§3.4 Resorptie

3.4

H O O F D S T U K 3

V E R T E R I N G

Resorptie

Hoe komen voedingsstoffen na de vertering in je bloed terecht?

Gemaakt bij Biologie voor jou 5 havo, 8e editie

1 / 22
next
Slide 1: Slide
New lesson editorBiologieMiddelbare schoolhavo

This lesson contains 22 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Hoe komen voedingsstoffen na de vertering in het lichaam? Leerlingen leren wat resorptie is, hoe de dunne darm een groot oppervlak krijgt, het verschil tussen actief en passief transport en de weg via de poortader naar de lever. Instructie van ongeveer 20 minuten met controlevragen.

Items in this lesson

3.4

H O O F D S T U K 3

V E R T E R I N G

Resorptie

Hoe komen voedingsstoffen na de vertering in je bloed terecht?

Gemaakt bij Biologie voor jou 5 havo, 8e editie

Welkom. Vandaag gaat het over wat er gebeurt ná de vertering: hoe stoffen het lichaam in komen. ± 1 min. Image credit: Nathan Dumlao, Unsplash

3.4

Resorptie

Dit leer je

Je kunt uitleggen wat resorptie is en hoe de dunne darm een groot oppervlak krijgt.

Je kunt actief en passief transport door de darmwand onderscheiden.

Je kunt de weg van opgenomen stoffen via de poortader naar de lever en de rol van de dikke darm beschrijven.

Lees de drie doelen voor. De exit aan het eind toetst ze. ± 1 min.

3.4

Resorptie

A C T I V E R E N

Wat weet je al over de opname van voedsel in je lichaam?

Laat de leerlingen woorden toevoegen: dunne darm, bloed, enzymen, glucose, lever. Noteer wat ze weten, zonder te corrigeren. ± 3 min.

3.4

Resorptie

T E R U G B L I K

Uit: §3.2 Het verteringsstelsel

Welk deel van het verteringsstelsel volgt direct op de dunne darm?

A

Twaalfvingerige darm

B

Maag

C

Dikke darm

D

Slokdarm

Goed is C, de dikke darm. De twaalfvingerige darm hoort bij het begin van de dunne darm, maag en slokdarm liggen ervoor. ± 1 min.

3.4

Resorptie

Van darm naar bloed

Na de vertering zijn koolhydraten, vetten en eiwitten in kleine stukjes gesplitst. Nu moeten ze het lichaam in.

Resorptie is de opname van stoffen via de darmwand in het bloed en de lymfe. Daarna gaan ze naar de cellen die ze nodig hebben.

Doorsnede van darmvlokken in de darmwand (microscoopfoto).

Verteren is stukjes maken, resorberen is ze opnemen. Zonder resorptie blijven de voedingsstoffen in de darm en verlaten ze het lichaam met de ontlasting. Nog niet op vlokken ingaan: dat is de volgende dia. ± 2 min. Image credit: Jamil Baza, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

3.4

Resorptie

Een groot oppervlak in de dunne darm

De meeste resorptie vindt plaats in de dunne darm. Drie niveaus maken het oppervlak enorm groot.

1

Darmplooien

De wand van de dunne darm ligt in plooien: de darmplooien.

2

Darmvlokken

Op de plooien zitten uitstulpingen: de darmvlokken. Daarin lopen bloedvaten en lymfevaten.

3

Microvilli

De cellen van het darmepitheel, de buitenste laag van de vlok, hebben zelf kleine uitstulpingen: microvilli.


Vergelijk met een badhanddoek: plooien, daarop lussen, en elke lus heeft weer haartjes. Hoe groter het oppervlak, hoe meer stof per minuut kan worden opgenomen. Bloedvaten en lymfevaten lopen door de plooien en vlokken, zodat opgenomen stoffen direct worden afgevoerd. De voorkennis-kaart verklaart lymfevat en epitheelcel. ± 3 min.

3.4

Resorptie

O N T H O U D

Plooien, vlokken en microvilli vergroten het oppervlak van de dunne darm, zodat er veel stof tegelijk kan worden opgenomen.

Laat een leerling het in eigen woorden herhalen. ± 1 min.

3.4

Resorptie

V R A A G 1

Hoe heet de buitenste laag cellen van de darmvlokken?

A

Darmplooien

B

Spierlagen

C

Darmepitheel

D

Microvilli

Goed is C. Darmplooien zijn de plooien van de darmwand zelf; microvilli zijn de uitstulpingen óp de cellen van het darmepitheel, niet de laag. ± 1 min.

3.4

Resorptie

V R A A G 2

Bij een darmziekte worden de darmvlokken platter. Wat is het gevolg?

A

Er wordt minder voedsel verteerd door enzymen

B

Het oppervlak wordt kleiner, dus er wordt minder opgenomen

C

De poortader wordt breder

D

Er ontstaan meer microvilli

Goed is B. Platte vlokken betekent minder oppervlak en dus minder resorptie, ook al is het voedsel wel verteerd. A verwart vertering met resorptie. ± 2 min.

3.4

Resorptie

Twee manieren van transport

Passief transport

Gaat langs een concentratiegradiënt: van veel naar weinig.

Kost geen energie.

Voorbeeld: water en kleine, in water oplosbare moleculen gaan door membraaneiwitten (diffusie).

Actief transport

Vraagt energie, want de cel pompt stoffen binnen.

Gebeurt met transporteiwitten.

Nodig voor de opname van monosachariden, aminozuren en mineralen.

Transport van de darmholte naar de epitheelcellen kan op twee manieren. Passief gaat van veel naar weinig, zoals een bal die van een helling rolt. Actief kost energie (ATP) en kan stoffen ook tegen het verschil in concentratie in opnemen. ± 3 min.

