Hoofdstuk 5
Energie opslaan en gebruiken
Hoofdstuk 5
Energie opslaan en gebruiken
5.1
1. Je vergelijkt de functies van brandstoffen, bouwstoffen en reservestoffen in je lichaam.
2. Je beschrijft het belang van essentiële aminozuren en essentiële vetzuren in je voeding.
3. Je beschrijft hoe planten stoffen opslaan.
4. Je beschrijft de bijdrage van plantaardige voeding in een gezond dieet.
Ruststofwisseling
Energieverbruik in rust
Ademhaling, hartslag, bewegen darmen, werking nieren
Brandstoffen
Koolhydraten
Brandstof
Glucose
Opgeslagen als glycogeen in spieren en lever
Vetten
Brandstof
Bouwstof voor celmembranen en hormonen
Opgeslagen onder huid, merg van holle beenderen en rond organen
Verzadigde en onverzadigde vetzuren
Eiwitten
Bouwstof voor (spier)cellen, enzymen
Brandstof
Kan niet worden opgeslagen
Essentiële en niet-essentiële aminozuren
Water
Belangrijk bestanddeel bloed, lymfe, weefselvloeistof, grondplasma
Bouwstof
Transportmiddel
Oplosmiddel, warmtebuffer, koelvloeistof
Vitaminen en mineralen
Beschermende stoffen
Vitaminen: stofwisseling
Mineralen: osmotische waarde, bouwstof, zenuwcellen, enzymen, hormonen
Spoorelementen
Voedingsvezels
Cellulose uit celwanden
Moeilijk verteerbaar
Goed voor stoelgang
5.2
5. Je legt uit hoe in het lichaam verschillende vormen van energie in elkaar over kunnen gaan.
6. Je vergelijkt in een reactievergelijking de anaerobe en aerobe dissimilatie van glucose.
7. Je herkent in welke situaties anaerobe en aerobe dissimilatie plaatsvinden.
8. Je vergelijkt de dissimilatie van glucose, eiwitten, en vetten.
Dissimilatie
Energie uit brandstoffen komt vrij door dissimilatie
Verbranding koolhydraten, vetten en eiwitten in mitochondriën met zuurstof
Deel van energie komt vrij als warmte
Rest van de (chemische) energie opgeslagen in ATP
ATP
Creatinefosfaat (CP)
Anaerobe dissimilatie
+ 2ATP
Aerobe dissimilatie
Dissimilatie
Ook vetten en eiwitten kunnen verbrand worden
Eiwitten dissimilatie naar ureum en pyrodruivenzuur
Vetten dissimilatie naar glycerol en vetzuur, glycerol omgezet naar pyrodruivenzuur
CO2, H2O en ureum verlaten het lichaam
5.3
9. Je vergelijkt in een reactievergelijking de melkzuurgisting en alcoholische gisting.
10. Je herkent alcoholische gisting en melkzuurgisting in verschillende situaties.
Melkzuurbacteriën
Melkzuurgisting
Gisten (schimmels)
Alcoholgisting
5.4
11. Je legt uit hoe fotosynthese de basis vormt voor voortgezette assimilatie en dissimilatie bij planten.
12. Je herkent de voorwaarden voor het fotosyntheseproces.
13. Je vergelijkt bruto- en nettoproductie bij planten en benoemt de samenhang tussen hun assimilatie- en dissimilatieprocessen.
Fotosynthese
Voortgezette assimilatie
Beperkende factoren
Overdag: fotosynthese + dissimilatie
's Nachts: dissimilatie
Brutoproductie: hoeveelheid glucose die een plant maakt bij fotosynthese (BP)
Nettoproductie: hoeveelheid glucose die over is na dissimilatie (NP)
Compensatiepunt: fotosynthese en dissimilatie zijn even groot
5.5
14. Je beschrijft de gaswisseling bij planten en legt uit hoe planten hun waterbalans onder verschillende omstandigheden handhaven.
15. Je beschrijft hoe planten water en voedingszouten in plantenwortels opnemen en transporteren.
16. Je vergelijkt de transportroute van planten voor water en mineralen met de sapstromen voor organische stoffen.
Huidmondjes
Aanpassingen
Watertransport wortelcellen
Bij kurkbandjes actief transport mineralen via celmembraan
Hoge osmotische waarde in centrale cilinder
Osmose naar centrale cilinder
Kurkbandjes verhinderen terugstromen water
Water in houtvat stijgt --> worteldruk
Sapstroom
Houtvaten (xyleem): anorganisch - water en zouten
Bastvaten (floeem): organisch - water en assimilatieproducten (glucose)
Ruststofwisseling, koolhydraten, vetten, eiwitten, water, vitaminen en mineralen
Essentiële en niet-essentiële aminozuren, verzadigde en onverzadigde vetten
ATP, CP, anaerobe en aerobe dissimilatie
Melkzuurgisting en alcoholgisting
Fotosynthese, voortgezette assimilatie, beperkende factoren, bruto- en nettoproductie glucose
Watertransport planten, worteldruk en verdamping, hout- en bastvaten