Gezondheidsopvattingen

• LessonUp
• Beroepsopleiding

Gezondheidsopvattingen  

Programma

Aan het einde van de les kan de student:

• Uitleggen wat gezondheidsopvattingen zijn en enkele voorbeelden noemen die in Nederland voorkomen (bijv. regulier, alternatief, cultureel bepaald).
• Reflecteren op hoe deze opvattingen invloed hebben op de beroepshouding van een verpleegkundige.
• Professioneel reageren op feedback (zowel ontvangen als geven).
• Waardering uitspreken op een respectvolle manier in een zorgcontext.

https://mijnpositievegezondheid.nl/ 

Wanneer ben je gezond?

Perspectieven op gezondheid

Biomedisch ziektemodel: 

Ziekten en symptomen hebben  een 

fysiologische verklaring en 

dat daarmee ook genezing mechanisisch

 en rechtlijnig werkt.

• "Gezondheid is de afwezigheid van ziekte"

dualisme: het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn (vergelijk met Descartes).

mechanistische benadering: een benadering die het gedrag reduceert tot het niveau van het orgaan of de lichamelijke functie. Geassocieerd met het biomedisch ziektemodel.

reductionisme:  opvatting die stelt dat de natuur van complexe entiteiten steeds herleid kan worden tot meer fundamentele entiteiten. In die opvatting is bijvoorbeeld een biologisch wezen niets meer dan een verzameling van atomen en moleculen. 

Ook: scheldwoord dat door holisten wordt gebruikt om 'achterhaalde' westerse denkbeelden aan te geven. Het reductionisme zou verantwoordelijk zijn voor de ongezonde scheiding tussen lichaam en geest, mens en natuur en zodoende voor een hele lijst van problemen zoals milieuvervuiling, bureaucratische verstarring, imperialisme etc. Als bewijs wordt aangevoerd dat japanners er geen last van hebben.

Perspectieven op gezondheid

Definitie van 'gezondheid' de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): 

'Gezondheid is een toestand van compleet fysiek, mentaal en sociaal welbevinden en niet alleen de afwezigheid van ziekte of gebreken'."

dualisme: het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn (vergelijk met Descartes).

mechanistische benadering: een benadering die het gedrag reduceert tot het niveau van het orgaan of de lichamelijke functie. Geassocieerd met het biomedisch ziektemodel.

reductionisme:  opvatting die stelt dat de natuur van complexe entiteiten steeds herleid kan worden tot meer fundamentele entiteiten. In die opvatting is bijvoorbeeld een biologisch wezen niets meer dan een verzameling van atomen en moleculen. 

Ook: scheldwoord dat door holisten wordt gebruikt om 'achterhaalde' westerse denkbeelden aan te geven. Het reductionisme zou verantwoordelijk zijn voor de ongezonde scheiding tussen lichaam en geest, mens en natuur en zodoende voor een hele lijst van problemen zoals milieuvervuiling, bureaucratische verstarring, imperialisme etc. Als bewijs wordt aangevoerd dat japanners er geen last van hebben.

Perspectieven op gezondheid

Bio-psycho-sociaal ziektemodel: 

Ziekten en symptomen worden verklaard door een combinatie van lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren, waarin de subjectieve beleving van de patiënt een rol speelt.

KvL = 

kwaliteit
van leven

Culturele opvattingen over gezondheid

Westers:

• Onderscheid van geest, lichaam en ziel
• individuele benadering (verantwoordelijkheid ligt bij het individu)
• onafhankelijk,  zelf doen 
• specialisering in de zorg
• secularisatie in de zorg

Positieve gezondheid

Definieert gezondheid als:

• het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. (Huber, 2012)
• Gaat uit van zes dimensies:

Welke opvatting spreekt jou het meeste aan en waarom?

Wat zijn volgens jou  kwetsbare groepen in de maatschappij?

• mensen met weinig gezondheidsvaardigheden, 
• mensen met financiële problemen, 
• mensen met een psychiatrische aandoening, 
• ouderen
• Jongeren
• eigen aanvulling...

Wat zijn volgens jou met betrekking tot gezondheid kwetsbare groepen in de maatschappij?

welke groep lijkt je het lastigst om mee te werken?

Welke doelgroep lijkt jou lastig om mee te werken?

Welke doelgroep lijkt je lastig om mee te werken?

Een voorbeeld kan zijn dat het lastig lijkt om mensen met financiële problemen te helpen bij leefstijlverandering omdat hun aandacht in beslag wordt genomen door de financiële problemen. 

Vragen die hierbij kunnen opkomen zijn: Welk probleem ga je eerst aanpakken en kan je van mensen met deze problemen wel verwachten dat ze zelf weten wat het beste voor hen is, ze zijn immers minder goed in staat weloverwogen te handelen. 

Een voorbeeld hoe je dit zou kunnen aanpakken: eerst doorverwijzen naar schuldhulpverlening en als dat in gang is gezet pas echt starten of als de cliënt dit een goed idee vindt er eerst voor kiezen om met de financiële problemen aan de slag te gaan en daarna pas naar de andere problemen te kijken (zal ook vaak samenhangen met de andere problemen).

Vrouwen hebben vaker bijwerkingen van medicijnen dan mannen.

Waar

Niet waar

Hartklachten bij vrouwen worden vaak later herkend dan bij mannen.

Waar

Niet waar

Genderongelijkheid in de zorg is alleen een probleem in ontwikkelingslanden.

Waar

Niet waar

Waarom krijgen vrouwen soms slechtere behandelingen dan mannen?

