4.2 De macht van de koning

• geschiedenis
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 2

Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon is thuis/kluis (of in het Zakkie in de schooltas)
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

Leg met behulp van bron 1 en 2 uit of er in de Republiek wel of geen sprake was van godsdienstvrijheid.

Terugblik-opdracht:

Karel V trok alle macht naar zich toe, dat betekent dat anderen hun macht verloren (1p). Zo wilden de steden, gewesten en de adel hun voorrechten (privileges) behouden /particularisme / ze waren boos over de harde vervolging van de protestanten.

Gewetensvrijheid in de Republiek

Aan de slag

Wat?

Wat waren de oorzaken van de “Gouden Eeuw”?

Hoe?

    - in tweetallen

    - maak gebruik van je aantekeningen (Cornell-methode)

Hoelang?

10 min.

De Republiek in de Gouden Eeuw

De Republiek in de Gouden Eeuw

H4. Verlichting en Revolutie

Waardoor ontstonden in de 18e eeuw nieuwe ideeën over de samenleving en hoe leidden deze ideeën tot de Franse Revolutie?

Pruiken staan symbool voor de rijkdom van de regenten (adel) > zij hadden de macht in handen

Revoluties: mensen komen in opstand, zij zijn het er niet mee eens dat zij ongelijk zijn > Amerikaanse, Franse en Bataafse Revolutie

Waarom wordt de 18e eeuw ook wel de tijd van "pruiken en revoluties" genoemd?

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon is thuis/kluis (of in het Zakkie in de schooltas)
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

Zet de zinnen in de juiste volgorde van tijd. Begin met de gebeurtenis die het langst geleden is.

Een groep burgers maakt bekend dat zij zonder de eerste en tweede stand gaan vergaderen.

De Bastille wordt aangevallen: de Franse Revolutie is begonnen.

De derde stand wil dat ook edelen en geestelijken belasting gaan betalen.

De edelen en de geestelijken stemmen tegen en er verandert dus niets.

De koning roept een vergadering van de drie standen bij elkaar.

4.2 De macht van de koning 

Hoe bestuurde Lodewijk XIV Frankrijk?

           Leerdoelen

1. Je kent de betekenis van de volgende begrippen: Franse Revolutie, Droit divin, grondwet, absolutisme, standenmaatschappij’ en ‘Ancien Regime’. (R)
   
2. Je kunt uitleggen met welk argument Lodewijk XIV zijn absolute macht legitimeerde. (T1)
   
3. Je kunt uitleggen waarom Lodewijk XIV de “Zonnekoning” werd genoemd. (T1)
   
4. Je kunt kenmerken noemen van de absolute macht van Lodewijk XIV op politiek, economisch en cultureel gebied. (T1)
   
5. Je kan drie kenmerken van het Ancien Régime noemen. (R)
   
6. Je kunt uitleggen waarom de standensamenleving als oorzaak van de Franse Revolutie gezien kan worden. (T2)

De bijnaam van Lodewijk XIV is de 'zonnekoning'.
Leg uit hoe je dit terug ziet in het filmpje en leg uit wat dit zegt over zijn macht.

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Welke kenmerken van het absolutisme zie je in het filmpje?

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

L'État, c'est Moi

• De wil van de koning is wet. Dit noem je absolutisme. 

• Deze macht is door god gegeven: droit divin (goddelijk recht)

• Zo hoeft dus ook niemand aan de koning te twijfelen...

De Zonnekoning

• Lodewijk XIV (1638-1715) was één van de machtigste koningen van Frankrijk. 
• Hij werd koning toen hij 5 jaar was. 

• Hij zorgde ervoor dat iedereen naar Lodewijk zou luisteren en dat hij de absolute macht had.

Pak je smartphone of tablet en klik op de link om het paleis van Versailles van binnen te bekijken!

Aan de slag

Kenmerken van het Absolutisme:

Politiek	Economisch	Cultureel	Militair
			.

Absolutisme

Kenmerken:

• Trouwe edelen werden beloond met speciale taken en mooie baantjes = voorrechten (= privileges)
• De ambtenaren moesten precies doen wat de koning wilde
  
• Het gewone volk had niets te vertellen
  
• Mensen mogen geen kritiek hebben
  
• De koning, geestelijken en de ambtenaren leefden in grote rijkdom
  

Leg uit waarom deze bron bij het absolutisme past.

