3KGTHoofdstuk 1 | Arm en rijk
3KGTHoofdstuk 1 | Arm en rijk
Paragraaf 2 Welvaart meten
Manieren om welvaart te meten
Welvaart: economische rijkdom van een gebied en zijn bewoners
Inkomen
- het geld dat iemand verdient met arbeid, een
onderneming of vermogen
- bruto binnenlands product (bbp)
- bbp per hoofd
Koopkracht
- het inkomen, omgerekend naar de hoeveelheid
goederen en diensten die je ervoor kunt kopen
Gebruiksgoederen
- goederen die niet meteen opgaan als je ze gebruikt,
maar jarenlang meekunnen
Armoedegrens
Het inkomen dat iemand minimaal nodig heeft om
te kunnen leven
Hoe armer een land, hoe groter het percentrage
inwoners dat onder de armoedegrens leeft
Armste landen: € 1,70 per dag
Nederland: € 30 per dag
Waarom meet je welvaart?
Landen vergelijken
- indelen in rijke en arme landen
Verschijnselen verklaren
Paragraaf 3 Welvaart in wijken
Verschillen in welvaart
Nederland: ook armoede en rijkdom
Arme en rijke wijken
Arme en rijke wijken herkennen
Kijk naar verschillende kenmerken:
Woningen
- soorten woningen
- aantal huizen per km2 (bebouwingsdichtheid)
Straten en verkeer
- breedte van straten
- aantal parkeerplaatsen
- soorten wegen
Recreatie
- hoeveelheid groen, speelplaatsen
Diensten
- soorten voorzieningen
Oorzaken van verschillen tussen wijken
Wijken zijn voor een bepaalde bevolkingsgroep gebouwd
- arbeiderswijken uit de 19e eeuw
- wijken met naoorlogse hoogbouw
- nieuwbouwwijken met eengezinswoningen met tuinen
- luxe villawijken
Wijken verschillen in bevolkingssamenstelling
- leeftijd
- afkomst
- samenstelling van het gezin
- inkomen
- opleiding
Welvaart verhogen
Stadsvernieuwing: verouderde wijken worden opgeknapt
- saneren
- woningen worden gesloopt en vervangen door nieuwbouw
- renoveren
- woningen worden opgeknapt
Waarde van woningen wordt hoger
- de wijk wordt minder arm
- arme mensen moeten verhuizen naar goedkopere wijken
Paragraaf 5 Welzijn meten
Kwaliteit van leven
Welvaart: economische rijkdom van een gebied en
zijn bewoners
Welzijn: mate waarin mensen een goede kwaliteit van leven hebben
- gelukkig zijn
- gezond zijn
- goed onderwijs
- goede woningen
- vrije tijd
Welzijn meten
Levensverwachting
- gemiddeld aantal jaren dat iemand in een bepaald
gebied te leven heeft
Voedselzekerheid
- zekerheid dat je toegang hebt tot voldoende en
veilig voedsel
Analfabetisme
- percentage van de bevolking
dat niet kan lezen en schrijven
Verschillen tussen landen en
tussen regio’s
De Human Development Index (HDI)
Combinatie van levensverwachting, gemiddeld aantal jaren
onderwijs en inkomen per hoofd (gemeten naar koopkracht)
Hogere welvaart, hoger welzijn?