3.4

Resorptie

Welke stof gaat hoe?

Actief: monosachariden, aminozuren en mineralen.

Passief: water, vetzuren, glycerol en vetoplosbare vitaminen.

Actief transport zorgt ervoor dat de darmepitheelcellen zoveel mogelijk uit de voedselbrij opnemen.

Een eenvoudige regel: stoffen die de cel zelf hard nodig heeft en vaak in lage concentratie in de brij voorkomen (glucose, aminozuren, mineralen) worden actief opgenomen. Vetten en water gaan mee met het verschil. ± 2 min.

3.4

Resorptie

O N T H O U D

Passief transport gaat mee met de concentratiegradiënt en kost niets; actief transport kost energie.

± 1 min.

Actief of passief transport de darmepitheelcel in?

3.4

Resorptie

V R A A G 3

Actief transport

Passief transport

Aminozuren

Water

Mineralen

Vetzuren

Monosachariden

Glycerol

Actief: aminozuren, mineralen, monosachariden. Passief: water, vetzuren, glycerol. ± 2 min.

3.4

Resorptie

V R A A G 4

In de darmepitheelcel is de glucoseconcentratie hoger dan in de darmholte. Toch wordt glucose opgenomen. Hoe?

A

Door diffusie

B

Door actief transport

C

Door passief transport via membraaneiwitten

D

Door resorptie zonder transport

Goed is B. Opname tegen het concentratieverschil in kan alleen met energie, dus actief transport. Diffusie en passief transport gaan alleen van veel naar weinig. ± 2 min.

3.4

Resorptie

Van de darm naar de lever

De opgenomen stoffen komen in het bloed en moeten worden verwerkt.

1

Haarvaten van de darm

Opgenomen stoffen komen in het bloed in de haarvaten van de darmvlokken.

2

Poortader

De haarvaten van het darmkanaal komen samen in één bloedvat: de poortader.

3

Lever

De poortader brengt het bloed naar de lever, waar stoffen worden opgeslagen of bewerkt.


Het bloed uit de darm gaat dus eerst naar de lever, voordat het naar de rest van het lichaam gaat. Dat is een soort controlepost. ± 2 min.

3.4

Resorptie

Leverlobjes

Elk leverlobje heeft een aftakking van de poortader en van de leverslagader.

Zo komen opgenomen stoffen én zuurstofrijk bloed bij de levercellen, die de stoffen verwerken en opslaan.

De lever, waar de poortader het bloed uit de darm aanvoert.

De leverslagader voert zuurstofrijk bloed aan (dat is kennis buiten het kernverhaal); de poortader brengt bloed met voedingsstoffen. Beide takken komen in elk leverlobje. ± 2 min. Image credit: NIAID, Ryan Kissinger, Public domain, via Wikimedia Commons

3.4

Resorptie

De dikke darm

In de dikke darm wordt water uit de voedselbrij opgenomen. Het restmateriaal wordt dikker.

De darmflora verteert stoffen die wij zelf niet kunnen verteren, zoals voedingsvezels. Sommige darmbacteriën maken vitamine K.

Dat helpt bij een efficiënte vertering en resorptie.

Darmflora en dikke darm kennen ze uit §3.2: hier gaat het om hun rol bij resorptie. Als ze het niet weten: bacteriën in de darm zijn nuttig. ± 2 min.

3.4

Resorptie

V R A A G 5

Een glucosemolecuul is net opgenomen in een haarvat van een darmvlok. Welke weg volgt het daarna?

A

Leverslagader, dan lever

B

Poortader, dan lever

C

Dikke darm, dan poortader

D

Lymfevat, dan leverlobje

Goed is B. De leverslagader voert bloed uit de aorta aan, niet uit de darm. De dikke darm neemt vooral water op. ± 2 min.

3.4

Resorptie

V R A A G 6

Waarom is de ontlasting steviger aan het eind van de dikke darm?

A

De darmflora maakt er vet van

B

Er wordt water uit de brij opgenomen

C

De poortader neemt de vezels op

D

Er worden extra microvilli gevormd

Goed is B. De dikke darm neemt water op. Vezels worden juist niet opgenomen. ± 1 min.

1

Poortader

2

Haarvat in een darmvlok

3

Darmepitheelcel (actief transport)

4

Darmholte

5

Lever

3.4

Resorptie

V R A A G 7

Zet de weg van glucose in de goede volgorde, van eerst naar laatst.

Volgorde zoals getoond. Glucose is een monosacharide en gaat dus actief de epitheelcel in. ± 2 min.

3.4

Resorptie

V R A A G 8

Leg uit waarom de dunne darm plooien, vlokken en microvilli heeft.

Model: Plooien, vlokken en microvilli vergroten samen het oppervlak van de dunne darm. Met een groter oppervlak kunnen meer voedingsstoffen tegelijk in het bloed (en de lymfe) worden opgenomen, dus resorptie gaat sneller en efficiënter. Goed als het woord oppervlak en de opname voorkomen. ± 3 min.

3.4

Resorptie

Begrippen §3.4

Resorptie

opname van stoffen via de darmwand in bloed en lymfe

Darmplooi

plooi in de wand van de dunne darm

Darmvlok

uitstulping op een darmplooi

Microvilli

kleine uitstulpingen op de cellen van de vlok

Darmepitheel

buitenste laag cellen van de darmvlokken

Passief transport

met de concentratiegradiënt mee, geen energie

Actief transport

met energie, door transporteiwitten

Poortader

voert bloed van de darm naar de lever

Leverlobje

deel van de lever met poortader- en slagadertak

Leverslagader

voert zuurstofrijk bloed naar de lever

Laat staan op het bord terwijl de leerlingen afronden. ± 1 min.