Expressionisme
Expressionisme
Vasili Kandinsky, Grote studie, 1914, olieverf op doek, collectie Museum Boijmans Van Beuningen
Expressionisme
Wat ging eraan vooraf
Wat is expressionisme
Hoe zien we dat in de beeldende kunst
Hoe zien we dat in andere disciplines
-architectuur
-muziek
-dans
-film
Vasili Kandinsky, Grote studie, 1914, olieverf op doek, collectie Museum Boijmans Van Beuningen
Voorafgaand:
Salonkunst
Edouard Dantan Un Coin du Salon en 1880, 1880
-Typische onderwerpen
-Harmonieuze composities
-Gladde afwerking
Dit werk, is dat een typisch voorbeeld van salonkunst? Waarom wel/niet?
Wat was typerend voor de salonkunst?
Benoem een vormgevingsaspect en een voorstellingsaspect
This item has no instructions
Voorafgaand:
Salonkunst
Edouard Dantan Un Coin du Salon en 1880, 1880
-Typische onderwerpen
-Harmonieuze composities
-Gladde afwerking
Dit werk, is dat een typisch voorbeeld van salonkunst? Waarom wel/niet?
Voorafgaand:
Salon des refusés
Édouard Manet, Le Déjeuner sur l'herbe, 1863
Waarom werd dit geweigerd?
Gewone naakte vrouw > geen godin
Alledaags tafereel > geen mythologisch of christelijk-historisch onderwerp maar een picknick
Geen gladde afwerking maar grove penseelstreken
Voorafgaand:
Impressionisme
Claude Monet, Impression, soleil levant, 1872
Wat zijn de kenmerken van het impressionisme?
This item has no instructions
Voorafgaand:
Impressionisme
Wat zijn ook alweer de kenmerken?
Claude Monet, Impression, soleil levant, 1872
Kunstenaars wilden de wereld objectief weergeven door het licht van het moment te vangen
Gevoel is niet belangrijk, het gaat om de indruk van het moment: de impressie
Vastleggen vluchtig moment of een sfeer (impressie)
vastleggen van lichtinval
Losse, zichtbare penseelstreken
Helder kleurgebruik
Alledaagse onderwerpen
Buiten werken
Voorafgaand:
Post-impressionisme
-Kunstenaar probeert gevoelens en emoties weer te geven
-Meer Structuur en vorm dan impressionisme
-Symbolisch kleurgebruik
-Expressief penseelgebruik
-Subjectieve weergave: interpretatie van de werkelijkheid
-Inspiratie van buiten Europa: Japanse prenten
Vincent van Gogh, De sterrennacht, 1889
Voorafgaand:
Post-impressionisme
Hiroshige, Plum Park in Kameido (1857)
van Gogh, bloeiende pruimenboomgaard (naar Hiroshige) (1887)
Voorafgaand:
Post-impressionisme
Vincent van Gogh, zelfportret met verbonden oor en pijp, 1889
Gevoel verbeelden:
-Anders dan romantiek (grote emoties die de kijker ook moest voelen)
-Eerste helft 19e eeuw
Voorafgaand:
Romantiek
Caspar David Friedrich, Der Wanderer über dem Nebelmeer, 1818
Gevoel verbeelden:
-Anders dan romantiek (grote emoties die de kijker ook moest voelen)
-Eerste helft 19e eeuw
Voorafgaand:
Post-impressionisme
Vincent van Gogh, zelfportret met verbonden oor en pijp, 1889
-Eigen privézaken en persoonlijke gevoelens worden belangrijk: wat de kijker daarvan vindt is van ondergeschikt belang
Expressionisme
Expressie van wat?
Expressie van wat?
-Uitdrukking geven aan emotie
Vasili Kandinsky, Grote studie, 1914, olieverf op doek, collectie Museum Boijmans Van Beuningen
Expressionisme
Kandinsky, één van de belangrijkste expressionisten:
‘een goed kunstwerk zegt vooral iets over de emoties van de maker.’
Expressie van wat?
