Les 4 Luchtwegaandoeningen (HCDO)

• Anatomie Fysiologie Pathologie
• MBO
• Studiejaar 2

Anatomie, Fysiologie en Pathologie

Lesindeling 

1. Welkom + Osiris
2. Toelichten anatomie/fysiologie
3. Pathologie van de longen 
4. Afsluiting 

Lesdoelen 1

Aan het eind van de les kun je:

1. Uitleggen wat er bedoeld wordt met acute bronchitis en pneumonie, inclusief de oorzaken, symptomen en behandeling.
2. Uitleggen wat er bedoeld wordt met pneumonie door influenza, tuberculose of legionella , inclusief de oorzaken, symptomen en behandeling.

Functies van de longen:

Opnemen van zuurstof O2

Afvoeren van koolstofdioxide CO2

Afweer van het lichaam

Verkoudheid

Het slijmvlies aan de binnenkant van je neus en keel is ontstoken.

Besmetting met een virus (via lucht of handen)

Klachten kunnen lang aanhouden (soms aantal weken).

Evt. stomen, neusspray, zout water, stoppen met roken. 

Thuisarts: ik ben verkouden

Hoestprikkeldempers: codeïne (niet meer geïndiceerd), noscapine (OTC)

Mucolytica: broomhexine (Bisolvon), acetylcysteïne (Bisolbruis, Fluimucil)

Je kunt 1 of meer van deze klachten hebben als je verkouden bent:

je neus zit dicht

snot uit je neus

snot in je keel

minder ruiken

niezen

hoesten

keelpijn

hees zijn

koorts

oorpijn/ oorsuizen

Acute bronchitis

Ontsteking van de bronchiën

• Door (verkoudheids)virus, bacterie of allergie
• Hevig hoesten, slijm opgeven, benauwdheid
• Vaak geen koorts of erg ziek voelen
• Duur: Max. 2 weken (bij rokers langer)

Antibiotica: Bacterie, ziekte, longontsteking of kwetsbaarheid (ouderen, chronische ziekte etc.)

Veel slijmvorming

Pneumonie

Longontsteking (ontsteking van de alveoli)

• Vaak verward met acute bronchitis
• Meestal door bacterie, soms begonnen door virus
• Vaak bij patiënten met een lage weerstand (ouderdom, COPD, roken)

Symptomen: Dyspnoe (kortademigheid), koorts, slijm ophoesten, pijn, krakend geluid bij inademing (stethoscoop)

Acute bronchitis en pneumonie zijn qua symptomen vaak moeilijk uit elkaar te houden.

- Longontsteking: ook ontstoken longblaasjes

- Bronchitis: ontsteking slijmvliezen en kleine vertakkingen

Door een lage weerstand wordt het slijm minder opgehoest en kunnen zich daar bacteriën in vermenigvuldigen.

Voorbeeld van longontsteking.

Witter op foto doordat er onstekingsweefsel zit. (Hoe dichter weefsel hoe witter op de foto)

Daarnaast wordt ook bloedonderzoek gedaan.

Pneumonie

Behandeling pneumonie: 

Is de patiënt niet erg ziek/kan hij thuisblijven? 

• Orale antibiotica

Is de patiënt wel erg ziek/kan hij niet thuisblijven?

• Ziekenhuisopname met röntgenfoto
• Antibiotica via infuus

Prognose is goed, hoewel er wel mensen overlijden aan een longontsteking (vaak met lagere weerstand)

Pneumonie (Influenza)

Influenza: 'gevaarlijke griep' (influenzavirus)

• Hoofdpijn, spierpijn, malaise, verkoudheidsverschijnselen
• Virus beschadigt de luchtwegen

Superinfectie: 

• Bacteriën geven er een infectie bovenop
• Vaak door stafylokokkenbacterie
• Zo snel mogelijk antibiotica

De (zeldzame) stafylokokkenpneumonie leidt vaak tot het overlijden van de patiënt

Pneumonie (Legionella)

Legionellose: Longontsteking door Legionella-bacterie

• Zeldzaam, bacterie groeit in stilstaand water (25-55^oC)
• Besmetting door inademing van druppeltjes (douchen)
• Griepverschijnselen, gevolgd door longontsteking
• Vaak braken, buikpijn, diarree, sufheid

Diagnose: Urineonderzoek voor aantonen bacterie

Behandeling: Zo snel mogelijk specifiek antibioticum

Griepverschijnselen: Hoofdpijn, spierpijn, koorts, ziek gevoel, vermoeidheid, hoesten.

Kortademigheid ontstaat bij longontsteking

Tuberculose (TBC)

Tuberculose: Bacteriële infectieziekte ('tering')

• (Zeer) lange incubatietijd -> wel besmet, geen infectie
• Bacterie zit vooral in de longen
• Vermoeidheid, koorts, bloed ophoesten, nachtzweten, vermagering

Diagnose:

• Bacteriën in sputum onderzoeken
• X-thorax (röntgenfoto)
• Mantouxprik

Röntgenfoto: een deel van de longen kan uiteindelijk afsterven, waardoor er holtes in de longen ontstaan.

