Omgaan met ziekte
Omgaan met ziekte
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe zorgvragers ziekte beleven, erop reageren en ermee omgaan.
This item has no instructions
Welke woorden komen bij je op als je denkt aan ziek zijn?
Gebruik de reacties om te laten zien dat ziekte meer is dan een diagnose. Haal zo nodig woorden op die passen bij gevoelens, gedrag en gevolgen.
Ziekte is meer dan een diagnose
In de zorg betekent ziek-zijn niet voor iedereen hetzelfde
Een arts kan een ziekte objectief vaststellen
Toch verschillen klachten, gevoelens en reacties sterk per persoon
Daarom kijk je in de zorg naar meerdere kanten van ziekte
Open bij de dagelijkse ervaring van leerlingen: twee mensen met dezelfde diagnose kunnen zich heel anders voelen en gedragen.
Drie manieren om ziekte te bekijken
Ziektediagnose - een objectief vastgestelde ziekte door een arts
Ziektediagnose
Ziektebeleving - hoe iemand de klachten en gevolgen persoonlijk ervaart
Ziektebeleving
Noem dat objectief en subjectief hier naast elkaar bestaan: een diagnose zegt niet alles over wat iemand meemaakt.
Ziektegedrag
Gedrag dat volgt uit de ziektebeleving
Voorbeelden: ziekmelden, medicijnen slikken, in bed blijven, een arts bezoeken
Iemand kiest dit gedrag op basis van hoe ziek hij of zij zich voelt
Benadruk dat ziektegedrag niet altijd precies past bij de ernst van de diagnose, maar wel logisch kan zijn vanuit de beleving.
Waarom dit belangrijk is in de zorg
Een zorgvrager is dus niet alleen een ziektebeeld. Goede zorg sluit aan bij:
wat medisch is vastgesteld
wat iemand zelf ervaart
hoe iemand daarop reageert
This item has no instructions
Wat hoort bij ziektegedrag?
koorts meten
medicijnen slikken
diagnose stellen
bloedonderzoek
De juiste keuze is gedrag dat volgt uit de ziektebeleving. De andere opties zijn vooral meting, onderzoek of medische vaststelling.
Ziekte op drie manieren bekeken
In de zorg kijk je niet alleen naar de ziektediagnose. Je let ook op de ziektebeleving van de zorgvrager en op het ziektegedrag dat daaruit kan volgen.
Alle drie begrippen zijn kernwoorden uit het eerste subtopic en bouwen logisch op: vaststelling, ervaring, gedrag.
Reacties op ziek zijn
Ziekte kan lichamelijke, psychische en sociale reacties geven
Deze reacties hangen met elkaar samen
Verlies van gezondheid is vaak ingrijpend voor het dagelijks leven
This item has no instructions
Lichamelijke reacties
pijn
gewichtsverandering
eetlustverandering
verandering in slaapritme
conditieverlies
Lichamelijke reacties zijn vaak het best zichtbaar voor anderen, maar niet altijd het meest ingrijpend voor de zorgvrager.
Psychische reacties
ontreddering
onzekerheid
angst
schaamte
schuldgevoel
Deze gevoelens kunnen sterk wisselen tijdens het ziekteproces.
This item has no instructions
Sociale gevolgen van ziekte
Rollen en relaties kunnen veranderen
Afhankelijkheid kan ongelijkwaardigheid geven
Sociale isolatie ligt op de loer
Ook hospitalisatie en veranderingen in seksualiteit kunnen meespelen
Leg uit dat ziekte niet alleen het lichaam raakt, maar ook iemands plaats in gezin, werk en vriendenkring.
Welke reactie op ziekte is sociaal?
angst
conditieverlies
sociale isolatie
slaapritme
Laat leerlingen het onderscheid maken tussen psychische, lichamelijke en sociale reacties.
Noem van elke soort reactie één voorbeeld.
Verwachte elementen: lichamelijke reacties zoals pijn of conditieverlies; psychische reacties zoals angst of onzekerheid; sociale reacties zoals veranderde relaties of isolatie. Bespreek ook dat deze vaak samenhangen.
Coping: omgaan met ziekte
Coping is de manier waarop een zorgvrager omgaat met stressvolle situaties, zoals ziek zijn. Die aanpak verschilt per persoon en per situatie.
This item has no instructions
Twee hoofdtypen coping
probleem direct aanpakken
medische voorschriften opvolgen
informatie opzoeken
Emotiegerichte coping
emoties onder controle houden
steun zoeken
afleiding zoeken
Probleemgerichte coping
Maak duidelijk dat geen van beide stijlen per definitie beter is; wat helpt, hangt af van de situatie.
