Tekstmarkeren en samenvatten
Tekstmarkeren en samenvatten
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan belangrijke woorden in een tekst markeren en daarmee een samenvatting schrijven.
This item has no instructions
Welke woorden passen volgens jou bij tekstmarkeren?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort welke woorden te maken hebben met belangrijke informatie, kleuren of samenvatten.
Wat is tekstmarkeren?
Tekstmarkeren helpt je om belangrijke woorden in een tekst te vinden.
Die woorden gebruik je daarna om de tekst kort en duidelijk samen te vatten.
Je markeert niet alles, maar alleen woorden die echt informatie geven.
Benadruk dat tekstmarkeren een hulpmiddel is om hoofdinformatie te vinden, niet om mooie kleuren te maken in de tekst.
Waarom markeren?
je ziet sneller waar de tekst over gaat
je onthoudt de hoofdpunten beter
je kunt makkelijker een samenvatting schrijven
je let op woorden met veel betekenis
This item has no instructions
Stap 1: kijk naar de titel
Lees eerst de titel.
Bestaat de titel uit één woord? Markeer dat woord geel.
Bestaat de titel uit meerdere woorden? Kies het woord dat de meeste informatie geeft.
Markeer dat belangrijkste woord geel.
Leg uit dat functiewoorden zoals 'de', 'een' of 'van' meestal niet het belangrijkste woord zijn.
Geel = onderwerp
Het gele woord laat zien waar de tekst vooral over gaat.
Dat woord is het startpunt voor de rest van het markeren.
Koppel dit aan het begrip onderwerp: leerlingen zoeken eerst het centrale onderwerp van de tekst of alinea.
Wat markeer je geel bij een titel met meerdere woorden?
het langste woord
het belangrijkste woord
het eerste woord
elk zelfstandig naamwoord
Toetst stap 1. Afleiders sluiten aan bij veelgemaakte fouten: te veel markeren of kiezen op plek/lengte in plaats van informatiewaarde.
Vul de juiste woorden in
Bij tekstmarkeren kijk je eerst naar de titel. Het woord dat de meeste informatie geeft, markeer je geel. Dat woord laat zien wat het onderwerp van de tekst is.
Alleen kernwoorden uit de eerste uitleg zijn weggelaten: titel, geel en onderwerp.
Stap 2: lees de inleiding
Lees daarna de inleiding.
Zoek woorden die meer vertellen over het gele woord uit de titel.
Markeer die woorden groen.
This item has no instructions
Groen = extra informatie
Groene woorden geven uitleg of aanvulling bij het onderwerp.
Vaak vertellen ze iets over:
wie
wat
waar
wanneer
Noem dat niet elke inleiding alle 5 W en 1 H bevat. Leerlingen markeren alleen wat echt in de tekst staat.
Stap 3: lees nog een keer
Lees de inleiding opnieuw.
Zoek nu woorden die informatie geven over de groene woorden uit stap 2.
Markeer deze woorden blauw.
This item has no instructions
Blauw = meer details
Blauwe woorden maken de informatie preciezer.
Ze kunnen bijvoorbeeld laten zien:
waarom iets gebeurt
hoe iets gebeurt
welke details belangrijk zijn
Maak duidelijk dat blauw niet voor losse details is, maar voor details die echt iets toevoegen aan een groen woord.
Wat doen groene woorden in de inleiding?
ze versieren de tekst
ze herhalen de titel
ze geven extra informatie
ze vormen de samenvatting
Toetst begrip van stap 2: groene woorden geven uitleg of aanvulling bij het gele woord.
Vul de juiste woorden in
Na het gele woord lees je de inleiding. Woorden die meer vertellen over dat gele woord, markeer je groen. Daarna lees je nog een keer en markeer je extra details blauw.
Deze invuloefening volgt precies de volgorde van stap 2 en stap 3.
Waarom markeer je een woord blauw?
Bespreek dat blauw details toevoegt aan groene woorden. Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld waarom, hoe of een preciezer detail. Laat leerlingen ook benoemen wat géén goed blauw woord is: een los detail zonder verband.
Stap 4: schrijf een samenvatting
Gebruik de gemarkeerde woorden:
geel: het onderwerp
groen: belangrijke informatie
blauw: extra details
Schrijf hiermee een korte samenvatting van de inleiding.
Benadruk dat een samenvatting uit zinnen bestaat. Leerlingen nemen dus niet alleen losse woorden over, maar maken er lopende taal van.
