les 4 EN LES 5 ademhalingsstelsel

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

              Startopdracht 

Les 4 – Ademhalingsstelsel (bouw & functie, longpracticum)

Mindmap: Zet “ademhaling” in het midden en verzamel minstens 6 begrippen die jij erbij vindt horen.

Onderzoeksvraag: Hoe zou je kunnen bewijzen dat er lucht in je longen zit? Noteer een experimentidee.

Koppelen: Bedenk welke sporten veel met ademhaling te maken hebben en waarom.

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode 1 deel 1 

Overzicht Periode 1 deel 2

           Leerdoelen

1. Je kunt de delen van het ademhalingsstelsel benoemen met hun kenmerken en functies. / Creatief met biologie, schapenlongen snijpracticum
2. Je kunt de verschillen noemen tussen ingeademde lucht en uitgeademde lucht. / practicum ingeademde en uitgeademde lucht

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Verbranding in organismen

Longen =  zuurstof en koolstofdioxide 

darmen = brandstof

bloed = vervoer brandstof en zuurstof

Vul voor jezelf aan

Substraat: is wat wordt omgezet/verwerkt in een enzym

Active centrum: waar substraat bind met enzym

reactieproduct: wat uit de reactie komt

Orgaanstelsels 

1. Verteringsstelsel
2. Bloedvatenstelsel
3. Ademhalingsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Functionele verbanden

0

Het ademhalingsstelsel

Strottenhoofd

Luchtpijp 

bronchiën

luchtpijptakjes

longblaasjes

Middenrif: stevig gespierd vlies

Via de neusholte

Neusslijmvlies maakt de ingeademde lucht vochtig

Bloedvaatjes in de neusslijmvlies maken de lucht warm

Neusharen houden stofdeeltjes tegen

Reukzintuig in de neus: Waarschuwt voor giftige gassen

Luchtpijp

Onderkant van strottenhoofd

Wand: Hoefijzervormige kraakbeenringen

Vertakt zich in 2 bronchiën

--> luchtpijptakjes

Longblaasjes

Uiteinde van luchtpijptakjes

Longhaarvaten

- wanden erg dun

- uitwisseling CO2 en O2

Waarom is het gezonder om door de neus adem te halen?

wordt ver-voerd naar de cellen

daardoor kun je bewegen

ademhalingsstelsel: inademen

ademhalingsstelsel: uitademen

spierstelsel

verteringsstelsel

uitscheidingsstelsel

bloedvatenstelsel

Wat sluit de huig af?

1. De keel
2. De neusholte
3. De luchtpijp

Als je zwemt kun je een snorkel gebruiken om adem te halen. Wat is een nadeel van ademhalen door een snorkel?

Gaswisseling

Uitwisseling van gassen

O2 - CO2

Bloed vervoert:

O2 naar de cellen

Wat gebeurt er in de cellen?

Gaswisseling

Bloed vervoert:

- CO2 naar longblaasjes

uitademen

- CO2 + water + energie (warmte)

Inademen

Uitademen

Ademhalingsspieren

 Je beschrijft hoe je inademt en uitademt.

Hoe werkt dit?

Inademen: borstholte wordt groter

Uitademen: borstholte wordt kleiner

Bij het vergroten en verkleinen van je borstkas werken er spieren, de elasticiteit van weefsels en de zwaartekracht samen

Ademhaling

• Ribademhaling of borstademhaling: 

het bewegen van je ribben om te ademen

• Middenrifademhaling of buikademhaling: 

het bewegen van je middenrif om te ademen

Ze vinden meestal tegelijk plaats

Inademen

1. Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen.
2. Ribben kantelen omhoog en het middenrif wordt plat. 
3. Borstholte en je longen worden groter. 
4. Lucht in je longen krijgt meer ruimte, daardoor neemt de luchtdruk in je longen af. 
5. Lucht stroomt vanzelf naar binnen: je ademt in. 

Uitademen

1. Tussenribspieren en middenrifspieren ontspannen.
2. Ribben zakken naar beneden. Het middenrif wordt bol.
3. Borstholte en longen worden kleiner.
4. Lucht in je longen krijgt minder ruimte, luchtdruk neemt toe.
5. Lucht stroomt naar buiten: je ademt uit. 

Zet de stappen van inademen in de goede volgorde

Lucht stroomt je longen in

Je borstholte en longen worden groter

Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen

Luchtdruk in je longen neemt af

Ribben kantelen omhoog en middenrif wordt plat

Zet de stappen van uitademen in de goede volgorde

Je borstholte en longen worden kleiner

Lucht stroomt naar buiten

Tussenribspieren en middenrifspieren ontspannen

Luchtdruk in je longen neemt toe

Ribben zakken naar beneden en middenrif wordt bol

Hoe komt zuurstof in je bloed en koolstofdioxide uit je bloed

Ademhalingstelsel:

• neusholte
• keelholte
• luchtpijp(kraakbeenringen)
• bronchiën (luchtpijptakken)
• longblaasjes
• middenrif

 

Hoe komt zuurstof in je bloed?

