraken op sociale zekerheid.
Nederlanders hier te lande, die niet in het bestaan kunnen voorzien, hebben een bij de wet te regelen recht op bijstand van overheidswege.
Art 21: De zorg van de overheid is gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu.
Artikel 22: Volksgezondheid; woongelegenheid; ontplooiing
De overheid bevordert volksgezondheid, voldoende woonruimte en mogelijkheden om je te ontwikkelen.
"De overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid.
Bevordering van voldoende woongelegenheid is voorwerp van zorg der overheid.
Zij schept voorwaarden voor maatschappelijke en culturele ontplooiing en voor vrijetijdsbesteding."
Artikel 23: Vrijheid van onderwijs
Mag ook, zolang het aan de wettelijke eisen voldoet. Krijgt ook geld van overheid
Gegarandeerd door de overheid voor iedereen.
Openbaar onderwijs
Bijzonder onderwijs (Kath, Prot, Islam etc)
"Het onderwijs is een voorwerp van de aanhoudende zorg der regering.
Het geven van onderwijs is vrij, behoudens het toezicht van de overheid en, voor wat bij de wet aangewezen vormen van onderwijs betreft, het onderzoek naar de bekwaamheid en de zedelijkheid van hen die onderwijs geven, een en ander bij de wet te regelen.
Het openbaar onderwijs wordt, met eerbiediging van ieders godsdienst of levensovertuiging, bij de wet geregeld.
In elke gemeente en in elk van de openbare lichamen, bedoeld in artikel 132a, wordt van overheidswege voldoend openbaar algemeen vormend lager onderwijs gegeven in een genoegzaam aantal openbare scholen. Volgens bij de wet te stellen regels kan afwijking van deze bepaling worden toegelaten, mits tot het ontvangen van zodanig onderwijs gelegenheid wordt gegeven, al dan niet in een openbare school.
De eisen van deugdelijkheid, aan het geheel of ten dele uit de openbare kas te bekostigen onderwijs te stellen, worden bij de wet geregeld, met inachtneming, voor zover het bijzonder onderwijs betreft, van de vrijheid van richting.
Deze eisen worden voor het algemeen vormend lager onderwijs zodanig geregeld, dat de deugdelijkheid van het geheel uit de openbare kas bekostigd bijzonder onderwijs en van het openbaar onderwijs even afdoende wordt gewaarborgd. Bij die regeling wordt met name de vrijheid van het bijzonder onderwijs betreffende de keuze der leermiddelen en de aanstelling der onderwijzers geëerbiedigd.
Het bijzonder algemeen vormend lager onderwijs, dat aan de bij de wet te stellen voorwaarden voldoet, wordt naar dezelfde maatstaf als het openbaar onderwijs uit de openbare kas bekostigd. De wet stelt de voorwaarden vast, waarop voor het bijzonder algemeen vormend middelbaar en voorbereidend hoger onderwijs bijdragen uit de openbare kas worden verleend.
De regering doet jaarlijks van de staat van het onderwijs verslag aan de Staten-Generaal."
Sociaal én vrijheidsrecht
Samenvatting: jouw grondrechten
De Grondwet beschermt jouw
vrijheid
gelijkheid
recht op een eerlijk leven in Nederland.
Vrijheidsrechten
Politieke rechten
Sociale verzorgingsrechten
Leerdoel
Aan het einde van deze les begrijp je de belangrijkste grondrechten uit de Nederlandse Grondwet en kun je uitleggen waar deze jou in het dagelijks leven beschermen.