-Uitdrukking geven aan emotie
Vasili Kandinsky, Grote studie, 1914, olieverf op doek, collectie Museum Boijmans Van Beuningen
Expressionisme
Om emoties adequaat vorm te geven is er geen belemmering om de werkelijkheid te veranderen als dat beter werkt:
Personen en objecten kunnen vervormd worden weergegeven
Kleuren hoeven niet naar waargenomen kleuren te zijn
Emotie kan ook worden vertaald naar hevige kwaststreken of andere ‘extreme’ vormgevingsaspecten.
Edvard Munch: De Schreeuw 1910? Tempera and oil on unprimed cardboard,
Expressionisme
Welke vormgevingsaspecten worden in dit werk gebruikt om emoties ‘adequaat’ vorm te geven?
Denk aan de begrippen uit de syllabus.
> Wat kun je zeggen over:
Vorm
Ruimte
Licht
Kleur
compositie
Edvard Munch: De Schreeuw 1910? Tempera and oil on unprimed cardboard,
Welke vormgevingsaspecten worden in dit werk gebruikt om emoties ‘adequaat’ vorm te geven?
Wat kun je zeggen over:
vorm
ruimte
licht
kleur
compositie
This item has no instructions
Expressionisme
Voorstelling niet realistisch, vervormd weergegeven werkelijkheid
Geïnspireerd op primitieve bronnen:
Werk van: kinderen, natuurvolken, volkskunst
Nadruk op (bonte) kleuren, niet vanuit de waarneming
Academische regels worden afgewezen: spontaan, sober en direct
Gebruik van eenvoudige technieken
Henri Matisse, Portrait of Madame Matisse. The Green Line, 1905
Expressionisme
Ernst Ludwig Kirchner,
tentoonstellingsaffiche voor Galerie Arnold, 1910
die Brücke
Ernst Ludwig Kirchner - KG Brücke (tentoonstellingsaffiche voor Galerie Arnold in Dresden), 1910
Voorstelling niet realistisch, vervormd weergegeven werkelijkheid
Geïnspireerd op primitieve bronnen:
Werk van: kinderen, natuurvolken, volkskunst
Nadruk op (bonte) kleuren, niet vanuit de waarneming
Academische regels worden afgewezen: spontaan, sober en direct
Gebruik van eenvoudige technieken
Welke hiervoor benoemde kenmerken herken je hier?
This item has no instructions
Expressionisme
Architectuur
Michel de Klerk en Piet Kramer, De dageraad, 1923 (woningbouw amsterdam)
Expressionisme
Architectuur
Bouwen vanuit gevoel, zonder het verstand te gebruiken is af te raden.
De Amsterdamse school heeft als bouwstijl wel expressionistische kenmerken.
Michel de Klerk en Piet Kramer, De dageraad, 1923 (woningbouw amsterdam)
-Organische vormen: Gevels doen denken aan beeldhouwkunst.
-Uitbundig metselwerk: Er is veel aandacht voor de textuur en het patroon van metselwerk
-Decoratieve elementen: Gevels zijn versierd met sculpturen, raampartijen zijn decoratief.
-Gebouwen hebben vaak dramatische silhouetten, zoals scherpe hoeken en opvallende torenconstructies.
-De ontwerpen zijn minder rationeel en gericht op emotie, gevoel en ambacht
Opdracht:
-Onderzoek in duo's drie expressionistische kenmerken van de Amsterdamse school.
-Verzamel bij ieder kenmerk een afbeelding waarin je dit terugziet.
-Licht toe hoe je dit terugziet.
-Zet de kenmerken met toelichting en illustrerende afbeeldingen in een (word-)bestand en deel dat in One-Note
Michel de Klerk en Piet Kramer, De dageraad, 1923 (woningbouw amsterdam)
-Organische vormen: Gevels doen denken aan beeldhouwkunst.
-Uitbundig metselwerk: Er is veel aandacht voor de textuur en het patroon van metselwerk
-Decoratieve elementen: Gevels zijn versierd met sculpturen, raampartijen zijn decoratief.