• Dit gebeurt in de longblaasjes

Hier gebeuren 2 dingen:

1. Zuurstof gaat vanuit de lucht in de longblaasjes naar het bloed.
2. Koolstofdioxide gaat vanuit het bloed naar de lucht in de longblaasjes, daarna adem je dit uit.

• Deze uitwisseling noemen we gaswisseling!

lezen-Actualiteit 

Opdracht:

• maak een korte samenvatting van het gelezen artikel

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Gaswisseling

De uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide verloopt snel door: 

• veel longblaasjes dus groot oppervlak om uit te wisselen (70-90m2)
  
• wand van longblaasjes heel dun dus zuurstof en koolstofdioxide kunnen er makkelijk doorheen
  
• ook de vele haarvaten rond longblaasjes hebben dunne wand en bloed er doorheen wordt steeds ververst
• door je ademhaling ververs je steeds de lucht in je longen, dus steeds nieuwe zuurstof en je raakt de koolstofdioxide kwijt

0

Sleep de namen naar de juiste plaats 

Longblaasje

Luchtpijp

Keelholte

Bronchiën 

Neusholte

Je legt uit waarom het beter is om door je neus te ademen

1. Je neus keurt de lucht met het reukzintuig
2. Je neusharen houden stof tegen 
3. Je neus maakt de lucht vochtig (door water uit slijm) en warm (door bloedvaatjes). 

Wat is er nodig voor verbranding in het lichaam?

Welke stoffen komen vrij bij verbranding in het lichaam?

Wat is verbranding?

1. Een reactie tussen brandstof en koolstofdioxide
2. Een reactie tussen brandstof en water
3. Een chemische reactie
4. Energie verbruiken

Waar in het lichaam vindt verbranding plaats?

1. Alleen in de spiercellen
2. In alle levende cellen van het lichaam
3. Alleen in het verteringsstelsel
4. In de spiercellen en dan wordt de energie vervoerd naar de rest van het lichaam

Waar komt energie vandaan?

1. Uit jouw lichaam
2. Uit jouw eten
3. Uit jouw cellen
4. Uit het water

Welk orgaanstelsel zorgt voor de voedingsstoffen in jouw lichaam?

1. Ademhalingsstelsel
2. Spierstelsel
3. Verteringsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Welk orgaanstelsel zorgt voor zuurstof in jouw lichaam

1. Spierstelsel
2. Uitscheidingsstelsel
3. Verteringsstelsel
4. Ademhalingsstelsel

Welk gas ontbreekt?
Glucose + ??? -> Koolstofdioxide + water + energie

aantekeningen maken

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

Wat weet je al over de ademhaling van vissen?

Waarom is het gezonder om door de neus adem te halen?

wordt ver-voerd naar de cellen

daardoor kun je bewegen

ademhalingsstelsel: inademen

ademhalingsstelsel: uitademen

spierstelsel

verteringsstelsel

uitscheidingsstelsel

bloedvatenstelsel

 Je beschrijft hoe je inademt en uitademt.

Hoe werkt dit?

Inademen: borstholte wordt groter

Uitademen: borstholte wordt kleiner

Bij het vergroten en verkleinen van je borstkas werken er spieren, de elasticiteit van weefsels en de zwaartekracht samen

Ademhaling

• Ribademhaling of borstademhaling: 

het bewegen van je ribben om te ademen

• Middenrifademhaling of buikademhaling: 

het bewegen van je middenrif om te ademen

Ze vinden meestal tegelijk plaats

Inademen

1. Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen.
2. Ribben kantelen omhoog en het middenrif wordt plat. 
3. Borstholte en je longen worden groter. 
4. Lucht in je longen krijgt meer ruimte, daardoor neemt de luchtdruk in je longen af. 
5. Lucht stroomt vanzelf naar binnen: je ademt in. 

Uitademen

1. Tussenribspieren en middenrifspieren ontspannen.
2. Ribben zakken naar beneden. Het middenrif wordt bol.
3. Borstholte en longen worden kleiner.
4. Lucht in je longen krijgt minder ruimte, luchtdruk neemt toe.
5. Lucht stroomt naar buiten: je ademt uit. 