Welke verandering ondergaat het paleis van Versailles en wat zegt dat over de macht van de koning?

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Paleis Versailles in cijfers 

• 700 kamers
  
• 2513 ramen
  
• 1252 open haarden
  
• 70 trappen
  
• 6000 schilderijen
  
• 800 hectare tuin
  
• 200.000 bomen
  
• 210.000 bloemen (ieder jaar)
  
• 40 kilometer ommuring
  
• 55 vijvers, 600 fonteinen
  
• 5570 meter is de omtrek van het kanaal
  
• 600 plaatsen in de stallen
  
• 35.000 arbeiders (nu: 900 mensen)
  
• 2 miljard euro bouwprijs
  
• 135 miljoen euro restauratiekosten
  

4. Inclusieve didactiek

De docent past een inclusieve didactiek toe door de interactie, eventueel in de thuistalen, in de klas te stimuleren om tot beter begrip van de lesstof te komen. De docent creëert een contextrijke leeromgeving door actief de culturele achtergronden van leerlingen bij de lesinhoud te betrekken. Hierin is de docent zich bewust van de verschillen in de klas. Door flexibel of heterogeen te differentiëren blijft iedereen bij de les betrokken. Gedurende de les reageert de docent positief en proactief op gedrag en maakt het daarmee makkelijker voor leerlingen om gewenst gedrag te laten zien.

Lodewijk XIV

Lodewijk XIV ging rare dingen doen : 

• Eigen bijnaam: le Roi Soleil ("De Zonnekoning").
• Bouwen van een gigantisch paleis (Versailles)
• Hij bepaalde de godsdienst van Frankrijk: katholicisme.
  
• Al het geld ging naar de eigen spaarpot toe.
  
• Economie ging slecht: giga-jaloers op Nederland! Daarom bedacht hij het Mercantilisme
  

Ideeën van de Verlichting

Ancien Régime

Frankrijk in de 18e eeuw: Ancien Régime

• Absolute vorst
  
• Standenmaatschappij
  
• Privileges
  

Pak je smartphone of tablet en klik op de link om het paleis van Versailles van binnen te bekijken!

Standenmaatschappij

• Sinds de middeleeuwen was de Franse samenleving verdeeld in 3 standen: 'bidders, strijders en werkers'

• Over deze verdeling kon niet worden getwijfeld: God had dit zo bepaald.

De 1e stand

• De geestelijkheid: de mensen van de kerk. Zij zorgden dat de mensen in de hemel zouden komen. De hoge geestelijken woonden in grote paleizen en hadden vooral rechten (en maar weinig plichten).
  

• De geestelijken bezaten veel grond: het waren grootgrondbezitters

De 2e stand

• De edelen: de mensen van adel. Zij zorgen voor het bestuur en de verdediging van het land. Zij woonden in grote paleizen en hadden vooral rechten (en maar weinig plichten).
  

• De koning vertrouwde hen niet: daarom mochten (moesten!) ze bij hem in de buurt wonen. Zo kon hij ze in de gaten houden.
  

De 3e stand

• De boeren en de burgers. Eigenlijk iedereen die niet bij de 1e of 2e stand hoorde. Daarom waren er in de 3e stand ook grote verschillen. Zo had je de rijke burgerij, de bourgeoisie. Dit waren mensen met een eigen bedrijf of een diploma.

• De 3e stand had alle plichten: zij moesten bijvoorbeeld wél belasting betalen.

Standensamenleving

Bestaande uit:

Geestelijken

Adel

Bourgeoisie

Boeren

Eerste stand

Tweede stand

Derde stand

Jean-Paul: Priester in Calais

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Pierre: Een boer in de buurt van Bordeaux

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Maxime: Succesvol handelaar in Parijs

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Franc dur Rouge: Slager in Parijs

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Sara de bourbon: Barones van Orange

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Jean: Timmerman in Normandië

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Marise Chardonay: Dochter van een hertog

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Jean-Marc: Monnik in Macon

1. 1e stand
2. 2e stand
3. 3e stand

Wat is de boodschap van de tekenaar?

Hoe bereik je het volk?

• Niet iedereen kon lezen, zeker niet in de 3e stand. 
• Maar spotprenten? Die begreep iedereen!

