Syllabus:
In de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog werd in het Duitse keizerrijk de republiek uitgeroepen
Syllabus:
In de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog werd in het Duitse keizerrijk de republiek uitgeroepen
Het Duitse leger begin 1918:
* Gunstig: vrede met Rusland (communistische revolutie Lenin)
* Ongunstig: deelname VS aan oorlog (onbeperkte duikbotenoorlog)
* Voorjaar: laatste kans op de overwinning.
* Augustus/september: offensief mislukt, vrees voor Duitse instorting bij legerleiding (Ludendorff, Von Hindenburg)
* Peace without victory (jan. 1917)
* To make the world safe for democracy (april 1917)
* 14 punten (jan. 1918)
VS president Woodrow Wilson
Plan legerleiding:
* Duitsland omvormen tot een parlementaire democratie
Doel:
* een betere vrede
Belangrijk:
* Buiten de legerleiding, zijn weinig mensen goed op de hoogte van de werkelijke militaire situatie.
* Door censuur en propaganda leek de overwinning nog in zicht en de nederlaag ver weg
9 November: keizer Wilhelm II vlucht naar Nederland, Duitsland wordt een republiek.
* In Duitsland was in november een revolutie uitgebroken. Scheidemann roept de republiek uit (spontane actie)
* Legerleiding zegt dat soldaten niet meer voor Wilhelm willen vechten
Philipp Scheidemann (SPD) roept op een balkon van de Rijksdag de republiek uit, 9 november 1918
Syllabus:
De sociaaldemocratische regering tekende de wapenstilstand en begon met de opbouw van een parlementaire democratie
Ebert, leider van de sociaaldemocraten (SPD)
* was aangenaam verrast door plan legerleiding
* was onaangenaam verrast door de Duitse revolutie (opstanden, arbeiders- en soldatenraden)
* namens de regering ondertekent Erzberger (en niet iemand van het leger!) de wapenstilstand op 11 november.
Bij de eerste verkiezingen voor de rijksdag in januari 1919
behaalden de democratische partijen een goede uitslag:
* SPD (sociaaldemocraten) 38%
* Zentrum (katholieken) 20%
* DDP (liberalen) 19%
Dus:
De democratische partijen, die de Republiek van Weimar steunden, hadden in jan. 1919 ruim driekwart van de kiezers achter zich
* juni 1919: VERDRAG VAN VERSAILLES
Daarna:
* de democratische partijen verliezen veel stemmen
* plan legerleiding heeft niet gewerkt
* de Republiek van Weimar krijgt het moeilijk
Syllabus:
Door tegenstand van de conservatieve elite en extremistische groepen van links en rechts was die democratie vanaf het begin wankel.
Tegenstanders van de Republiek van Weimar:
1. De oude elite:
Conservatieven die het oude keizerrijk wilden herstellen.
2. Extreem rechts:
Mensen zoals Hitler, die een hele nieuwe samenleving willen (zie kenmerken nationaalsocialisme)
3. Extreem links:
Communisten die de SU als voorbeeld namen. Zij werden aanvankelijk Spartakisten genoemd.
Syllabus:
Een groot deel van de Duitse bevolking had weinig vertrouwen in de leiders van de Republiek. Gevoed door de dolkstootlegende hielden zij hen verantwoordelijk voor de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog en het opgelegde Verdrag van Versailles uit 1919.
Dolkstootlegende:
Bestuurders van de Republiek van Weimar voorgesteld als misdadigers, die het leger (dat nog niet verslagen is), verraden en zo schuld heeft aan de nederlaag van Duitsland
Syllabus:
De Duitse economie had te lijden van de hoge herstelbetalingen en het verlies van grondstofrijke gebieden
Het jaar 1923: Frankrijk bezet het Roergebied.
FR: Duitsland wil niet aan de herstelbetalingen voldoen.
DU: Wij willen wel, maar kunnen niet voldoen aan de eisen.
Reactie DU op bezetting:
Stakingen, geld bijdrukken.
Gevolg: hyperinflatie
Braukeller Putsch op 9 nov. (!) 1923
* let op term: Novemberverbrecher
* Voorbeeld was Mars op Rome van Mussolini (1922)
* Staatsgreep mislukt (les!)
* Gevangenisstraf Hitler (kort)
* Mein Kampf
Syllabus:
Zij bloeide pas weer op dankzij het Dawesplan en de verzoeningspolitiek met Frankrijk.
Periode 1924-1929: hoogtepunt Republiek van Weimar
* Economie:
- groei (leningen waren hoger dan de herstelbetalingen)
* Binnenlandse politiek:
- stabiliteit (ook door nieuwe president: Von Hindenburg
volgde Ebert op. Acceptabel voor rechts)
* Buitenlandse politiek: verzoening Verdrag van Locarno (1925)
FR: Aristide Briand
EN: Austen Chamberlain
DU: Gustav Stresemann
Verdrag van Locarno:
* DU erkent vrijwillige de westgrenzen, zoals opgelegd in Versailles.
