5.4 De Opstand

1 / 40
next
Slide 1: Slide
GeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

This lesson contains 40 slides, with interactive quizzes, text slides and 4 videos.

Items in this lesson

Slide 1 - Slide

Leerdoelen
  • Je kent de economische, politieke en religieuze oorzaken van de Nederlandse Opstand.
  • Je kunt beschrijven hoe uit de Opstand de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.
  • Je kunt de gevolgen van de Opstand voor de bestuurlijke en religieiuze verhoudingen in de Republiek beschrijven.

Slide 2 - Slide

Kenmerkende Aspecten
  • De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke Kerk in West- Europa tot gevolg had.
  • Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

Slide 3 - Slide

Een modern landsbestuur
  • De Nederlanden waren geen eenheid, overal golden weer andere regels.
  • Voor Karel V was dit erg onhandig en hij wilde de Nederlanden centraal gaan besturen vanuit Brussel.
  • Daarom was uniformering van wetten erg belangrijk. Karel stelde voor dit doel drie bestuursraden in:
  • De Geheime Raad, hierin gaven juristen advies over nieuwe wetten.
  • Raad van Financiën edelen en juristen stelden belastingmaatregelen voor.
  • Raad van State politieke adviesraad, bestaande uit edelen en juristen.

Slide 4 - Slide

Hoe probeerde Karel V te centraliseren?

Slide 5 - Mind map

Uniformering
Geheime Raad

Raad van Financien
Raad van State
Tekst
geschoolde juristen
Staten - Generaal
Bloedplakkaten
Hoe probeerde Karel V te centraliseren?

Slide 6 - Mind map

Een modern landsbestuur 
  • Karel V besloot om een gestorven edelman, in één van de drie bestuursraden, te vervangen door een geschoold jurist.Hierdoor begon de invloed van de adel op het bestuur langzaam af te nemen.
  • Naast deze drie bestuursraden was er ook nog de Staten-Generaal waarin de landsheer (Karel V) de afgevaardigheden van de 17 gewesten bijeen riep om te overleggen over belastingbetalingen aan de staat.

Slide 7 - Slide

Karel V
Karel V

Slide 8 - Slide

Een modern landsbestuur
  • Karel V was streng katholiek en eiste dit ook van zijn onderdanen.
  • In 1550 vaardigde Karel V de Bloedplakkaten uit, hierin werd de doodstraf aangekondigd voor protestanten en voor het kennis nemen van de protestantse leer.
  • De felle vervolgingen van deze protestanten (ketters) leidde ook bij katholieken tot grote onvrede.
  • In 1555 volgde Filips II zijn vader op als landsheer der Nederlanden. Vier jaar later verliet hij de Nederlanden om verder te gaan besturen vanuit Madrid.

Slide 9 - Slide

Bloedplakkaten
Inquisitie

Slide 10 - Slide

Willem van Oranje
Prinsdom van Orange

Slide 11 - Slide

Video
Clipphanger:
Wie was Willem van Oranje?

Slide 12 - Slide

Willem van Oranje
  • Filips II stuurde Margaretha van Parma om als landvoogdes de Nederlanden te besturen.
  • In elk gewest had Filips II een stadhouder, die als plaatsvervanger van Filips II (of Margaretha) diende.
  • De stadhouder kon de Gewestelijke Staten bijeen roepen.
  • De stadhouder had ook een klein leger om de orde te handhaven.
  • De onvrede in de Nederlanden bleef onverminderd groot.

Slide 13 - Slide

Van vrienden naar vijanden
  • Tijdens hun jeugd konden Filips en Willem het goed met elkaar vinden, ook Karel V sprak met veel lof over Willem. 
  • Willem was net als Karel en Filips een Katholiek
  • Waar Filips streng katholiek was en ketters vervolgde was Willem tolerant tegenover andere geloven. 
  • Na zijn benoeming tot stadshouder werd Willem steeds opstandiger en zette zich af tegen Filips. Hij vond de aanpak van Filips te streng.

