Omgaan met ziekte

Omgaan met ziekte

1 / 33
next
Slide 1: Slide
New lesson editorAFPMBOStudiejaar 1

This lesson contains 33 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 8 min
Report this lesson

Items in this lesson

Omgaan met ziekte

This item has no instructions

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe zorgvragers ziekte beleven, erop reageren en ermee omgaan.

This item has no instructions

Welke woorden komen bij je op als je denkt aan ziek zijn?

Gebruik de reacties om te laten zien dat ziekte meer is dan een diagnose. Haal zo nodig woorden op die passen bij gevoelens, gedrag en gevolgen.

Ziekte is meer dan een diagnose

  • In de zorg betekent ziek-zijn niet voor iedereen hetzelfde

  • Een arts kan een ziekte objectief vaststellen

  • Toch verschillen klachten, gevoelens en reacties sterk per persoon

  • Daarom kijk je in de zorg naar meerdere kanten van ziekte

Open bij de dagelijkse ervaring van leerlingen: twee mensen met dezelfde diagnose kunnen zich heel anders voelen en gedragen.

Drie manieren om ziekte te bekijken

Ziektediagnose - een objectief vastgestelde ziekte door een arts

Ziektediagnose

Ziektebeleving - hoe iemand de klachten en gevolgen persoonlijk ervaart

Ziektebeleving

Noem dat objectief en subjectief hier naast elkaar bestaan: een diagnose zegt niet alles over wat iemand meemaakt.

Ziektegedrag

  • Gedrag dat volgt uit de ziektebeleving

  • Voorbeelden: ziekmelden, medicijnen slikken, in bed blijven, een arts bezoeken

  • Iemand kiest dit gedrag op basis van hoe ziek hij of zij zich voelt

Benadruk dat ziektegedrag niet altijd precies past bij de ernst van de diagnose, maar wel logisch kan zijn vanuit de beleving.

Waarom dit belangrijk is in de zorg

Een zorgvrager is dus niet alleen een ziektebeeld. Goede zorg sluit aan bij:

  • wat medisch is vastgesteld

  • wat iemand zelf ervaart

  • hoe iemand daarop reageert

This item has no instructions

Wat hoort bij ziektegedrag?

A

koorts meten

B

medicijnen slikken

C

diagnose stellen

D

bloedonderzoek

De juiste keuze is gedrag dat volgt uit de ziektebeleving. De andere opties zijn vooral meting, onderzoek of medische vaststelling.

Ziekte op drie manieren bekeken

In de zorg kijk je niet alleen naar de ziektediagnose. Je let ook op de ziektebeleving van de zorgvrager en op het ziektegedrag dat daaruit kan volgen.

ziektediagnose
ziektebeleving
ziektegedrag
coping
acceptatie
hospitalisatie

Alle drie begrippen zijn kernwoorden uit het eerste subtopic en bouwen logisch op: vaststelling, ervaring, gedrag.

Reacties op ziek zijn

  • Ziekte kan lichamelijke, psychische en sociale reacties geven

  • Deze reacties hangen met elkaar samen

  • Verlies van gezondheid is vaak ingrijpend voor het dagelijks leven

This item has no instructions

Lichamelijke reacties

  • pijn

  • gewichtsverandering

  • eetlustverandering

  • verandering in slaapritme

  • conditieverlies

Lichamelijke reacties zijn vaak het best zichtbaar voor anderen, maar niet altijd het meest ingrijpend voor de zorgvrager.

Psychische reacties

  • ontreddering

  • onzekerheid

  • angst

  • schaamte

  • schuldgevoel


Deze gevoelens kunnen sterk wisselen tijdens het ziekteproces.

This item has no instructions

Sociale gevolgen van ziekte

  • Rollen en relaties kunnen veranderen

  • Afhankelijkheid kan ongelijkwaardigheid geven

  • Sociale isolatie ligt op de loer

  • Ook hospitalisatie en veranderingen in seksualiteit kunnen meespelen

Leg uit dat ziekte niet alleen het lichaam raakt, maar ook iemands plaats in gezin, werk en vriendenkring.

Welke reactie op ziekte is sociaal?

A

angst

B

conditieverlies

C

sociale isolatie

D

slaapritme

Laat leerlingen het onderscheid maken tussen psychische, lichamelijke en sociale reacties.

Noem van elke soort reactie één voorbeeld.

Verwachte elementen: lichamelijke reacties zoals pijn of conditieverlies; psychische reacties zoals angst of onzekerheid; sociale reacties zoals veranderde relaties of isolatie. Bespreek ook dat deze vaak samenhangen.

Coping: omgaan met ziekte

Coping is de manier waarop een zorgvrager omgaat met stressvolle situaties, zoals ziek zijn. Die aanpak verschilt per persoon en per situatie.

This item has no instructions

Twee hoofdtypen coping

  • probleem direct aanpakken

  • medische voorschriften opvolgen

  • informatie opzoeken

Emotiegerichte coping

  • emoties onder controle houden

  • steun zoeken

  • afleiding zoeken

Probleemgerichte coping

Maak duidelijk dat geen van beide stijlen per definitie beter is; wat helpt, hangt af van de situatie.

