3.2 Een kruitvat wordt gevuld, 1871-1914 deel 1

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

Ga zitten op je vaste plek

Pak je schrift en pen

Tas van tafel

• Herhaling vorige les

• Leerdoelen

• Oorzaken WO I

• Zelfstandig werken

• Afsluiting

Wanneer was de Eerste Wereldoorlog?

A

1917-1935

B

1914-1918

C

1924-1930

D

140-1945

Wat is een andere naam voor WO I?

Waarom wordt WO I ook wel De Grote Oorlog genoemd?

Waarom is de Frans-Duitse oorlog een voorlopen van WO I?

Welke landen namen onder andere deel aan WO I?

• Nationalisme

• Revanchegedachte

• Elzas-Lotharingen

• Ottomaanse Rijk

• Veelvolkerenstaat

• Vijf oorzaken noemen en uitleggen voor het ontstaan van WO I

  • Omschrijven hoe je nationalisme terugziet in de volgende landen: Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië.

  • Omschrijven hoe het nationalisme op de Balkan tot uiting kwam.

3.2: Een kruitvat wordt gevuld, 1871 - 1914 deel 1

H3: In de loopgraven

Wat is er nodig om van een ruzie een oorlog te maken?

Activatie. Verwacht woorden als wapens, haat, bondgenoten, trots, geld. Leg straks de link: precies die ingrediënten lagen in 1914 klaar.

EUROPA, 1913

Ruim veertig jaar vrede tussen de grootmachten. Toch stond Europa op ontploffen.

Hoe kan dat?

Laat de vraag even hangen. Europa was welvarend, de industrie groeide, vooral in Duitsland. Maar sinds de Duitse eenwording van 1871 keken de grootmachten elkaar steeds wantrouwiger aan, en Frankrijk wilde Elzas-Lotharingen terug. Image credit: Unknown photographer / Wikimedia Commons (Public domain)

Geschiedenis

Oorzaak en gevolg - De geschiedenis zit er vol mee!

Wanneer de ene gebeurtenis tot de andere leidt

OORZAAK

GEVOLG

Waardoor het gebeurt

Wat er gebeurt

Geschiedenis

Directe en indirecte oorzaken - De geschiedenis zit er vol mee!

OORZAKEN

OORZAKEN

Oorzaken die meteen tot een gebeurtenis leidden

Oorzaken die op lange termijn tot een gebeurtenis leidden

Directe

Indirecte

Alle oorzaken zorgen voor een eplosieve situatie in Europa

Het wachten is op het aansteken van de lont...

Hoe kon de Eerste Wereldoorlog ontstaan?

Er zijn 5 oorzaken en één aanleiding die in 1914 zorgden voor de Eerste Wereldoorlog. Europa was rond 1900 een kruitvat, een ton gevuld met explosieven. Er hoefde maar één gebeurtenis te komen en het vat zou ontploffen. 

De vijf oorzaken die het kruitvat Europa vulden, zijn:

1. Nationalisme (in West-Europa en op de Balkan)

2. Militarisme

3. Economische concurrentie

4. Modern-imperialisme

5. Bondgenootschappen

Oorzaak 1

Nationalisme

Extreme trots op het eigen volk en land

'Ons land is het beste!'

Frans-Duise oorlog, 1870-1871

Duitsland had met de winst in de Frans-Duitse oorlog in 1871 het Duitse Keizerrijk uitgeroepen. Dit was een machtig land! 

De overwinning zorgde voor nationalisme in Duitsland. 

De rijkskanselier Otto von Bismarck was samen met 'der kaiser' Wilhelm I vastbesloten om Duitslands positie te versterken.

Otto von Bismarck

Wilhelm I

Revanchegedachte Frankrijk

Frankrijk vond de Duitse opkomst verschrikkelijk. Ze wilden wraak voor de nederlaag van 1871. 

Na afloop van de oorlog had Frankrijk het gebied Elzas-Lotharingen moeten afstaan aan Duitsland.

Deze revanchegedachte was een belangrijk onderdeel van het Franse nationalisme.

Groot-Brittannië 

Groot-Brittannië keek met enige zorg naar het geruzie op het vasteland maar hield zich er buiten. Het land had een sterke vloot en veel koloniën in Amerika en Azië. 

Voor het Engelse nationalisme was één zaak echt belangrijk: de macht op zee wilden ze niet aan een ander land afstaan. 

De Balkan

In Zuidoost-Europa, de Balkan, waren ook veel spanningen. Het oude Ottomaanse Rijk viel langzaam uit elkaar. Veel landen (Griekenland, Servië en Roemenië) werden onafhankelijk. 

Het Ottomaanse Rijk was niet sterk genoeg om dit tegen te houden en werd spottend 'de zieke man van Europa' genoemd.

Oostenrijk-Hongarije

Een van die buurlanden was Oostenrijk-Hongarije. Dit land is ontstaan doordat de keizer van Oostenrijk ook koning van Hongarije werd. 

Het land grensde ook aan het Ottomaanse rijk en probeerde te profiteren van dat zwakke buurland. Zo werd Bosnië toegevoegd, terwijl dit land eigenlijk bij Servië wilde horen. 

Oostenrijk-Hongarije groeide uit tot een veelvolkerenstaat met verschillende volken die elk hun eigen cultuur, taal, godsdienst en geschiedenis hadden.

DE BALKAN

1908

Oostenrijk-Hongarije lijft Bosnië in

Servië wil alle Zuid-Slaven in één staat, ook de Serviërs in Bosnië. Rusland steunt Servië als ‘grote Slavische broer’.

Na de Balkanoorlogen (1912-1913) is Servië groter en zelfverzekerder dan ooit.

De Eerste Wereldoorlog

Een kruitvat is een vat buskruit: één vonk en het ontploft. Het Ottomaanse Rijk verloor in deze jaren bijna al zijn gebied op de Balkan. Image credit: historicair, Fluteflute & Bibi Saint-Pol / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.5)

Rusland

Rusland vertrouwde de groeiende macht van Oostenrijk-Hongarije niet. Rusland wilde haar eigen invloed versterken door de onafhankelijkheid van Slavische volken te ondersteunen. 

Deze botsing van nationalistische gevoelens van de verschillende landen en volken leidde tot een aantal Balkanoorlogen, maar deze gevechten beperkten zich tot Zuidoost-Europa.

• Wat: Lees 3.2.1 en 3.2.2 en maak 1 t/m 3 en 5t/m 8.

• Hoe: Individueel (eerste 5 min. stil)

• Hulp: tekst en mevrouw de Vries

• Tijd: 20 min.

• Uitkomst: Leerdoelen behaald

• Klaar?: Begin met 3.2 lezen en de leerdoelenkaart doornemen.

Welk woord wordt bedoeld? trots op je eigen land – vlag – volkslied

Nationalisme is:

A

Een eigen staat voor je land willen.

B

Een grote liefde hebben voor je eigen volk.

C

Een leger hebben om je eigen volk te verdedigen.

D

Niet zwakker willen zijn dan andere volken.

Welk woord heeft niets te maken met nationalisme?

A

vlag

B

land

C

mitrailleur

D

volk

Waarom was nationalisme gevaarlijk voor Oostenrijk-Hongarije?

A

Veel volken in het rijk wilden een eigen staat

B

Het land had te weinig koloniën

C

Duitsland wilde het rijk inlijven

D

Het leger was te klein

Goed: veel volken wilden een eigen staat. ‘Te weinig koloniën’ verwart imperialisme met nationalisme.