1. A) omdat ze vaak minder fysiek zwaar werk doen
2. b) Omdat onderzoek vaak is gedaan op mannen
3. c) Omdat vrouwen minder serieus genomen worden
4. D) alle antwoorden zijn juist

Welke factor speelt géén rol bij verschillen in gezondheid tussen mannen en vrouwen?

1. a) Hormonen
2. b) Culturele normen
3. c) Werk
4. d) Toegang tot zorg

Afkomst heeft geen invloed op hoe iemand reageert op medicatie.

Waar

Niet waar

Wat is de relatie tussen geslacht en gezondheid?

• Vrouwen hebben gemiddeld een hogere levensverwachting dan mannen.
• Mannen vertonen vaker gedrag dat gevaarlijk is voor de gezondheid dan vrouwen.
• Mannen zoeken minder vaak medische hulp als ze ziek zijn dan vrouwen.
• Vrouwen krijgen minder betaald dan mannen. Hierdoor zijn ze kwetsbaar voor de problemen die samengaan met een lage sociaal-economische status.

Wat is de relatie tussen geslacht en gezondheid?

• Vrouwen hebben vaak een sterker immuunsysteem, maar ook meer kans op auto-immuunziekten.2
• Vrouwen rapporteren vaker pijn en krijgen soms minder serieus genomen klachten (bijv. hartklachten).
• In sommige culturen hebben mannen en vrouwen verschillende toegang tot zorg.
• Geneesmiddelenonderzoek in de westerse wereld is historisch vaak uitgevoerd op witte mannen. Vrouwen en minderheden krijgen daardoor soms minder effectieve of onveilige behandelingen. 

ongelijkheid in gezondheid tussen sociaaleconomische groepen 

• sociaaleconomische status en social drift; 
• verschillen in gezondheidsgedrag; 
• toegang tot gezondheidszorg; 
• omgevingsfactoren; 
• werk en stress.

Social drift hypothese: betreft de relatie tussen geestelijke gezondheid en sociale klasse. Deze these beargumenteert dat geestelijke ziekte een neerwaartse beweging in sociale klasse veroorzaakt (Goldberg & Morrison).

Hiertegenover staat de theorie 'social causation thesis', die beweert dat behoren tot een lagere sociale klasse bijdraagt aan het ontwikkelen van psychopathologie, o.a. door stressfactoren (Fox). Deze theorie wordt als betere verklaring gezien.

Bronvermelding:

• Fox, John W. (1990). "Social Class, Mental Illness, and Social Mobility: The Social Selection-Drift Hypothesis for Serious Mental Illness". Journal of Health and Social Behavior. 31 (4): 344–353. doi:10.2307/2136818. JSTOR 2136818. PMID 2135936. Retrieved December 2, 2007, from PsycInfo Database
• Goldberg, E. M.; Morrison, S. L. (1988). "Schizophrenia and Social Class". In Buck, Carol (ed.). The Challenge of Epidemiology: Issues and Selected Readings. Washington, DC: Pan American Health Organization. pp. 368–383. ISBN 978-92-75-11505-3. Retrieved December 2, 2007, from PsycInfo Database

Sociale verschillen in ziekte & gezondheid

• De sociaal economische positie op jonge leeftijd heeft grote invloed op de sociaal economische positie op latere leeftijd, zowel bij mannen als bij vrouwen.
• Een hogere SEP heeft een positief effect op de lichamelijke gezondheid, vooral als deze hoge SEP zowel op jonge als op gevorderde leeftijd aanwezig was.

Bron: Ploubidis, G.B., Benova, L., Grundy, E. et al. (2014). Lifelong socio economic position and biomarkers of later life health: testing the contribution of competing hypotheses. Social Science and Medicine online 119, 258-265.

Voor

Oorzaken gezondheidsverschillen

• Opleidingsniveau:  mensen met een HBO/ WO opleiding worden gemiddeld ca. 6 jaar ouder
  dan mensen met een MBO of geen opleiding en leven gemiddeld 15 jaar langer in goed ervaren gezondheid dan mensen zonder opleiding.

• Hoge SES in de jeugd: bevordert opleiding en loopbaan, beschermt o.a. tegen hart- en vaatziekten.
• Verschillen in gezondheidsgedrag
• Toegang tot gezondheidszorg
• Kwaliteit van huisvesting en werk: omgevingsfactoren
• Bewustzijn  van je plaats in de hiërarchie
• Sociaal kapitaal en sociale ondersteuning
• Stress

Sociaal kapitaal:

De hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig zijn om de sociale organisatie vorm te geven. Deze hulpmiddelen vinden hun voedingsbodem in acties zoals gemeenschapsactiviteiten, sociale steun, solidariteit en participatie.

Gezondheidsverschillen

• Werk: tweeledige invloed: financiële (on)zekerheid, (hoge) eisen, autonomie,
    verantwoordelijkheid, combinatie met draaglast buiten het werk
• Behoren tot een minderheid / etniciteit (gezondheidsgedrag, stress/bloeddruk,
    toegang tot gezondheidszorg
  
• Geslacht

Verschillen in blootstelling aan stress lijken hierin bepalend te zijn.

Leesopdracht

leesopdracht (10 min)

Lees: Leermodule 4 Communicatie/ 4. doelgericht communiceren / 7.kritiek of waardering 

groepsopdracht

Groepsopdracht (20 min)

Opdracht: “Jullie krijgen een casus van een patiënt met een bepaalde gezondheidsopvatting. Hoe reageer je professioneel?”

Denk aan: houding, (non) verbale communicatie, hoe kun je respect tonen?

Zijn er onderwerpen waar je nog vragen over hebt?