Vragen bij een tekst
Zó pak je het aan
-Ga zitten op je plek
-Leg je iPad dicht op de hoek van je tafel
Vragen bij een tekst
Zó pak je het aan
-Ga zitten op je plek
-Leg je iPad dicht op de hoek van je tafel
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe ik verschillende vragen bij een tekst stap voor stap aanpak.
This item has no instructions
De opbouw van een tekst
Een tekst heeft vaak drie delen:
inleiding
kern met deelonderwerpen
slot
Elke alinea heeft een functie in het geheel.
Benadruk dat leerlingen eerst naar het geheel kijken en daarna pas naar losse alinea's. Dat helpt bij vragen over structuur.
Alinea's en deelonderwerpen
Zet naast elke alinea in een paar woorden waar die over gaat.
Zo zie je sneller welke alinea's bij elkaar horen.
Een nieuw deel begint vaak bij een nieuw deelonderwerp.
Let op overgangswoorden tussen de delen.
Laat eventueel mondeling voorbeelden noemen van korte kantlijnwoorden, zoals 'oorzaak', 'voorbeeld' of 'mening schrijver'.
Signaalwoorden helpen
Woorden als daarnaast, een ander en tot slot laten vaak zien dat de tekst verdergaat naar een nieuw punt.
Ze helpen je om de tekst in stukken te verdelen.
Maak duidelijk dat een signaalwoord een aanwijzing is, geen garantie. De inhoud van de alinea moet ook passen bij een nieuw deelonderwerp.
Functie van een alinea
Bij een vraag over functie kijk je niet alleen waar de alinea over gaat, maar vooral wat de alinea doet.
Bijvoorbeeld:
inleiden
uitleggen
voorbeeld geven
afsluiten
Veel leerlingen verwarren inhoud en functie. Leg uit: 'Dit gaat over sport' is inhoud, maar 'dit geeft een voorbeeld' is functie.
Controleer je indeling
Controleer altijd of je indeling klopt met:
de kopjes in de tekst
de volgorde in de vraag
de samenhang tussen de alinea's
Zo voorkom je dat je te snel kiest.
This item has no instructions
Tekst opdelen
Een tekst heeft vaak een inleiding, een kern en een slot. Bij structuurvragen kijk je ook naar de functie van een alinea: wat dat deel doet in de tekst.
De drie kernwoorden komen letterlijk uit dit blok: inleiding, slot en functie.
Onderwerp en hoofdgedachte
Het onderwerp is waar de tekst over gaat.
De hoofdgedachte is wat de schrijver daarover zegt.
De hoofdgedachte schrijf je in één zin.
Gebruik zo nodig een simpel contrast: onderwerp = 'social media', hoofdgedachte = 'social media is handig, maar kost ook veel tijd'.
Waar vind je de hoofdgedachte?
Lees vooral:
de titel
de inleiding
het slot
Daar staat de belangrijkste boodschap vaak het duidelijkst.
Noem dat ook tussenkopjes soms helpen, maar dat titel, inleiding en slot de beste start zijn.
Wat wil de schrijver dat je onthoudt?
De hoofdgedachte past bij de hele tekst.
Vraag jezelf af: wat is de ene boodschap die na het lezen moet blijven hangen?
Benadruk dat de hoofdgedachte geen los detail is en ook niet een letterlijk stukje uit maar één alinea hoeft te zijn.
Te smal of te breed
Gaat een antwoord alleen over één alinea of één voorbeeld? Dan is het vaak te smal.
Past een antwoord bij bijna elke tekst over dit onderwerp? Dan is het vaak te breed.
De beste keuze past bij alles in de tekst, maar blijft precies.
Dit is een kernstrategie bij meerkeuzevragen over de hoofdgedachte.
Waar zoek je eerst naar de hoofdgedachte van de tekst?
titel
inleiding
slot
tussenkopjes
This item has no instructions
Schrijfdoel en functie
Er is een belangrijk verschil:
schrijfdoel gaat over de hele tekst
functie gaat over één alinea of zin
Lees dus goed waar de vraag naar vraagt.
Laat zien dat dezelfde tekst een doel kan hebben, terwijl losse delen daarin verschillende functies hebben.
Schrijfdoel van de hele tekst
Een schrijver wil meestal:
informeren
overtuigen
activeren
vermaken
Kijk vooral naar het slot: daar zie je het doel vaak goed.
Licht kort toe: activeren betekent dat de schrijver wil dat de lezer iets gaat doen.
Functie van een tekstdeel
Een alinea of zin kan bijvoorbeeld:
uitleg geven
een voorbeeld geven
iets toevoegen
iets tegenspreken
samenvatten
De functie gaat over de rol van dat deel in de tekst.
Benadruk de formulering 'voor de rest van de tekst' of 'voor het deel ervoor'. Dat helpt om naar verbanden te kijken.