Hoe hoger de welvaart, hoe hoger het welzijn
Nadelen:
- te veel eten
- ongezonder eten
- minder bewegen
In landen met een hogere welvaart komen meer
welvaartsziekten voor
- hart- en vaatziekten
- kanker
- suikerziekte
Paragraaf 6 Centrum en periferie
Drie groepen landen
Gebaseerd op welvaart en welzijn, en verschillen in
macht en invloed
Centrum
- rijkste en machtigste landen
- westerse of geïndustrialiseerde landen
Periferie
- armste landen met weinig macht
- derdewereldlanden of ontwikkelingslanden
Semiperiferie
- tussen het centrum en de periferie in
- grote verschillen binnen deze groep
Veranderingen in de wereld
Sommige semiperifere landen ontwikkelen zich in
hoog tempo tot industrieland
- deels door bedrijven uit centrumlanden
- nieuwe industrielanden
Sommige perifere en semiperifere landen maken weinig
ontwikkeling door
- niet aantrekkelijk voor bedrijven uit centrumlanden
- slechte infrastructuur
- conflicten
Verschillende schaalniveaus
Mondiaal: wereldniveau
Nationaal: niveau van een land
Regionaal: niveau van een kleiner gebied
Uitzoomen: van lager naar hoger schaalniveau
Inzoomen: van hoger naar lager schaalniveau
Paragraaf 7 Verschillende soorten kaarten
Kaarten, luchtfoto’s en satellietbeelden
Geven een gebied van bovenaf weer
Kaarten
- zaken zijn toegevoegd of weggelaten
Luchtfoto’s
- veel details
Satellietbeelden
- veel of weinig details
- groot of klein deel van de aarde
Soorten kaarten
Overzichtskaart
- staatkundige overzichtskaart
- vooral grenzen van landen
- natuurkundige overzichtskaart
- landschap
Thematische kaart
- één onderwerp
Topografische kaart
- klein gebied
- veel details
Digitale kaarten
Digitale versies van papieren kaarten
Websites waar je zelf kaarten kunt samenstellen
Inzoomen en uitzoomen
GIS
Geografisch informatiesysteem
Gegevens worden omgezet in een digitale kaart
Voordeel: verschillende kenmerken in één kaart
- verbanden tussen gegevens ontdekken
Kaarten gebruiken
Vaste onderdelen:
De legenda
- betekenis van kleuren en symbolen
De schaal
- verhouding tussen de werkelijkheid en de kaart
- 1 : 500.000 betekent dat de werkelijkheid 500.000 keer
zo groot is als de kaart
De noordpijl
- meestal is de bovenkant van de kaart het noorden
Paragraaf 10 Kolonialisme
Europa verovert de wereld
Vanaf de 15e eeuw: kolonialisme
- Europese landen brachten gebieden in Noord- en
Zuid-Amerika, Afrika en Azië onder hun gezag
- Doel: er economisch beter van worden
Kolonialisme voor de handel
- Portugal: handel in specerijen, suiker
- Spanje
- Nederland, Groot-Brittannië, Frankrijk
Kolonialisme voor grondstoffen en landbouwgrond
- Vanaf de achttiende eeuw
- Europa: industriële revolutie
- snelle verandering in de economie waarbij de
kleinschalige, handmatige productie werd vervangen
door grootschalige, machinale productie
- welvaart nam toe
- bevolking groeide
- grotere behoefte aan grondstoffen en landbouwproducten
- Europese landen veroverden steeds meer gebieden
- vooral in Afrika en Azië
Kolonialisme voor uitbreiding van de macht
- Vanaf de negentiende eeuw: imperialisme
- landen wilden gebieden veroveren om meer macht te
krijgen in de wereld
- handig voor de handel en de winning van grondstoffen
Gevolgen van kolonialisme
Europese landen
- veel invloed in de wereld
- enorme winsten
- gratis grondstoffen
Koloniën
- raakten grondstoffen en goede landbouwgrond kwijt
- inwoners werden als slaven gebruikt
- bevolkingsgroepen werden uitgemoord
- Europese ziekten eisten slachtoffers
Koloniën worden onafhankelijk
Dekolonisatie
- ontwikkeling van koloniën naar zelfbestuur en
onafhankelijkheid
- rond 1800: Noord- en Zuid-Amerika
- na 1900: Afrika, Azië en Oceanië
Na dekolonisatie
- veel voormalige koloniën in de problemen
- weinig ervaring met bestuur
- chaos en conflicten
- weinig mogelijkheden om welvaart te ontwikkelen