§1.3 Sociale wetten en kiesrecht
Staatsinrichting van Nederland
Liberalen
Socialisten
Confessionelen
Je mocht in Nederland alleen stemmen als je rijk genoeg was. Dit noemen we het censuskiesrecht. Vrouwen mochten sowieso niet stemmen. De liberalen hadden de macht in het parlement. De socialisten wilden dit anders. Zij wilden algemeen kiesrecht.
De opkomst van de industriële revolutie zorgde voor veranderingen in de maatschappij: verstedelijking en de sociale kwestie. Voorbeelden zijn lage lonen, massale werkloosheid, kinderarbeid en slechte woon- en werkomstandigheden. Er waren nog maar weinig sociale wetten die de armen konden helpen.
Een belangrijk conflict tussen liberalen, socialisten en confessionelen was de schoolstrijd.
De burgers willen in de tweede helft van de 19e eeuw meer gelijke rechten. Dit noem je emancipatie. Om dit voor elkaar te krijgen gaan burgers samenwerken. Hierdoor raakt de samenleving verdeeld in groepen: de verzuiling.
Herhaling
§1.3 Sociale wetten en kiesrecht
A: nieuwe wetten
Sommige liberalen veranderden van mening:
Extra armoede door economische crisis in 1873.
Arbeiders werden uitgebuit + moesten maar leven van liefdadigheid.
Ze zagen dat armoede niet altijd de schuld was van arbeiders zelf.
--> Toch sociale wetten.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
A
DeBoze burgers
Nieuwe wetten
Sociale wetten
wetten die de leef- en arbeidsomstandigheden verbeteren.
Dit is vooral belangrijk voor de arme arbeiders.
Langzaam verbetering
Eerste sociale wetten vanaf 1874: Kinderwetje van Van Houten
1889: Arbeidswet: kinderen tot 16 + vrouwen mogen niet langer langer dan 11 uur werken.1901:
Ongevallenwet: Recht op uitkering als je door een ongeval in de fabriek niet meer kon werken
Woningwet: Woningen moeten aan bepaalde voorschriften voldoen o.a. wc en ramen.
1917: Algemeen Kiesrecht voor mannen
1919: Algemeen kiesrecht voor vrouwen + Ouderdomswet
In welk jaar was er algemeen kiesrecht voor vrouwen?
1919
1917
1913
1930
Vóór de Woningwet...
...na de Woningwet
Sociale wetten en kiesrecht
B: Rechten voor vrouwen
19e eeuwse beeld van de vrouw:
Rijke vrouw verzorgt thuis gezin.
Arme vrouw werkte, verdiende minder dan de man
Getrouwde vrouwen mochten niet zonder toestemming van man geld uitgeven
Vrouwen mochten niet doorleren
Vrouwen mochten bepaalde beroepen niet uitoefenen
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Opkomst feminisme.
Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen voor vrouwen (vrouwenemancipatie)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs waren bekende feministen.
Hoorden bij de eerste feministische golf
1889: Drucker richtte de VVV (Vrije Vrouwen Vereeniging) op. Deze vereniging wilde dat mannen en vrouwen voor de wet gelijk zouden worden.
Later richtten Drucker en Jacobs samen de VvVK op (Vereeniging voor Vrouwen Kiesrecht)
De eerste feministen kwamen ook op voor toelating tot hoger onderwijs
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
De meningen over het vrouwenkiesrecht (het recht van vrouwen om te stemmen (actief kiesrecht) en gekozen (passief kiesrecht) te worden) verschilden:
Socialisten steunden het, maar vonden algemeen mannenkiesrecht belangrijker: de arbeider gaat voor de vrouw
De confessionelen vonden het maar niets: politiek was iets voor het gezinshoofd (de man)
Liberalen waren verdeeld: de meesten wilden kiesrecht voor vrouwen
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
B
DeBoze burgers
Rechten voor vrouwen
Welke stroming was tegen het vrouwenkiesrecht?
liberalen
confessionelen
socialisten
nationalisten
§1.3 Sociale wetten en kiesrecht
C: Algemeen kiesrecht
1917:
deel liberalen wilde algemeen kiesrecht
liberalen, socialisten, confessionelen besloten om voor elkaars wensen te stemmen.
de grondwet werd met tweederde meerderheid aangenomen
Dit wordt de pacificatie van 1917 genoemd (pacificatie betekent vrede)
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Veranderingen grondwet 1917:
Algemeen kiesrecht
Passief kiesrecht voor vrouwen
Financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
evenredige vertegenwoordiging
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Wat was geen verandering van de grondwet in 1917?
Passief kiesrecht voor vrouwen
Financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
evenredige vertegenwoordiging
censuskiesrecht
Algemeen kiesrecht
Alle mannen die ouder waren dan 23 jaar mochten stemmen.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Financiële gelijkstelling openbaar en bijzonder onderwijs
Overheid betaalde nu ook het bijzonder onderwijs.
Einde schoolstrijd
Evenredige vertegenwoordiging
Districtenstelsel wordt vervangen door stelsel van evenredige vertegenwoordiging.
Aantal procent stemmen = aantal procent zetels in de kamer
Nu konden kleine partijen ook een zetel krijgen. Dit heeft als nadeel dat samenwerken soms erg lastig is.
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
1917: vrouwen passief kiesrecht. Vrouwen waren wel verkiesbaar, maar mochten niet stemmen.
1919: actief kiesrecht voor vrouwen
Vanaf dit moment is NL een volledige parlementaire democratie
§1.3
Sociale wetten en kiesrecht
C
DeBoze burgers
Algemeen kiesrecht
Aan het einde van de 19e eeuw werden er sociale wetten ingevoerd:
Kinderwetje van Van Houten, Ongevallenwet, Woningwet.
Het caoutchouc-artikel zorgde ervoor dat steeds meer mannen kiesrecht kregen.
Feministen strijden voor gelijke rechten en kansen.
Tijdens de Eerste Feministische Golf streden Wilhelmina Drucker en Aletta Jacobs voor o.a. vrouwenkiesrecht.
De pacificatie van 1917 zorgde voor een aantal veranderingen van de grondwet:
De financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs
Algemeen mannenkiesrecht
Evenredige vertegenwoordiging
Afsluiting overzicht