Leerdoel van deze les
Aan het einde van deze les kun je uitleggen hoe het bijniermerg wordt gereguleerd, op welke manier adrenaline vrijkomt en wat de effecten hiervan zijn op het menselijk lichaam.
Leerdoel van deze les
Aan het einde van deze les kun je uitleggen hoe het bijniermerg wordt gereguleerd, op welke manier adrenaline vrijkomt en wat de effecten hiervan zijn op het menselijk lichaam.
Waar liggen de bijnieren?
De bijnieren liggen als kleine kapjes bovenop de nieren.
==> Zij hebben een andere werking dan de nieren zelf.
Opbouw van de bijnieren
De bijnieren bestaan uit twee delen:
de bijnierschors (buitenste laag) en het bijniermerg (binnenste gedeelte).
Elk deel heeft een eigen functie.
schors = endocrien weefsel
merg = zenuwweefsel
De bijnierschors
De bijnierschors bestaat uit endocrien weefsel en wordt gestuurd door het hypothalamus-hypofyse systeem.
==> De schors maakt diverse hormonen zoals aldosteron, cortisol en geslachtshormonen.
Het bijniermerg
Het bijniermerg is opgebouwd uit zenuwweefsel.
Het wordt niet aangestuurd door het hypothalamus-hypofyse systeem zoals de schors, maar door het sympathisch zenuwstelsel.
Zenuwweefsel in het bijniermerg
Het bijniermerg bevat speciale neuronen die adrenaline vormen. Net als de hypofyseachterkwab bestaat het dus uit zenuwweefsel.
Adrenaline: een neurohormoon
Adrenaline wordt ook wel een neurohormoon genoemd. Neuronen in het bijniermerg scheiden het direct af in het bloed: dit proces heet neurosecretie.
Situatie: stress of schrik
Wanneer je schrikt, stress ervaart of inspanning levert, komt adrenaline vrij. Dit bereidt het lichaam voor op snelle actie.
Stap 1: activatie door het sympathisch zenuwstelsel
Zenuwimpulsen vertrekken vanuit het ruggenmerg en bereiken het bijniermerg via het sympathisch zenuwstelsel.
Stap 2: synaps en neurotransmitter
De zenuwuiteinden maken een synaps met het bijniermerg. Hier wordt een neurotransmitter afgegeven waarmee de bijniermergcellen geactiveerd worden.
Stap 3: afgifte van adrenaline
De bijniermergcellen worden geactiveerd en geven adrenaline af aan het bloed. Zo komt het hormoon bij allerlei organen.
Effecten van adrenaline: energie
Adrenaline zorgt ervoor dat glycogeen wordt omgezet in glucose in lever en spieren. Zo stijgt je bloedsuikerspiegel en heb je meer energie beschikbaar.
Effecten: hartslag en ademhaling
Adrenaline versnelt de hartslag en ademhaling, waardoor er extra zuurstof naar je spieren gaat.
Effecten: pupillen en bloedvaten
Adrenaline zorgt ervoor dat je pupillen verwijden. In de spieren verwijdt het de bloedvaten, elders kunnen ze vernauwen. Dit zorgt voor meer bloed bij de spieren.
Specifiek effect: sluitspieren
Adrenaline kan zorgen voor verslapping van de sluitspieren van de anus en blaas. Dit verklaart waarom mensen soms schrikreacties krijgen als "in de broek doen van angst".
Samenvatting: functies van adrenaline
Verhoogt hartslag, verwijdt pupillen en bloedvaten in spieren, kan sluitspieren ontspannen.
Voorbereiding op actie
Andere effecten
Adrenaline helpt het lichaam snel te reageren door energie vrij te maken en spieren van zuurstof te voorzien.
Bijniermerg en bijnierschors: verschil
Het bijniermerg is zenuwweefsel onder controle van zenuwimpulsen. De schors is endocrien weefsel onder controle van hormonen uit het hypothalamus-hypofyse systeem.
Begrippen: neurohormonen en neurosecretie
Neurohormonen worden geproduceerd door neuronen. Neurosecretie is het proces waarbij deze hormonen direct worden afgegeven aan het bloed.
Toepassing: hormoonklieren ordenen
Andere kenmerken
Neurohormonen & neurosecretie
Werken niet o.i.v. het hypothalamus-hypofyse systeem: bijniermerg, eilandjes van Langerhans Produceren hormonen o.i.v. hypofysehormonen: bijnierschors, schildklier, eierstokken, teelballen
Produceren neurohormonen: hypofyseachterkwab, bijniermerg Doen aan neurosecretie: hypofyseachterkwab, bijniermerg
Reflectie
Bedenk: hoe zou je lichaam reageren als het bijniermerg niet goed zou werken? Welke klachten zouden kunnen ontstaan?
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.