2.5 DNA en de celcyclus
2.5 DNA en de celcyclus
Leerdoelen 2.5
Je leert wat chromosomen zijn en hoe deze zijn opgebouwd.
Je kunt beschrijven wat er tijdens alle stappen van de celcyclus gebeurd.
Je kunt beschrijven wat er tijdens alle stappen van de mitose gebeurd.
Je leert hoe mutaties kunnen leiden tot kanker.
Celdeling
Cellen vermeerderen zich door deling.
1 moedercel splits in 2 dochtercellen.
DNA wordt verdeeld
Levenscyclus van een cel
BINAS 76A
DNA verdubbeling
BINAS 76A
S-fase: replicatie
Langs beide DNA-ketens wordt een complement gelegd.
Via basenparingsregels van DNA: A => T, C => G
Na deze verdubbeling bestaat 1 chromosoom uit 2 chromatiden.
S-fase: replicatie
Chromosomen
Chromosoom = gespiraliseerd DNA molecuul omwonden om eiwitten.
Chromatiden = een van beiden identieke helften van een verdubbeld DNA molecuul.
Centromeer = bindingsplaats van de 2 identieke chromatiden.
M-fase: celdeling
BINAS 76A
Mitose - Profase
Kernmembraan verdwijnt
Chromosomen spiraliseren (opgerold)
Spoelfiguur ontstaat => Netwerk van eiwitdraden die polen van de cel verbinden met het centromeer van de opgerolde chromosomen
Mitose - Metafase
Chromosomen liggen naast elkaar op de equator van de cel.
Spoelfiguur bij de polen met trekdraden bij de centromeren van elk chromosoom.
Elk chromosoom is verbonden met beide spoelfiguren.
Mitose - Anafase
Trekdraden trekken de chromatiden uit elkaar.
De chromosomen zijn nu weer 'normaal'.
Mitose - Telofase
Chromatiden ontrollen zich tot chromosomen. 46 in elke dochtercel.
Nieuw kernmembraan ontstaat
Spoelfiguren verdwijnen
Controlepunten
Tijdens de celcyclus zijn er controles om te zien of alle processen goed verlopen.
G1-fase (P53)
G2-fase
M-fase
Controle celdeling
Tumor Suppresor gen = gen dat als schakelaar genen van celdeling uit kan zetten om ongecontroleerde deling te voorkomen.
P53 = Tumor suppresor gen dat codeert voor het eiwit dat in de G1 fase controle uitvoert.
Apoptose = gecontroleerde zelfmoord van een cel
Van tumor tot kanker
Tumor = een gezwel van cellen die ongecontroleerd delen. Celcyclus wordt niet meer goed gereguleerd.
Kanker = een kwaadaardige tumor die zich door het lichaam verspreidt (metastaseren).
Goedaardige tumor => tumor ingesloten door bindweefsel.
Kanker- behandelingen
Chirurgie: verwijderen van de tumor
Bestraling: vernietigen van de tumor door radioactieve straling
Chemotherapie: cytostatica (geneesmiddel dat de celdeling remt) voorkomen celdeling, ook van tumorcellen. Bijwerkingen, tast ook gezonde cellen aan.
Immunotherapie: stimulering van het afweersysteem om zelf tumorcellen op te ruimen.