De zoon van Willem heet Filips!
Over het algemeen worden Willem van Oranje en Filips II beschouwd als Aartsvijanden. Dit is niet altijd zo geweest, vroeger waren ze de beste vrienden. Willem heeft zijn eerste zoon zelfs naar Filips vernoemd uit blijk van hun vriendschap. Filips Willem van Oranje werd 19 December 1554 geboren. 

Slide 14 - Slide

Filips II van Spanje
Margaretha van Parma

Slide 15 - Slide

1566
  • In 1566  boden edelen Margatha van Parma het Smeekschrift der Edelen aan.
  • Hierin vroegen de edelen versoepeling van de Bloedplakkaten en om de Staten- Generaal bij elkaar te roepen, om te praten over de problemen.
  • Margaretha stemde in met het verzoek van de edelen.
  • Protestanten konden vanaf nu openlijk hun godsdienst belijden.
  • Tijdens deze Hagenpreken spraken predikanten grote groepen mensen toe.

Slide 16 - Slide

Smeekschrift der Edelen
Hagenpreken

Slide 17 - Slide

Hagenpreken
  • Vanaf augustus 1566 vindt er de Beeldenstorm plaats. Deze acties werden vaak georganiseerd door radicale calvinisten.
  • Samen met enkele hoge edelen probeerde Margaretje de rust te herstellen.
  • Filips II vond dit onvoldoende en verving Margarethe daar de hertog van Alva (bijnaam de Bloedhertog of de IJzeren Hertog).
  • Alva richtte de Raad van Beroerte op om de Beeldenstormers streng te straffen. De Raad sprak zo'n 1100 doodsvonnissen uit en ruim 10.000 mensen werden verbannen uit de Nederlanden.

Slide 18 - Slide

Beeldenstorm
Hertog van Alva

Slide 19 - Slide

Slide 20 - Video

Het jaar 1566
  • Naast de doodstraffen en verbanningen vertrokken zo'n 60.000 Nederlanders naar het buitenland (voornamelijk Duitsland).
  • Alva wilde daarnaast de Tiende Penning invoeren. Een extra omzetbelasting van 10%. De opbrengst zou worden gebruikt om de extra Spaanse troepen te betalen.
  • Uiteindelijk ging de Tiende Penning niet door, maar werd door de Nederlanden afgekocht. 
  • De maatregelen van Alva zorgde alleen maar voor meer opstandigheid.

Slide 21 - Slide

Bloedraad/ Raad van Beroerten
Invoering 10e penning

Slide 22 - Slide

Einde les
Maken en inleveren opdrachten 1,2 & 4

Slide 23 - Slide

Willem van Oranje
  • Willem van Oranje was de hoogste edelman van de Nederlanden hij was stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. 
  • Willem van Oranje vond dat de edelen te weinig invloed hadden op het bestuur, dat steeds meer was gecentraliseerd. Willem was een tegenstander van de Bloedplakkaten.
  • Na de Beeldenstorm probeerde WvO om een godsdienstvrede voor elkaar te krijgen. Doel: protestanten en katholieken zouden elkaar met rust laten.

Slide 24 - Slide

Willem van Oranje
  • WvO vluchtte naar zijn familie in Duitsland, toe hij hoorde Alva orde op zaken kwam stellen. WvO begon vanuit Slot Dillenburg zijn militaire verzet tegen de Spanjaarden.
  • 1568 aanval HeiligerLee = begin 80 jarige oorlog (tot 1648 = vrede van Munster)
  • Veldtochten van Willem van Oranje brachten niet het gehoopte succes.
  • In 1572 veroverden de Watergeuzen het stadje Den Briel, dit was het startsein voor andere steden in Holland om zich aan te sluiten bij de opstandelingen.
  • Willem van Oranje trok met troepen naar dit opstandigde gebied in Holland.
Tekst

