Klaar voor de toets Nederlands?
Klaar voor de toets Nederlands?
Open de les motiverend: vandaag oefenen leerlingen vier onderdelen die in de toets terugkomen. Houd het kort en positief.
Lesdoel
Ik kan de belangrijkste onderdelen van lezen, woordenschat, grammatica en spelling toepassen tijdens de toets.
This item has no instructions
Welk woord past voor jou bij de toets Nederlands?
Gebruik de woordwolk als korte start: laat leerlingen woorden noemen zoals lezen, lastig, woorden, spelling, toets, oefenen, spannend. Pak 2 of 3 woorden eruit om de les te openen.
Wat komt in deze toets?
Lezen: teksten begrijpen
Woorden: betekenissen en voorvoegsels
Grammatica: zinnen ontleden
Spelling: werkwoorden en leestekens
Deze les werkt alleen lezen en woorden uit. Grammatica en spelling worden hier genoemd omdat ze deel zijn van het lesdoel en de toetsvoorbereiding als geheel.
Manieren van lezen
Verkennend lezen
je bekijkt de tekst snel
je leest titel en tussenkopjes
je kijkt naar plaatjes, bron en opvallende woorden
Goed begrijpen of iets zoeken
Nauwkeurig lezen
je leest de tekst helemaal om hem te begrijpen
Zoekend lezen
je zoekt gericht naar één antwoord of gegeven
Eerste indruk
Benadruk dat de leesmanier afhangt van het doel. Laat leerlingen de drie namen exact overnemen, omdat die vaak letterlijk in toetsvragen staan.
Welke leesmanier kies je?
Je wilt weten hoe laat een film begint.
Dan gebruik je zoekend lezen. Je zoekt alleen het antwoord op één vraag en leest niet de hele tekst.
Gebruik dit als vast voorbeeld: bij tijden, prijzen, data en plaatsen past vaak zoekend lezen.
Het onderwerp van een tekst
Het onderwerp zegt waar de hele tekst over gaat.
Je schrijft het meestal in één of een paar woorden op.
Voorbeeld:
'Steeds meer jongeren gaan op de fiets naar school. Fietsen is gezond, goedkoop en beter voor het milieu.'
Onderwerp: fietsen naar school
Veel leerlingen schrijven een hele zin op. Benadruk dat een onderwerp kort is en niet hetzelfde is als de hoofdgedachte.
Onderwerp herkennen
Lees waar alle zinnen samen over gaan.
Bij een tekst over jongeren die hun telefoon gebruiken voor het slapen, is het onderwerp:
telefoongebruik voor het slapen.
Laat zien dat je het onderwerp kort formuleert. Vermijd lange antwoorden zoals een complete uitleg over slaap en schermlicht.
Alinea en deelonderwerp
Een alinea is een stukje tekst over één onderdeel.
Een nieuwe alinea begint meestal op een nieuwe regel.
Het onderwerp gaat over de hele tekst.
Een deelonderwerp gaat over één onderdeel van de tekst, vaak in één of meer alinea's.
Maak het onderscheid heel expliciet: onderwerp = geheel, deelonderwerp = stukje van het geheel.
Onderwerp of deelonderwerp?
Deelonderwerpen:
bewegen
gezond eten
voldoende slapen
Een deelonderwerp is dus bijvoorbeeld voldoende slapen.
Onderdeel van de tekst
Hele tekst
Onderwerp: gezond leven
Dit gaat over alles samen.
Verwijs naar toetsvragen waarin leerlingen moeten kiezen tussen een breed antwoord en een precies onderdeel.
Signaalwoorden en moeilijke woorden
Signaalwoorden helpen je de tekst beter begrijpen.
Bij een opsomming zie je vaak:
ten eerste
daarnaast
ook
verder
bovendien
ten slotte
Bij moeilijke woorden:
lees de zin opnieuw
kijk naar woorden eromheen
herken bekende woorddelen
Noem ook dat leerlingen daarna de moeilijke-woordenaanpak uit hun boek kunnen gebruiken. Op de slide blijft de aanpak kort en overzichtelijk.
Bij moeilijke woorden:
lees de zin opnieuw
kijk naar woorden eromheen
herken bekende woorddelen
This item has no instructions
Je zoekt alleen een filmtijd. Welke leesmanier past?
nauwkeurig lezen
zoekend lezen
verkennend lezen
samenvatten
De leerling zoekt één gegeven. Daarom is zoekend lezen goed. 'Samenvatten' is bewust een plausibele maar foutieve afleider: het is geen leesmanier uit deze les.