Van woorden naar zinnen
Een goede samenvatting:
gaat over de belangrijkste informatie
is korter dan de originele tekst
gebruikt de gemarkeerde woorden als basis
laat onbelangrijke details weg
This item has no instructions
Herhaal bij elke alinea
Gebruik dezelfde volgorde bij iedere alinea:
titel → geel
inleiding/alinea → groen
nog een keer lezen → blauw
gemarkeerde woorden → samenvatting
Als leerlingen met tussenkopjes werken, kan elke alinea of elk tekstdeel opnieuw volgens hetzelfde stappenplan worden aangepakt.
Wat hoort bij een goede samenvatting?
alle details noemen
de tekst overschrijven
korte zinnen met hoofdinformatie
alleen kleuren opsommen
Toetst of leerlingen snappen dat samenvatten meer is dan woorden overnemen: je maakt korte zinnen met de belangrijkste informatie.
Maak het stappenplan compleet
Bij elke alinea gebruik je dezelfde aanpak. Eerst kies je in de titel het onderwerp en markeer je dat geel. Daarna zoek je belangrijke informatie groen en extra details blauw. Met die woorden schrijf je een korte samenvatting.
Laat leerlingen zien dat het hele stappenplan steeds terugkomt bij elke alinea.
De docent doet het voor
Jullie krijgen een tekst van de docent.
De docent markeert woorden met jullie en legt uit waarom deze woorden gekozen worden.
Gebruik hardop-denken: benoem waarom een woord hoofdinformatie geeft en waarom een ander woord niet wordt gemarkeerd.
Let op de 5 W en 1 H
Gemarkeerde woorden geven vaak informatie over:
wat
wie
waar
waarom
wanneer
hoe
Verbind de kleuren aan informatiewaarde: woorden zijn belangrijk als ze helpen om één van deze vragen over de tekst te beantwoorden.
Vragen bij de leestekst
Bij de tekst horen ook verwerkingsvragen.
Bij iedere vraag staat een uitleg.
Lees die uitleg goed: zo ontdek je wat de vraag precies toetst.
Benadruk dat leerlingen niet meteen naar het antwoord springen, maar eerst begrijpen welk soort begrip of vaardigheid de vraag controleert.
Wat toetst een vraag?
Vertel in je eigen woorden wat de vraag controleert.
Bijvoorbeeld:
begrijpen van het onderwerp
vinden van belangrijke informatie
herkennen van details
begrijpen van verbanden in de tekst
Houd het op tekstbegrip en leesvaardigheid; vermijd toetssoorten of jargon als dat niet nodig is voor de groep.
Eerst begrijpen, dan kiezen
Goede aanpak bij een vraag:
lees de uitleg
zeg wat de vraag toetst
zoek de juiste informatie in de tekst
kies daarna het antwoord
Koppel terug aan tekstmarkeren: de gemarkeerde woorden helpen leerlingen sneller relevante informatie terug te vinden.
Waar helpen gemarkeerde woorden vaak bij?
de 5 W en 1 H
de leestekens
de moeilijke spelling
de bladzijde-indeling
Sluit aan bij de uitleg dat belangrijke woorden vaak antwoord geven op wat, wie, waar, waarom, wanneer en hoe.
Wat toetst een vraag het vaakst in deze tekst?
onderwerp
informatie
details
verbanden
This item has no instructions
Wat doe je eerst bij een verwerkingsvraag?
Bespreek dat leerlingen eerst de uitleg lezen, daarna in eigen woorden zeggen wat de vraag toetst, vervolgens informatie zoeken en pas dan antwoorden kiezen.
Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?
Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke thema’s: kleuren, stappenplan, 5 W en 1 H, samenvatten.
Welk onderdeel van tekstmarkeren vond jij het lastigst?
Gebruik antwoorden om zicht te krijgen op waar extra instructie nodig is, bijvoorbeeld titel kiezen, groen/blauw onderscheiden of samenvatten.
Begrippenlijst
tekstmarkeren - het markeren van belangrijke woorden in een tekst
titel - de naam van een tekst of tekstdeel
inleiding - het eerste deel van een tekst waarin het onderwerp wordt geïntroduceerd
samenvatting - een korte tekst met alleen de belangrijkste informatie
onderwerp - waar de tekst vooral over gaat
alinea - een stukje tekst dat bij elkaar hoort
verwerkingsvraag - een vraag waarmee wordt gekeken of je de tekst begrijpt
This item has no instructions
Begrippenlijst
5 W en 1 H - vragen die helpen om belangrijke informatie in een tekst te vinden
wat - wat er gebeurt of waar het over gaat
wie - om welke persoon of personen het gaat
waar - de plaats die in de tekst belangrijk is
waarom - de reden of oorzaak
wanneer - het tijdstip of de periode
hoe - de manier waarop iets gebeurt
This item has no instructions