Mantoux: een klein beetje vloeistof met tuberculine (een soort TBC-bacterie) wordt onder de huid gespoten. Als het lichaam antistoffen heeft tegen de TBC-bacterie, dan zal er een reactie plaatsvinden. Toont alleen de besmetting aan, niet een infectie: daarvoor is verder onderzoek nodig

Tuberculose (2)

Behandeling: Zeer langdurig!

• Intensieve fase: Voor twee maanden, minimaal 4 medicijnen
• Continuatie fase: Voor vier maanden, minimaal 2 medicijnen
• Therapietrouwheid is vaak een probleem
• TBC-bacterie wordt steeds vaker resistent tegen medicijnen

Er bestaat een vaccinatie tegen TBC: Het BCG-vaccin

• Alleen bij kinderen (<12 jaar met een allochtone ouder)
• Reizigers naar landen waar TBC voorkomt

Latente tuberculose-infectie (LTBI) is hetzelfde als 'gesloten tbc'

We spreken van een latente vorm van tbc wanneer je natuurlijke weerstand volstaat om niet ziek te worden. De bacterie blijft dan in je lichaam aanwezig, zonder dat je ziek wordt of besmettelijk bent voor anderen.

De kans dat een persoon met een LTBI toch actieve tuberculose ontwikkelt, is ongeveer 1 op de 10. In de helft van deze gevallen gebeurt dit binnen de 2 jaar na de besmetting.

Viraal

• Acute bronchitis (vaak viraal)
• Pneumonie door influenza
• SARS

Behandeling: Vaak symptomatisch, antibiotica alleen bij uitzonderingen:

• Kwetsbare patiënt
• Risico op verergering 

Bacterieel

• 'Gewone' pneumonie 
• Tuberculose

• Pneumonie door legionella

Behandeling: Antibiotica

• Let op resistentie 
• Let op therapietrouwheid

Voordat we aan de slag gaan met de medicijnen...

Regeling van de ademhaling

Door ademhalingscentrum in hersenstam/verlengde merg

• Autonoom systeem (niet/weinig beïnvloedbaar)

Autonoom zenuwstelsel: Reguleert de organen (dus ook de longen!)

• Sympathisch deel: Zorgt voor actie (fight/flight/fright)
• Parasympathisch deel: Zorgt voor ontspanning (rest and digest)

Ademhaling: Het proces waarbij zuurstof wordt opgenomen in het lichaam en koolstofdioxide wordt afgegeven aan de buitenlucht.

Een voornamelijk onvrijwillig proces

Gestuurd door ademhalingscentra in verlengde merg en hersenstam

Ademhaling: 12 tot 16 keer per minuut

Inspiratie: Inademing (aanspannen diafragma)

Gebruik van (hulp)ademhalingsspieren

Longen worden naar beneden gezogen

Door drukverschil adem je lucht naar binnen

Expiratie: Uitademing (ontspannen diafragma)

Borstholte wordt kleiner

Luchtwegverwijders

Sympathico-mimetica: Bootsen het effect van het sympathische deel na

• Stimuleren de vecht/vlucht reactie
• Verwijden de luchtwegen en verhogen de ademfrequentie
• Bij acute astma-aanvallen en als onderhoudsdosering
• Inhalatie (lagere dosis is voldoende)

Lagere dosis zorgt voor minder bijwerkingen

Luchtwegverwijders (2)

Direct effectief, verwijden bronchiën en verbeteren hiermee de ademhaling

Bijwerkingen: Trillende handen, hartkloppingen, droge mond, heesheid

Kortwerkend: Salbutamol (Ventolin®) en Terbutaline (Bricanyl®)

Langwerkend: Salmeterol (Serevent®)

Lagere dosis zorgt voor minder bijwerkingen

Luchtwegverwijders (3)

Parasympathicolytica: Remt de werking van het parasympathische deel

Vooral bij COPD toegepast:

• Remt de 'ontspanning'
• Verwijden van luchtwegen en verhogen ademfrequentie
• 'Gunstige' bijwerking: indroging van slijmvliezen (minder slijm)
• Inhalatie

Kortwerkend: Ipratropium (Atrovent®)

Langwerkend: Tiotropium (Spiriva®)

Helaas ook moeilijker slijm ophoesten

Andere bijwerkingen: droge mond en obstipatie

Remt de 'rem'

Luchtweg beschermers

Corticosteroïden: Werken ontstekingsremmend, geen direct effect, verminderen de gevoeligheid van de longen voor irriterende stoffen.

Bijwerkingen: heesheid, schimmelinfectie in de mond (spoelen na gebruik)

beclometason

budesonide

fluticason

mometason

Luchtwegbeschermers (2)

Eerst luchtweg verwijder gebruiken daarna de luchtwegbeschermer. Waarom? 

Voorbereiden op volgende les

Vul je schema zoveel mogelijk in.

- begrijp je alles uit deze les? 

- kom je longmedicijnen tegen? (herhaalrecepten bijv.)

Huiswerk

• Zorg dat het schema aandoeningen compleet is voor Pneumonie (de verschillende soorten.
• Vul alvast zoveel mogelijk in voor de overige aandoeningen.

Theorie

Medische terminologie anatomie & fysiologie: H5 ademhalingsstelsel

Medische kennis: Hoofdstuk 6

Geneesmiddelenkennis: Hoofdstuk 9