Lezen en tekstbegrip
Bij verkennend lezen kijk je snel naar titel en tussenkopjes. Bij zoekend lezen zoek je één antwoord, bijvoorbeeld een tijd. Het onderwerp zegt waar de hele tekst over gaat. Een deelonderwerp gaat over één onderdeel van de tekst.
Alle woorden komen letterlijk uit de behandelde slides 3 t/m 9. Laat leerlingen na afloop hardop uitleggen waarom 'onderwerp' bij de hele tekst hoort en 'deelonderwerp' bij een onderdeel.
Welk signaalwoord zie je vaak bij een opsomming?
This item has no instructions
Wat is een voorvoegsel?
Een voorvoegsel staat vóór een woord.
Het verandert de betekenis van dat woord.
Voorbeelden:
mogelijk → onmogelijk
eerlijk → oneerlijk
bekend → onbekend
tevreden → ontevreden
Leg uit dat on-, un- of andere voorstukken niet los staan, maar samen één nieuw woord vormen met een andere betekenis.
Betekenis veranderen
Door een voorvoegsel kan een woord de tegenovergestelde betekenis krijgen.
Onbetrouwbaar betekent:
iemand op wie je niet kunt rekenen.
Koppel woordbetekenis steeds aan een eenvoudige situatie. Dat helpt A1-leerlingen meer dan een abstracte definitie.
Voorvoegsels toepassen
Met one-
eerlijk → oneerlijk
Let op: je kiest het voorvoegsel dat bij het woord past.
Met on-
mogelijk → onmogelijk
tevreden → ontevreden
duidelijk → onduidelijk
Benadruk dat leerlingen de juiste hele woordvorm moeten kennen. Niet elk woord krijgt hetzelfde voorvoegsel.
Woordenschat voor de toets
Bij woordenschat kijk je naar:
de betekenis van een woord
het woord in de zin
bekende woorddelen, zoals een voorvoegsel
Zo kun je ook een moeilijk woord beter begrijpen.
De originele planning verwijst naar toetswoorden uit het boek. Noem in de les eventueel eigen voorbeelden uit blz. 42–49, maar zet die alleen op het bord als ze echt geoefend worden.
Wat betekent onbetrouwbaar?
heel eerlijk
niet duidelijk
niet te geloven
niet te rekenen
Sluit aan bij slide 11: 'iemand op wie je niet kunt rekenen'. De andere opties lijken qua vorm of betekenis op woorden uit de les, maar zijn niet goed.
Voorvoegsels invullen
Een voorvoegsel staat vóór een woord. Het verandert de betekenis van dat woord. Zo wordt mogelijk onmogelijk en eerlijk wordt oneerlijk.
Controleer of leerlingen zien dat 'onmogelijk' en 'oneerlijk' hele nieuwe woorden zijn, niet losse stukjes.
Wat moet jij nog het meest oefenen?
leesmanieren
onderwerp
signaalwoorden
voorvoegsels
This item has no instructions
Wat heb jij vandaag geleerd voor de toets?
Laat leerlingen kort terugkijken op de les. Mogelijke antwoorden: leesmanieren, onderwerp, deelonderwerp, signaalwoorden, voorvoegsels, woordbetekenis.
Wat hielp jou het best om dit te begrijpen?
Stimuleer eerlijke antwoorden. Mogelijke punten: voorbeeldzinnen, uitleg van de docent, samen bespreken, invuloefening, meerkeuzevraag.
Begrippenlijst
verkennend lezen - een tekst snel bekijken voor een eerste indruk
nauwkeurig lezen - een tekst helemaal lezen om hem goed te begrijpen
zoekend lezen - gericht zoeken naar één antwoord in een tekst
onderwerp - waar de hele tekst over gaat
alinea - stukje tekst over één onderdeel
deelonderwerp - onderwerp van een deel van de tekst
signaalwoord - woord dat een verband in de tekst laat zien
This item has no instructions
Begrippenlijst
opsomming - rij van dingen of ideeën die bij elkaar horen
moeilijk woord - woord dat je nog niet goed kent
voorvoegsel - stukje vóór een woord dat de betekenis verandert
woordbetekenis - wat een woord betekent
This item has no instructions