Coping verschilt per zorgvrager

  • Mensen reageren niet allemaal hetzelfde op ziekte

  • De ene zoekt vooral steun, de andere wil meteen handelen

  • Coping kan ook veranderen als de ziekte of situatie verandert

This item has no instructions

Coping in de praktijk

Voorbeelden van omgaan met ziekte:

  • praten met naasten

  • rust of afleiding zoeken

  • adviezen van arts of verpleegkundige volgen

  • informatie verzamelen over de aandoening

This item has no instructions

Wat is probleemgerichte coping?

A

steun zoeken

B

afleiding zoeken

C

emoties uiten

D

informatie opzoeken

De juiste optie pakt het probleem directer aan. De andere opties passen vooral bij emotiegerichte coping.

Twee manieren van coping

Bij emotiegerichte coping probeert iemand emoties hanteerbaar te houden, bijvoorbeeld door steun of afleiding te zoeken. Bij probleemgerichte coping pakt iemand het probleem directer aan, bijvoorbeeld door voorschriften te volgen of informatie op te zoeken.

emotiegerichte
probleemgerichte
informatie
acceptatie
isolatie
diagnose

De begrippen zijn bijna gelijk van vorm; deze oefening helpt leerlingen ze precies te onderscheiden.

Verlies door ziekte verwerken

Ziekte kan voelen als een verlies: van gezondheid, zelfstandigheid of toekomst. Bij die verwerking worden vaak vijf fasen genoemd volgens Elisabeth Kübler-Ross.

Benadruk dat het hier gaat om een model dat helpt om reacties te begrijpen, niet om een strak stappenplan.

Vijf fasen van verwerking

Ontkenning - niet willen geloven dat de ziekte echt is

Woede en opstandigheid - boosheid over wat er gebeurt

Onderhandelen - zoeken naar uitstel of hoop op verandering

Eerste fasen

Depressie en eenzaamheid - verdriet, leegte of terugtrekken

Acceptatie - de situatie onder ogen zien en ermee leren leven

Latere fasen

This item has no instructions

Niet iedereen verwerkt hetzelfde

  • Niet iedereen doorloopt alle fasen

  • De volgorde kan verschillen

  • Ernst van de ziekte, persoonlijkheid, ervaringen en steun van de omgeving spelen mee

This item has no instructions

De rol van de verzorgende

  • ruimte geven aan emoties

  • troosten en steunen

  • kijken naar wat de zorgvrager nog wél kan

  • gezinsleden ondersteunen in hun eigen verwerking

Laat leerlingen zien dat aansluiten bij de fase van verwerking belangrijker is dan iemand snel naar acceptatie willen brengen.

Ziekte als leerproces

Ziek zijn of leven met een chronische aandoening is niet alleen negatief. Sommige zorgvragers ervaren het verwerkingsproces ook als een leerproces dat hen sterker maakt.

This item has no instructions

Welke fase past bij boosheid en verzet?

A

acceptatie

B

onderhandelen

C

ontkenning

D

woede en opstandigheid

Controleert herkenning van de Kübler-Ross-fasen zonder de hele volgorde te laten opdreunen.

Verwerking en ondersteuning

Niet iedereen doorloopt alle fasen van verwerking in dezelfde volgorde. Voor de verzorgende is het belangrijk om emoties ruimte te geven en te kijken naar wat de zorgvrager nog kan.

fasen
emoties
kan
diagnoses
regels
voelt

Verbindt het verwerkingsmodel aan de rol van de verzorgende: aansluiten, steunen en mogelijkheden zien.

Waarom verwerkt niet iedereen ziekte op dezelfde manier?

Verwachte elementen: niet iedereen doorloopt alle fasen, volgorde kan verschillen, en factoren zoals ernst van ziekte, persoonlijkheid, eerdere ervaringen en steun van de omgeving spelen mee.

Wat neem jij uit deze les mee over omgaan met ziekte?

This item has no instructions

Welk onderdeel hielp jou het meest om dit onderwerp te begrijpen?

This item has no instructions

Begrippenlijst

ziektediagnose - objectief vastgestelde ziekte door een arts

ziektebeleving - persoonlijke ervaring van klachten en gevolgen

ziektegedrag - gedrag dat volgt uit hoe iemand ziekte beleeft

coping - manier waarop iemand omgaat met stressvolle situaties

emotiegerichte coping - omgaan met ziekte door emoties te reguleren

probleemgerichte coping - omgaan met ziekte door het probleem actief aan te pakken

hospitalisatie - opname van een zorgvrager in het ziekenhuis

This item has no instructions

Begrippenlijst

ontkenning - fase waarin iemand de ziekte nog niet wil aannemen

woede en opstandigheid - fase van boosheid en verzet

onderhandelen - fase van zoeken naar uitstel of verandering

depressie en eenzaamheid - fase van verdriet, leegte of terugtrekken

acceptatie - fase waarin iemand de situatie erkent en ermee leert leven

This item has no instructions