* FR zou nooit meer binnenvallen zoals in 1923.
* DU erkent NIET de oostgrenzen, maar belooft dit probleem nooit via een oorlog op te lossen
Hoop voor Europa: toenadering DU en FR.
Briand en Stresemann krijgen in 1926 de nobelprijs voor de vrede.
Links Stresemann
Tweede van links Chamberlain
Tweede van rechts Briand
DUITSLAND wordt zelfs lid van de VOLKENBOND in 1926
Hitler zou er in 1933 weer uitstappen.
Syllabus:
De beurskrach van 1929 trok Duitsland daarna mee in een diepe economische crisis
Waarom veroorzaakt de beurscrisis in de VS ook een economische crisis in Duitsland?
Syllabus:
Van de hernieuwde politieke instabiliteit profiteerde de NSDAP onder leiding van Adolf Hitler. Door grootscheepse propaganda en paramilitair vertoon groeide deze ultrarechtse en antisemitische partij uit tot een massaorganisatie. Hitler beloofde dat hij alleen het land zou leiden naar welvaart en nationale eenheid en het verdrag van Versailles ongedaan zou maken.
Het jaar 1932:
* DU telt 6 miljoen werkelozen
* NSDAP speelt hierop in met verkiezingsaffiche: werkelozen (paupers op het affiche) kunnen alleen nog maar op Hitler rekenen. De oude politiek heeft afgedaan.
* De NSDAP werd dat jaar de grootste partij van DU
Sturmabtelung (SA)
* Paramilitaire knokploeg
* Telde begin 1933 maar liefst 400.000 leden, groeide dat jaar zelfs door tot 4 miljoen
* Kameraadschap
* Buitenspel gezet tijdens DE NACHT VAN DE LANGE MESSEN (juni 1934), toen Hitler koos voor het reguliere leger
Antisemitisme
* Nazi's hechtten veel waarde aan de rassenleer van Übermenschen (Ariërs) en Üntermenschen
* De Jood als de aarstvijand (symbolen op de prent?)
Massaorganisatie
Om aan de macht te komen ging Hitler vooral tekeer tegen:
* de Republiek van Weimar
* de slechte economie
* het Verdrag van Versailles
Syllabus:
Nadat zijn partij bij verkiezingen de grootste was geworden werd hij in 1933 benoemd tot rijkskanselier. Met de machtigingswet, die na de Rijksdagbrand werd aangenomen, zette het parlement zichzelf buitenspel en kwam de Republiek van Weimar ten einde.
Opmerkelijk:
Hitler wordt kanselier op het moment dat de aanhang van de NSAP krimpt.
Daarom werden meteen nieuwe verkiezingen uitgeschreven
Januari 1933: Kabinet Hitler wordt geïnstalleerd.
Von Papen, oud-kanselier, kreeg het verwijt Hitler aan de macht te hebben geholpen. Hij zag dit anders:
"U vergist zich, wij hebben hem in dienst genomen."
Cruciale gebeurtenis in aanloop naar de verkiezingen van maart 1933:
Brand in het Rijksdaggebouw.
* Communisten krijgen de schuld
* Artikel 48 wordt ingeschakeld
* Noodverordening (grondwet buitenspel gezet) richt zich vooral op het Rode Gevaar
* Winst NSDAP
In het Kroll Operahuis wordt op 23 maart 1933 door het parlement de machtigingswet aangenomen. Alleen de SPD stemt tegen (KPD was al verboden), alle overige partijen geven Hitler voor vier jaar alle macht. EINDE REPUBLIEK VAN WEIMAR.
Syllabus:
Direct na hun aantreden begonnen de nazi's met de opbouw van een totalitair regime. Met terreur en propaganda nazificeerden zij de samenleving
Wat is het verschil tussen een dictatuur en een totalitaire staat?
De belangrijkste kenmerken van een totalitaire staat:
* er wordt geprobeerd het handelen en denken van mensen zoveel mogelijk te beheersen
* er wordt geweld gebruikt en/of gedreigd met het gebruik van geweld
* de inzet van geheime politie en verklikkers speelt een grote rol
* er wordt ingespeeld op angst zaaien
* werkgeversbonden en vakbonden worden gelijkgeschakeld
* er is slechts één politieke partij toegestaan
* grondrechten als vrijheid van meningsuiting, drukpers, vergadering en vrijheid van godsdienst ontbreken
TERREUR
Tegenstanders werden opgepakt en in concentratiekampen gestopt. Dachau was daarvan de eerste (1933)
PROPAGANDA.
Belangrijke instrumenten zijn:
* Pers
* Film
* Radio
* Kunst (lid zijn van de Reichskulturkammer)
Mei 1933
Boekverbranding op het Bebelplatz in Berlijn
Geen moderne kunst maar realistische kunst
(entartete Kunst)
NAZIFICATIE OF GELIJKSCHAKELING (GLEICHSCHALTUNG)
SYLLABUS:
Tot de eerste slachtoffers behoorden politieke tegenstanders, gevolgd door degenen die niet tot de Volksgemeinschaft behoorden. Doordat het regime snel economisch herstel leek te realiseren kreeg het lang steun van grote delen van de bevolking.
