Tekstmarkeren en samenvatten

Tekstmarkeren en samenvatten

1 / 33
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNederlandsMBOStudiejaar 2

This lesson contains 33 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Tekstmarkeren en samenvatten

This item has no instructions

Lesdoel

Ik kan belangrijke woorden in een tekst markeren en daarmee een samenvatting schrijven.

This item has no instructions

Welke woorden passen volgens jou bij tekstmarkeren?

Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort welke woorden te maken hebben met belangrijke informatie, kleuren of samenvatten.

Wat is tekstmarkeren?

Tekstmarkeren helpt je om belangrijke woorden in een tekst te vinden.


Die woorden gebruik je daarna om de tekst kort en duidelijk samen te vatten.


Je markeert niet alles, maar alleen woorden die echt informatie geven.

Benadruk dat tekstmarkeren een hulpmiddel is om hoofdinformatie te vinden, niet om mooie kleuren te maken in de tekst.

Waarom markeren?

  • je ziet sneller waar de tekst over gaat

  • je onthoudt de hoofdpunten beter

  • je kunt makkelijker een samenvatting schrijven

  • je let op woorden met veel betekenis

This item has no instructions

Stap 1: kijk naar de titel

Lees eerst de titel.


  • Bestaat de titel uit één woord? Markeer dat woord geel.

  • Bestaat de titel uit meerdere woorden? Kies het woord dat de meeste informatie geeft.

  • Markeer dat belangrijkste woord geel.

Leg uit dat functiewoorden zoals 'de', 'een' of 'van' meestal niet het belangrijkste woord zijn.

Geel = onderwerp

Het gele woord laat zien waar de tekst vooral over gaat.


Dat woord is het startpunt voor de rest van het markeren.

Koppel dit aan het begrip onderwerp: leerlingen zoeken eerst het centrale onderwerp van de tekst of alinea.

Wat markeer je geel bij een titel met meerdere woorden?

A

het langste woord

B

het belangrijkste woord

C

het eerste woord

D

elk zelfstandig naamwoord

Toetst stap 1. Afleiders sluiten aan bij veelgemaakte fouten: te veel markeren of kiezen op plek/lengte in plaats van informatiewaarde.

Vul de juiste woorden in

Bij tekstmarkeren kijk je eerst naar de titel. Het woord dat de meeste informatie geeft, markeer je geel. Dat woord laat zien wat het onderwerp van de tekst is.

titel
geel
onderwerp
groen
blauw
inleiding
detail

Alleen kernwoorden uit de eerste uitleg zijn weggelaten: titel, geel en onderwerp.

Stap 2: lees de inleiding

Lees daarna de inleiding.


Zoek woorden die meer vertellen over het gele woord uit de titel.


Markeer die woorden groen.

This item has no instructions

Groen = extra informatie

Groene woorden geven uitleg of aanvulling bij het onderwerp.


Vaak vertellen ze iets over:

  • wie

  • wat

  • waar

  • wanneer

Noem dat niet elke inleiding alle 5 W en 1 H bevat. Leerlingen markeren alleen wat echt in de tekst staat.

Stap 3: lees nog een keer

Lees de inleiding opnieuw.


Zoek nu woorden die informatie geven over de groene woorden uit stap 2.


Markeer deze woorden blauw.

This item has no instructions

Blauw = meer details

Blauwe woorden maken de informatie preciezer.


Ze kunnen bijvoorbeeld laten zien:

  • waarom iets gebeurt

  • hoe iets gebeurt

  • welke details belangrijk zijn

Maak duidelijk dat blauw niet voor losse details is, maar voor details die echt iets toevoegen aan een groen woord.

Wat doen groene woorden in de inleiding?

A

ze versieren de tekst

B

ze herhalen de titel

C

ze geven extra informatie

D

ze vormen de samenvatting

Toetst begrip van stap 2: groene woorden geven uitleg of aanvulling bij het gele woord.

Vul de juiste woorden in

Na het gele woord lees je de inleiding. Woorden die meer vertellen over dat gele woord, markeer je groen. Daarna lees je nog een keer en markeer je extra details blauw.

inleiding
groen
details
blauw
titel
geel
samenvatting
onderwerp

Deze invuloefening volgt precies de volgorde van stap 2 en stap 3.

Waarom markeer je een woord blauw?

Bespreek dat blauw details toevoegt aan groene woorden. Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld waarom, hoe of een preciezer detail. Laat leerlingen ook benoemen wat géén goed blauw woord is: een los detail zonder verband.

Stap 4: schrijf een samenvatting

Gebruik de gemarkeerde woorden:

  • geel: het onderwerp

  • groen: belangrijke informatie

  • blauw: extra details


Schrijf hiermee een korte samenvatting van de inleiding.

Benadruk dat een samenvatting uit zinnen bestaat. Leerlingen nemen dus niet alleen losse woorden over, maar maken er lopende taal van.