Kies wat het deel doet
Kies niet de optie die alleen vertelt wat er staat.
Kies de optie die zegt wat dat stukje doet in de tekst.
Veel foute antwoorden zijn inhoudelijk waar, maar noemen niet de functie. Dat is precies de valkuil.
Doel of functie
Het schrijfdoel gaat over de hele tekst. De functie gaat over één alinea of zin. Een schrijver kan willen informeren, overtuigen, activeren of vermaken.
Laat leerlingen goed kijken welk woord bij heel de tekst hoort en welk woord bij een deel hoort.
Zoek eerst de juiste plek
Bij zoekvragen hoef je niet alles te lezen.
Lees eerst de vraag.
Onderstreep waar de vraag over gaat.
Let op naam, getal, begrip of alineanummer.
Benadruk gericht lezen: eerst de vraag, dan pas de tekst. Dat bespaart tijd en geeft focus.
Zoek woorden terug
Zoek in de tekst:
hetzelfde woord als in de vraag
of een woord met bijna dezelfde betekenis
Het antwoord staat vaak in andere woorden.
Geef mondeling een klein voorbeeld van een vraagwoord en een synoniem in de tekst, zonder een nieuwe theorie toe te voegen.
Lees ook de zinnen eromheen
Lees niet alleen één losse zin.
Vaak staat het antwoord:
in de zin ervoor
in de zin erna
of verspreid over twee zinnen
Leerlingen stoppen vaak te vroeg zodra ze een bekend woord zien. Wijs op het belang van context rondom de vindplaats.
Kies wat echt in de tekst staat
Kies het antwoord dat past bij de tekst.
Kies niet wat je zelf logisch vindt.
Let op kleine woorden als niet, alleen, altijd en meestal.
Eén woord kan een antwoord fout maken.
Benadruk dat voorkennis soms juist stoort: de tekst is beslissend, niet wat leerlingen al weten.
Wat doe je eerst bij een zoekvraag?
de tekst samenvatten
het slot lezen
de vraag lezen
alles langzaam lezen
Gebaseerd op slides 15-18: eerst de vraag, dan gericht zoeken in de tekst.
Gericht zoeken
Bij een zoekvraag lees je eerst de vraag. Daarna zoek je hetzelfde woord of een synoniem. Lees ook de zinnen eromheen, want daar staat het antwoord vaak precies.
Synoniem is hier functioneel gebruikt als 'woord met bijna dezelfde betekenis', zoals op slide 16.
Betekenis afleiden
Je hoeft een moeilijk woord niet altijd te kennen.
De zinnen eromheen helpen vaak om de betekenis te vinden.
Text
Neem onzekerheid weg: onbekende woorden zijn niet meteen een probleem als leerlingen de context gebruiken.
Gebruik de context
Lees de zin ervoor en erna.
Daar wordt het woord vaak:
uitgelegd
herhaald in andere woorden
duidelijk gemaakt met een voorbeeld
This item has no instructions
Slide titel
Voorbeeld
This item has no instructions
Let op signaalwoorden
Signaalwoorden kunnen iets zeggen over de betekenis.
Bijvoorbeeld:
maar geeft een tegenstelling
dus geeft een gevolg
bijvoorbeeld kondigt een voorbeeld aan
Koppel dit terug aan tekstbegrip: signaalwoorden helpen niet alleen bij structuur, maar ook bij woordbetekenis.
Past het woord in de zin?
Zet elke optie op de plek van het woord.
Lees de zin opnieuw.
Kies de optie waarbij de zin logisch blijft.
Denk ook aan beeldspraak: wat bedoelt de schrijver echt?
Leg bij beeldspraak kort uit dat leerlingen moeten kijken naar het beeld én naar de bedoeling van de schrijver.
Begrippenlijst
inleiding - het begin van een tekst
kern - het middelste deel met de belangrijkste informatie
slot - het laatste deel van een tekst
alinea - een stuk tekst dat bij elkaar hoort
deelonderwerp - een kleiner onderwerp binnen de hele tekst
functie - wat een tekstdeel doet in het geheel
signaalwoord - woord dat een verband of overgang laat zien
This item has no instructions
Begrippenlijst
onderwerp - waar de tekst over gaat
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van de hele tekst
schrijfdoel - waarom de schrijver de tekst heeft geschreven
informeren - de lezer iets uitleggen of vertellen
overtuigen - de lezer van een mening laten vinden
activeren - de lezer aansporen om iets te doen
vermaken - de lezer plezier of ontspanning geven
This item has no instructions
Begrippenlijst
context - de woorden en zinnen rond een woord of zin
beeldspraak - taal waarbij iets figuurlijk wordt bedoeld
tegenstelling - twee dingen die niet bij elkaar passen
gevolg - wat er daarna gebeurt
voorbeeld - iets dat een uitleg duidelijk maakt
This item has no instructions