Nogmaals Dachau
In april 1933 werd de Gestapo opgericht (Geheime Staatspolizei).
Politieke tegenstanders werden opgespoord: vooral communisten en sociaaldemocraten.
* Versterken van het nationalistische gevoel in Duitsland
* Benadrukken verschil tussen
- het ‘goede’ ‘Arische’ ras (‘echte’ Duitsers) en
- de ‘minderwaardige’ buitenstaanders, zoals joden,
Sinti, Roma,homoseksuelen en gehandicapten.
.
VOLKSGEMEINSCHAFT
De buitenstaanders mochten geen deel uitmaken van de Volksgemeinschaft.
Tijdens WO II werd geprobeerd hen te vernietigen
Tekst
In 1933 waren er 6 miljoen werkelozen.
Vijf jaar later was er volledige werkgelegenheid.
* Dienstplicht (maart 1935)
* Wapenindustrie
* Aanleg Autobahnen
Syllabus:
De eis tot aansluiting van Duitstalige gebieden leidde tot de Conferentie van München in 1938. Met de appeasementpolitiek probeerde Groot-Brittannië oorlog nog te voorkomen.
* Anschluss (Oostenrijk) in 1934 mislukt, in 1938 geslaagd
* Sudetenland
De Britse premier Neville Chamberlain staat symbool voor DE APPEASEMENTPOLITIEK
München '38
- Mussolini
- Hitler
- Daladier
- Chamberlain
Verschillende oordelen.
Verklaring?
Wat is de mening van deze tekenaar?
Syllabus:
Na de inval in Polen in 1939 verklaarden Groot-Brittannië en Frankrijk Duitsland de oorlog.
Tekst
Begin 1939: Einde appeasementpolitiek.
* DU bezet rest van Tsjechië (Bohemen)
* ENG + FR garanderen Poolse grenzen
Ogenschijnlijk vreemde gebeurtenis in augustus 1939: Molotov - Von Ribbentroppact.
Wordt ook wel het duivelspact genoemd. Waarom?
Na de snelle overrompeling van Polen werd in in het Westen tot aan het voorjaar van 1940 niet gevochten
Syllabus:
Dat veroverde snel grote delen van Europa, waaronder Nederland, stelde daar de rechtsstaat buiten werking en voerden arbeidsdienst in.
Arthur Seyss Inquart
en
Anton Mussert
RECHTSSTAAT:
* Alle burgers zijn voor de wet gelijk
* Ook de overheid is onderworpen aan de wet
* Onafhankelijke rechters verzorgen de rechtspraak
ARBEIDSDIENST (NAD)/ ARBEITSEINSATZ
* tot maart 1942: vrijwillig, gericht op werkelozen
* vooral na voorjaar 1943:
dwangarbeid voor krijgsgevangenen
en andere mannen (criteria werden
steeds ruimer)
* vanaf 1944 vonden razzia's plaats
De beoogde aantallen werden niet gehaald
In totaal wisten de nazi’s van de ongeveer anderhalf miljoen Nederlanders die richting Duitsland zouden moeten gaan voor dwangarbeid, niet meer dan een derde te regelen, dus ongeveer een half miljoen arbeiders.
Syllabus:
In het bijzonder joden werden overal systematisch uitgesloten van het openbare leven en uiteindelijk getransporteerd naar vernietigingskampen.
JODEN REGISTRATIE
* Niet-joodse ambtenaren moesten de Ariërverklaring ondertekenen
Vanaf 1941 moesten de joden een J in hun paspoort laten zetten
In 1942 werd als voorbode van de deportaties, de Jodenster ingevoerd
CONCENTRATIE VAN JODEN
Vanaf 1942 werden Joden geconcentreerd in de jodenbuurt in Amsterdam
DEPORTATIE
Vanaf 1942 vonden deportaties plaats, naar doorgangs-kamp Westerbork.
Vandaar uit naar de vernietigings-kampen in Polen.
Ruim 100.000 Joden zijn afgevoerd in 93 treinreizen
FILMPJE KRISTALLNACHT
FILMPJE DE REPUBLIEK VAN WEIMAR:
VAN DEMOCRATIE NAAR DICTATUUR
FILMPJE HOE KWAM HITLER AAN DE MACHT:
VAN SOLDAAT TOT DICTATOR
FILMPJE JODENVERVOLGING:
DE JODEN KRIJGEN DE SCHULD
FILMPJE.
DE VERNIETIGINGSKAMPEN:
ALS BEESTEN IN DE TREIN
FILMPJE:
KAMP AUSCHWITZ
FILMPJE.
D-DAY: DE GEALLIEERDE LANDING IN NORMANDIË
FILMPJE.
HET EINDE VAN DE TWEEDE WERELDOORLOG