Van woorden naar zinnen

Een goede samenvatting:

  • gaat over de belangrijkste informatie

  • is korter dan de originele tekst

  • gebruikt de gemarkeerde woorden als basis

  • laat onbelangrijke details weg

This item has no instructions

Herhaal bij elke alinea

Gebruik dezelfde volgorde bij iedere alinea:


titel → geel

inleiding/alinea → groen

nog een keer lezen → blauw

gemarkeerde woorden → samenvatting

Als leerlingen met tussenkopjes werken, kan elke alinea of elk tekstdeel opnieuw volgens hetzelfde stappenplan worden aangepakt.

Wat hoort bij een goede samenvatting?

A

alle details noemen

B

de tekst overschrijven

C

korte zinnen met hoofdinformatie

D

alleen kleuren opsommen

Toetst of leerlingen snappen dat samenvatten meer is dan woorden overnemen: je maakt korte zinnen met de belangrijkste informatie.

Maak het stappenplan compleet

Bij elke alinea gebruik je dezelfde aanpak. Eerst kies je in de titel het onderwerp en markeer je dat geel. Daarna zoek je belangrijke informatie groen en extra details blauw. Met die woorden schrijf je een korte samenvatting.

onderwerp
geel
groen
blauw
inleiding
waarom
rood
vragen

Laat leerlingen zien dat het hele stappenplan steeds terugkomt bij elke alinea.

De docent doet het voor

Jullie krijgen een tekst van de docent.


De docent markeert woorden met jullie en legt uit waarom deze woorden gekozen worden.

Gebruik hardop-denken: benoem waarom een woord hoofdinformatie geeft en waarom een ander woord niet wordt gemarkeerd.

Let op de 5 W en 1 H

Gemarkeerde woorden geven vaak informatie over:


  • wat

  • wie

  • waar

  • waarom

  • wanneer

  • hoe

Verbind de kleuren aan informatiewaarde: woorden zijn belangrijk als ze helpen om één van deze vragen over de tekst te beantwoorden.

Vragen bij de leestekst

Bij de tekst horen ook verwerkingsvragen.


Bij iedere vraag staat een uitleg.


Lees die uitleg goed: zo ontdek je wat de vraag precies toetst.

Benadruk dat leerlingen niet meteen naar het antwoord springen, maar eerst begrijpen welk soort begrip of vaardigheid de vraag controleert.

Wat toetst een vraag?

Vertel in je eigen woorden wat de vraag controleert.


Bijvoorbeeld:

  • begrijpen van het onderwerp

  • vinden van belangrijke informatie

  • herkennen van details

  • begrijpen van verbanden in de tekst

Houd het op tekstbegrip en leesvaardigheid; vermijd toetssoorten of jargon als dat niet nodig is voor de groep.

Eerst begrijpen, dan kiezen

Goede aanpak bij een vraag:


  1. lees de uitleg

  2. zeg wat de vraag toetst

  3. zoek de juiste informatie in de tekst

  4. kies daarna het antwoord

Koppel terug aan tekstmarkeren: de gemarkeerde woorden helpen leerlingen sneller relevante informatie terug te vinden.

Waar helpen gemarkeerde woorden vaak bij?

A

de 5 W en 1 H

B

de leestekens

C

de moeilijke spelling

D

de bladzijde-indeling

Sluit aan bij de uitleg dat belangrijke woorden vaak antwoord geven op wat, wie, waar, waarom, wanneer en hoe.

Wat toetst een vraag het vaakst in deze tekst?

1

onderwerp

2

informatie

3

details

4

verbanden

This item has no instructions

Wat doe je eerst bij een verwerkingsvraag?

Bespreek dat leerlingen eerst de uitleg lezen, daarna in eigen woorden zeggen wat de vraag toetst, vervolgens informatie zoeken en pas dan antwoorden kiezen.

Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?

Laat leerlingen terugkijken op hun leerproces. Mogelijke thema’s: kleuren, stappenplan, 5 W en 1 H, samenvatten.

Welk onderdeel van tekstmarkeren vond jij het lastigst?

Gebruik antwoorden om zicht te krijgen op waar extra instructie nodig is, bijvoorbeeld titel kiezen, groen/blauw onderscheiden of samenvatten.

Begrippenlijst

tekstmarkeren - het markeren van belangrijke woorden in een tekst

titel - de naam van een tekst of tekstdeel

inleiding - het eerste deel van een tekst waarin het onderwerp wordt geïntroduceerd

samenvatting - een korte tekst met alleen de belangrijkste informatie

onderwerp - waar de tekst vooral over gaat

alinea - een stukje tekst dat bij elkaar hoort

verwerkingsvraag - een vraag waarmee wordt gekeken of je de tekst begrijpt

This item has no instructions

Begrippenlijst

5 W en 1 H - vragen die helpen om belangrijke informatie in een tekst te vinden

wat - wat er gebeurt of waar het over gaat

wie - om welke persoon of personen het gaat

waar - de plaats die in de tekst belangrijk is

waarom - de reden of oorzaak

wanneer - het tijdstip of de periode

hoe - de manier waarop iets gebeurt

This item has no instructions