• Deze spotprenten werden meestal gemaakt door de bourgeoisie.
  

Geestelijkheid

De 1e stand

Adel

De 2e stand

De 3e stand

Alle mensen die niet bij de 1e of 2e stand horen.

Ideeën van de Verlichting

De Verlichting

vanaf ±1700

• Een periode waarin mensen hun kennis (willen) vergroten, door steeds meer uit te gaan van het verstand (rede, ratio)

• Hierdoor krijgen mensen ook meer kritiek op de koning, de kerk en de adel.
  

Een nieuwe manier van denken

Dit nieuwe denken werd eerst alleen toegepast op de natuur, maar werd na verloop van tijd ook toegepast op de mens en de maatschappij

Er ontstonden dan vragen zoals: Wie mag het land besturen en hoe moet dat eerlijk gebeuren?

Er kwam kritiek op het absolutisme

Nieuwe manier van denken

Kenmerken van de nieuwe manier van denken:

• Observeren: zelf waarnemen.
  
• Experimenteren: zelf doen, uitproberen.
  
• Redeneren: zelf nadenken, zelf conclusies trekken na onderzoek.
  

René Descartes 1596 – 1650. Descartes kwam uit Frankrijk, maar woonde ook lange tijd in de Republiek

Eén van de oorzaken van de wetenschappelijke revolutie is dat de mens door de ontdekkingsreizen veel meer van de wereld zag. Er werden nieuwe werelddelen ontdekt, met andere volken en kennis. Hoe de mens over de wereld dacht moest wel veranderen.

Ook de toenemende welvaart was belangrijk voor het ontstaan van de wetenschappelijke revolutie. Geleerden werkten ook samen, zij gingen verder met onderzoek dat al eerder gedaan was.

Verlichting

= Een denkstroming uit de 17e en 18e eeuw, waarin het gebruik van het eigen verstand centraal stond.

De Verlichting draait om tolerantie, 

vrijheid, gelijkheid en broederschap.

Dit nieuwe denken werd eerst alleen toegepast op de natuur, maar werd na verloop van tijd ook toegepast op de mens en de maatschappij

Er ontstonden dan vragen zoals: Wie mag het land besturen en hoe moet dat eerlijk gebeuren?

Er kwam kritiek op het absolutisme

Aan de slag

Lees de tekst. Het is een tekst van de filosoof Spinoza.

1. Wat doet een filosoof?
   
2. Over welke onderwerpen schreef Spinoza? Noem minimaal twee onderwerpen.
   
3. Waarom vluchtten veel buitenlandse geleerden in de Gouden Eeuw naar de Republiek?
   

Belangrijke Verlichtingsfilosofen

John Locke (Eng. 1632-1704)

Het volk geeft de koning/ regering zijn macht 

Charles de Montesquieu (Fr. 1689-1755)
Trias Politica, de scheiding der machten

Jean Jacques Rousseau (Fr. 1712-1778)

Volksvertegenwoordiging doet wat het volk wil.

Aan de slag

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet over hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. Hierbij modelleert de docent eerst en laat daarna de leerlingen actief inoefenen. De ondersteuning wordt geleidelijk afgebouwd. De docent zorgt voor afwisseling in oefentypes en maakt gedurende de les het leren zichtbaar. De docent zet bijvoorbeeld in op hardop denken opdrachten en koppelt daar een geïnformeerde vervolgstap aan.

Terugkijken 

op de leerdoelen

1. Je kent de betekenis van de volgende begrippen: Franse Revolutie, Droit divin, grondwet, absolutisme, standenmaatschappij’ en ‘Ancien Regime’. (R)
   
2. Je kunt uitleggen met welk argument Lodewijk XIV zijn absolute macht legitimeerde. (T1)
   
3. Je kunt uitleggen waarom Lodewijk XIV de “Zonnekoning” werd genoemd. (T1)
   
4. Je kunt kenmerken noemen van de absolute macht van Lodewijk XIV op politiek, economisch en cultureel gebied. (T1)
   
5. Je kan drie kenmerken van het Ancien Régime noemen. (R)
   
6. Je kunt uitleggen waarom de standensamenleving als oorzaak van de Franse Revolutie gezien kan worden. (T2)
   

           Begrippen
           uit deze les

• Lodewijk XIV
  
• Mazarin
  
• absolutisme
  
• droit divin
  
• privileges