Coping verschilt per zorgvrager
Mensen reageren niet allemaal hetzelfde op ziekte
De ene zoekt vooral steun, de andere wil meteen handelen
Coping kan ook veranderen als de ziekte of situatie verandert
This item has no instructions
Coping in de praktijk
Voorbeelden van omgaan met ziekte:
praten met naasten
rust of afleiding zoeken
adviezen van arts of verpleegkundige volgen
informatie verzamelen over de aandoening
This item has no instructions
Wat is probleemgerichte coping?
steun zoeken
afleiding zoeken
emoties uiten
informatie opzoeken
De juiste optie pakt het probleem directer aan. De andere opties passen vooral bij emotiegerichte coping.
Twee manieren van coping
Bij emotiegerichte coping probeert iemand emoties hanteerbaar te houden, bijvoorbeeld door steun of afleiding te zoeken. Bij probleemgerichte coping pakt iemand het probleem directer aan, bijvoorbeeld door voorschriften te volgen of informatie op te zoeken.
De begrippen zijn bijna gelijk van vorm; deze oefening helpt leerlingen ze precies te onderscheiden.
Verlies door ziekte verwerken
Ziekte kan voelen als een verlies: van gezondheid, zelfstandigheid of toekomst. Bij die verwerking worden vaak vijf fasen genoemd volgens Elisabeth Kübler-Ross.
Benadruk dat het hier gaat om een model dat helpt om reacties te begrijpen, niet om een strak stappenplan.
Vijf fasen van verwerking
Ontkenning - niet willen geloven dat de ziekte echt is
Woede en opstandigheid - boosheid over wat er gebeurt
Onderhandelen - zoeken naar uitstel of hoop op verandering
Eerste fasen
Depressie en eenzaamheid - verdriet, leegte of terugtrekken
Acceptatie - de situatie onder ogen zien en ermee leren leven
Latere fasen
This item has no instructions
Niet iedereen verwerkt hetzelfde
Niet iedereen doorloopt alle fasen
De volgorde kan verschillen
Ernst van de ziekte, persoonlijkheid, ervaringen en steun van de omgeving spelen mee
This item has no instructions
De rol van de verzorgende
ruimte geven aan emoties
troosten en steunen
kijken naar wat de zorgvrager nog wél kan
gezinsleden ondersteunen in hun eigen verwerking
Laat leerlingen zien dat aansluiten bij de fase van verwerking belangrijker is dan iemand snel naar acceptatie willen brengen.
Ziekte als leerproces
Ziek zijn of leven met een chronische aandoening is niet alleen negatief. Sommige zorgvragers ervaren het verwerkingsproces ook als een leerproces dat hen sterker maakt.
This item has no instructions
Welke fase past bij boosheid en verzet?
acceptatie
onderhandelen
ontkenning
woede en opstandigheid
Controleert herkenning van de Kübler-Ross-fasen zonder de hele volgorde te laten opdreunen.
Verwerking en ondersteuning
Niet iedereen doorloopt alle fasen van verwerking in dezelfde volgorde. Voor de verzorgende is het belangrijk om emoties ruimte te geven en te kijken naar wat de zorgvrager nog kan.
Verbindt het verwerkingsmodel aan de rol van de verzorgende: aansluiten, steunen en mogelijkheden zien.
Waarom verwerkt niet iedereen ziekte op dezelfde manier?
Verwachte elementen: niet iedereen doorloopt alle fasen, volgorde kan verschillen, en factoren zoals ernst van ziekte, persoonlijkheid, eerdere ervaringen en steun van de omgeving spelen mee.
Wat neem jij uit deze les mee over omgaan met ziekte?
This item has no instructions
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit onderwerp te begrijpen?
This item has no instructions
Begrippenlijst
ziektediagnose - objectief vastgestelde ziekte door een arts
ziektebeleving - persoonlijke ervaring van klachten en gevolgen
ziektegedrag - gedrag dat volgt uit hoe iemand ziekte beleeft
coping - manier waarop iemand omgaat met stressvolle situaties
emotiegerichte coping - omgaan met ziekte door emoties te reguleren
probleemgerichte coping - omgaan met ziekte door het probleem actief aan te pakken
hospitalisatie - opname van een zorgvrager in het ziekenhuis
This item has no instructions
Begrippenlijst
ontkenning - fase waarin iemand de ziekte nog niet wil aannemen
woede en opstandigheid - fase van boosheid en verzet
onderhandelen - fase van zoeken naar uitstel of verandering
depressie en eenzaamheid - fase van verdriet, leegte of terugtrekken
acceptatie - fase waarin iemand de situatie erkent en ermee leert leven
This item has no instructions