-Gebouwen hebben vaak dramatische silhouetten, zoals scherpe hoeken en opvallende torenconstructies.
-De ontwerpen zijn minder rationeel en gericht op emotie, gevoel en ambacht
Expressionisme
Architectuur
Peter Behrens, AEG Turbinefabriek Berlijn (1909)
Expressionistische muziek
> Hoe zou je de kenmerken van het expressionisme kunnen terugherkennen in muziek?
Voorstelling niet realistisch, vervormd weergegeven werkelijkheid
Geïnspireerd op primitieve bronnen
Nadruk op (bonte) kleuren, niet vanuit de waarneming
Academische regels worden afgewezen
Gebruik van eenvoudige technieken
Arnold schönberg, Blue Self-Portrait 1910
Atonaliteit: Het loslaten van traditionele toonsoorten; muziek heeft geen rustpunt of centrale toon.
Gebruik van dissonantie: Samenklanken die als 'spannend' of 'wringend' ervaren worden, overheersen.
Extreme dynamiek en contrasten: Plotselinge wisselingen tussen zeer zacht (pianissimo) en zeer luid (fortissimo).
Hoekige melodielijnen: Melodieën zijn grillig, onvoorspelbaar en bevatten grote, onnatuurlijke intervallen.
Instrumentatie: Ongebruikelijke instrumentcombinaties
Thematiek: Vaak donker, dramatisch en psychologisch (angst, dromen, het onderbewuste).
Primitieve inspiratiebronnen zoals volksmuziek
Expressionistische dans
> Hoe zou je de kenmerken van het expressionisme kunnen terugherkennen in dans?
Voorstelling niet realistisch, vervormd weergegeven werkelijkheid
Geïnspireerd op primitieve bronnen
Nadruk op (bonte) kleuren, niet vanuit de waarneming
Academische regels worden afgewezen
Gebruik van eenvoudige technieken
Isadora Duncan
Afkeuring academische regels: Vrijheid in beweging, blote voeten
Emotie en expressie: De innerlijke emotionele toestand staat centraal.
Zwaartekracht: Dansers werken met de aarde (grondgebonden), vallen en herstellen, in plaats van te streven naar gewichtloosheid.
Bewegingsstijl: Vaak hoekig, grillig, dierlijk of primitief, maar soms ook vloeiend en geïnspireerd op de natuur.
Ademhaling: Ademhaling is de bron van beweging.
Geen vast patroon: Choreografieën zijn vaak experimenteel, improviserend en persoonlijk.
Let ook op de kleding
Expressionistische film
> Hoe zou je de kenmerken van het expressionisme kunnen terugherkennen in film?
Voorstelling niet realistisch, vervormd weergegeven werkelijkheid
Geïnspireerd op primitieve bronnen
Nadruk op (bonte) kleuren, niet vanuit de waarneming
Academische regels worden afgewezen
Gebruik van eenvoudige technieken
The Cabinet of Dr. Caligari, 1920
Vervormde Decors & Architectuur: Decors zijn vaak abstract, asymmetrisch en geschilderd, met kromme lijnen en scherpe hoeken
Chiaroscuro Belichting: Sterk contrast belichting wordt gebruikt om emotionele spanning en onheil te benadrukken.
Thematiek van Onrust: Films verkennen vaak duistere thema's zoals waanzin, paranoia, verraad, angst en onderdrukking
Overacting: overdreven mimiek bij acteurs en gebaren om emoties fysiek zichtbaar te maken.
Symboliek: de fotografie weerspiegelt de psychologische toestand van de personages.
Extreme camerastandpunten: hier zie je die symboliek ook terug
Voorafgaand:
Post-impressionisme
“Hokusai wekt hetzelfde gevoel op – maar in zijn geval, met zijn lijnen, zijn tekening, […] zijn die golven klauwen, de boot zit erin verstrikt, je voelt het. Ach ja, als we de kleuren of de tekening perfect zouden maken, zouden we die emoties niet oproepen.” Vincent van Gogh, 1888, brief 676 aan Theo van Gogh.