Slide 25 - Slide

Willem van Oranje
Verovering Den Briel

Slide 26 - Slide

Slide 27 - Video

De Opstand breidt zich uit
  • Alva reageerde met terreur, hij veroverde enkele steden en stond de Spaanse troepen toe om er te plunderen en te moorden.
  • Haarlem gaf zich over na een lange belegering en de Spaanse troepen pleegden daar een massamoord.
  • Al het geweld dat door de Spanjaarden werd gepleegd zorgde voor een averechtse reactie. In plaats van rust werd de opstandigheid steeds groter. Steden weigerden zich nog over te geven.
  • Na deze mislukte belegeringen trokken de Spaanse troepen zich terug uit het gewest Holland.

Slide 28 - Slide

De Opstand breidt zich uit.
  • De opdracht van Alva was dus mislukt en hij bood zijn ontslag aan.
  • In 1576 plunderden de Spaanse soldaten de stad Antwerpen (ze hadden al ruim een jaar geen soldij gehad.) Deze plundering kreeg de naam de Spaanse Furie.
  • Als reactie hierop kwamen de 17 Nederlandse gewesten bij elkaar in Gent. In de Pacificatie van Gent spraken ze af om de Spaanse te bestrijden en dat er een godsdienstvrede kwam. Katholieken en protestanten zouden elkaar met rust laten.

Slide 29 - Slide

Spaanse Furie
Pacificatie van Gent

Slide 30 - Slide

Slide 31 - Video

De Republiek ontstaat
  • Fanatieke calvinisten hielden zich niet aan de Pacificatie van Gent, en voerden een antikatholiek beleid.
  • De katholieken in de zuidelijke gewesten zochten weer toenadering tot Spanje. Spanje beloofde hen de opstandigheid te vergeven mits ze zich weer achter het Spaanse bestuur zouden scharen.
  • Enkele gewesten maakten gebruik van het aanbod en sloten in 1579 de Unie van Atrecht

Slide 32 - Slide

De Republiek ontstaat
  • De reactie van de 7 noordelijke gewesten was de Unie van Utrecht, hierin besloten ze om zich tegen Spanje te blijven verzetten.
  • Op financieel gebied gingen de noordelijke gewesten beter samenwerken. Ook kregen ze een gezamenlijk leger. In de noordelijke gewesten kregen calvinisten een bevoorrechte positie.
  • Elk noordelijk gewest behield zijn eigen rechten, privileges en bestuur.
  • Filips II reageerde door Willem van Oranje in de rijksban te doen. De Unie van Utrecht reageede hierop door Filips II niet langer meer als hun landsheer te erkennen. Plakkaat van Verlatinghe (1581)

Slide 33 - Slide

Slide 34 - Slide

Plakkaat van Verlatinghe
Plakkaat van Verlatinghe

Slide 35 - Slide

De Republiek ontstaat
  • De Nederlanden gingen op zoek naar een nieuwe landsheer, maar niemand wilde landsheer van de Noordelijke Nederlanden worden.
  • In 1588 besloten de gewesten om maar zelf het bestuur te regelen, zo ontstond in 1588 de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
  • De oorlog met Spanje bleef echter doorgaan.
  • In 1584 was Willem van Oranje vermoord en werd zijn zoon Maurits de nieuwe stadhouden van Holland, Zeeland en Utrecht.
  • Maurits zou een belangrijke rol spelen in het begin van de Republiek.

Slide 36 - Slide

Moord op Willem van Oranje
De Republiek der 7 Verenigde Nederlanden

Slide 37 - Slide

Leerdoelen
  • Je kent de economische, politieke en religieuze oorzaken van de Nederlandse Opstand.
  • Je kunt beschrijven hoe uit de Opstand de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ontstond.
  • Je kunt de gevolgen van de Opstand voor de bestuurlijke en religieiuze verhoudingen in de Republiek beschrijven.

Slide 38 - Slide

Kenmerkende Aspecten
  • De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke Kerk in West- Europa tot gevolg had.
  • Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

Slide 39 - Slide

Slide 40 - Video