Zet de stappen van inademen in de goede volgorde

Lucht stroomt je longen in

Je borstholte en longen worden groter

Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen

Luchtdruk in je longen neemt af

Ribben kantelen omhoog en middenrif wordt plat

Zet de stappen van uitademen in de goede volgorde

Je borstholte en longen worden kleiner

Lucht stroomt naar buiten

Tussenribspieren en middenrifspieren ontspannen

Luchtdruk in je longen neemt toe

Ribben zakken naar beneden en middenrif wordt bol

Hoe komt zuurstof in je bloed en koolstofdioxide uit je bloed

Ademhalingstelsel:

• neusholte
• keelholte
• luchtpijp(kraakbeenringen)
• bronchiën (luchtpijptakken)
• longblaasjes
• middenrif

 

Hoe komt zuurstof in je bloed?

• Dit gebeurt in de longblaasjes

Hier gebeuren 2 dingen:

1. Zuurstof gaat vanuit de lucht in de longblaasjes naar het bloed.
2. Koolstofdioxide gaat vanuit het bloed naar de lucht in de longblaasjes, daarna adem je dit uit.

• Deze uitwisseling noemen we gaswisseling!

Waarom dus door je neus ademen?

Slijmvlies

• Aan binnenkant luchtpijp en bronchiën

Twee soorten cellen:

1. Slijmcellen: maken slijm

2. Trilhaarcellen: bewegen heen en weer en duwen slijm met daarin stof en ziektever-wekkers naar je keel. Dit hoest je uit of slik je door.

Dus zo krijg je schone, warme en vochtige lucht in je longblaasjes en beschadigen ze niet

Wat gebeurt er in je longen als je slijmvlies niet werkt?

1. Je kunt niet meer goed hoesten...
2. Er komt steeds meer rotzooi in je longen...
3. Je kunt geen ziektekiemen naar buiten werken...
4. Je longen raken verstopt...

Je legt uit hoe je ademhaling geregeld wordt

1. Via koolstofdioxidezintuigcellen in bloedvaten (aorta)
   
2. Impulsen naar ademcentrum in hersenen
   
3. Hersenen sturen signalen naar tussenribspieren en middenrifspieren die daardoor samentrekken
   

De luchtpijp vertakt zich in

1. bronchiën
2. longblaasjes
3. luchtpijpvaten
4. luchtpijptakjes

Waarom kan er snel gaswisseling plaatsvinden in de longen?

1. de wand van de luchtpijp is erg dun
2. er zit een laagje slijm in de longblaasjes
3. Het oppervlak van de longblaasjes is groot
4. alle antwoorden zijn goed

Je kunt beter ademhalen door je neus omdat

1. de lucht dan wordt verwarmd
2. je gewaarschuwd wordt voor gevaarlijke stoffen
3. de lucht vochtig gemaakt wordt
4. alle antwoorden zijn goed

het ademhalingsstelsel

gaswisseling

Gaswisseling

           Terugkijken op de leerdoelen                 

Je kunt de delen van het ademhalingsstelsel benoemen met hun kenmerken en functies. / Creatief met biologie, schapenlongen snijpracticum

Je kunt de verschillen noemen tussen ingeademde lucht en uitgeademde lucht. / practicum ingeademde en uitgeademde lucht

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

    Begrippen uit deze les

bouw en functie :

• neusholte, 
• mondholte,
• keelholte, 
• luchtpijp, 
• bronchiën,
•  longblaasjes, 
• slijmvlies, 
• trilharen,
• huig,
• strotklepje, 
• kraakbeenringen, 
• gaswisseling

           Begrippen
           uit deze les

1. Verteringsstelsel
2. Bloedvatenstelsel 
3. Ademhalingsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Functionele verbanden

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

wat heb je geleerd?

Aan de slag

Maak in tweetallen de volgende opdrachten uit het boek biologie voor jou: blz 9 tm 12 opdracht 1-2-3-4-5-6- 8-9

blz 17 tm 20 opdracht 1 tm 10

lever de gemaakte opdrachten in via team 

Checklist:

• Expliciete instructie voor toepassingsopdracht: wat, hoe, hoe lang, klaar?
• Afwisseling in oefentypes (herkneden van de lesstof)
• Eerst voordoen, daarna begeleidt inoefenen, vervolgens zelfstanding en weer samen (ik--wij-jij/jullie-wij)
• Het leren zichtbaar maken (zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode )
• Differentiëren waar nodig: heterogeen en flexibel.

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de lesstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

lezen-actualiteit 

Opdracht:

• maak een korte samenvatting van het gelezen artikel

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Terugkijken 

op de leerdoelen

R: Je benoemt bouw en functie van organen betrokken bij bloedsomloop, ademhaling en spijsvertering.

R: Je benoemt de functie van organen betrokken bij bloedsomloop, ademhaling en spijsvertering

T1 en T2: Je benoemt dat gezondheid en ziektes beïnvloed worden door de combinatie van voeding, leefstijl, leefomgeving (o.a stress, schadelijke stoffen en straling), infecties, erfelijke aanleg en leeftijd.

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Exit ticket

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.