1.3 De ontwikkelingsdomeinen

Ontwikkeling in vijf domeinen

1 / 37
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 37 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Ontwikkeling in vijf domeinen

Open met het idee dat ontwikkeling meer is dan alleen groeien: in elke levensfase veranderen meerdere kanten van een persoon tegelijk.

Lesdoel

Ik kan de ontwikkelingsdomeinen herkennen en benoemen per levensfase.

De andere doelen uit de input komen terug in de les, maar dit ene doel stuurt de opbouw.

Welke woorden koppel jij aan ontwikkeling bij mensen?

Gebruik de inzendingen om te peilen of leerlingen spontaan al fysieke, cognitieve, morele, socio-emotionele en persoonlijkheidsaspecten noemen.

De ontwikkelingsdomeinen

Binnen elke levensfase kan je ontwikkeling vanuit vijf domeinen bekijken.

Samen geven die een vollediger beeld van een persoon.


  • fysieke ontwikkeling

  • cognitieve ontwikkeling

  • morele ontwikkeling

  • socio-emotionele ontwikkeling

  • persoonlijkheidsontwikkeling

Benadruk dat domeinen analytische invalshoeken zijn: in het echte leven lopen ze voortdurend door elkaar.

Fysiek en cognitief

Fysieke ontwikkeling

Cognitieve ontwikkeling

  • lichaam en motoriek

  • groei en kracht

  • fijne en grove bewegingen

  • denken en waarnemen

  • geheugen en taal

  • problemen oplossen

This item has no instructions

Moreel, sociaal en persoon

Socio-emotioneel

  • gevoelens en omgaan met anderen

  • hechting, vriendschap, emoties regelen


Persoonlijkheid

  • eigenschappen die iemand uniek maken

Morele ontwikkeling

  • onderscheid tussen goed en kwaad

  • handelen volgens normen en waarden

  • nadenken over eerlijkheid

Socio-emotionele en persoonlijkheidsontwikkeling

Maak duidelijk dat persoonlijkheidsontwikkeling niet hetzelfde is als stemming of gedrag op één moment; het gaat om het meer blijvende geheel van eigenschappen.

Domeinen per levensfase

In elke levensfase zijn alle vijf domeinen aanwezig.

Wat verandert, is hoe ze zichtbaar worden.


Een baby, kleuter of adolescent ontwikkelt zich dus telkens fysiek, cognitief, moreel, socio-emotioneel en in persoonlijkheid.

Dit is de brug naar de volgende slides: niet elk domein ziet er in elke fase hetzelfde uit.

Welke omschrijving past het best bij socio-emotionele ontwikkeling?

A

gevoelens en relaties

B

groei en motoriek

C

goed en kwaad

D

denken en taal

De distractors verwijzen naar andere domeinen: fysiek, moreel en cognitief.

De vijf domeinen herkennen

Binnen elke levensfase kan je ontwikkeling vanuit vijf domeinen bekijken. Fysieke ontwikkeling gaat over lichaam en motoriek, terwijl cognitieve ontwikkeling te maken heeft met denken, geheugen en taal. Ook persoonlijkheidsontwikkeling hoort erbij: eigenschappen maken iemand uniek.

vijf domeinen
Fysieke ontwikkeling
cognitieve ontwikkeling
persoonlijkheidsontwikkeling
levensfasen
morele ontwikkeling
socio-emotionele ontwikkeling
groei
vriendschap

Alleen de ingevulde termen passen exact bij de definities van deze eerste subtopic.

Waarom zijn alle vijf domeinen in elke levensfase belangrijk?

Verwachte elementen: alle vijf domeinen zijn in elke levensfase aanwezig; wat verandert is hoe ze zichtbaar worden. Een volledig antwoord noemt minstens twee domeinen als voorbeeld.

Wisselwerking tussen domeinen

De ontwikkelingsdomeinen staan niet los van elkaar.

Een verandering in het ene domein kan gevolgen hebben in andere domeinen.


Wisselwerking betekent dus: domeinen beïnvloeden elkaar voortdurend.

Gebruik hier expliciet de term 'wisselwerking', omdat die later ook in het voorbeeld en de begrippenlijst terugkomt.

Voorbeeld: Noor

  • lichamelijke puberteit → onzekerheid over uiterlijk

  • abstract denken → nadenken over identiteit

  • discussies over eerlijkheid → morele vragen


Eén verandering werkt dus door in meerdere domeinen.

Koppel de bullets expliciet aan de domeinen: fysiek, socio-emotioneel, cognitief, persoonlijkheid en moreel.

Zo lees je het voorbeeld

Bij Noor zie je geen losse stukjes ontwikkeling, maar een samenhangend geheel.

De lichamelijke veranderingen van de puberteit beïnvloeden gevoelens, het denken over zichzelf en haar kijk op wat eerlijk is. Dat toont waarom een volledig beeld van ontwikkeling altijd meerdere domeinen nodig heeft.

Deze slide verdiept het voorbeeld tot een sociaalwetenschappelijke manier van kijken: ontwikkeling is meerdimensionaal en contextgevoelig.

Nog een voorbeeld van wisselwerking

Een peuter stapt nog wankel.

Daardoor valt hij vaker en wordt hij boos of gefrustreerd.


Hier beïnvloedt fysieke ontwikkeling de socio-emotionele ontwikkeling.

Gebruik dit voorbeeld om te tonen dat wisselwerking niet alleen bij adolescenten voorkomt, maar in alle levensfasen.

Wat betekent wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen?

A

domeinen wisselen per fase

B

één domein verdwijnt

C

domeinen beïnvloeden elkaar

D

elk domein blijft apart

Correct is dat domeinen elkaar voortdurend beïnvloeden. 'Wisselen per fase' is een plausibele misvatting door de focus op levensfasen.

Wisselwerking toepassen

Bij Noor zorgt de lichamelijke puberteit voor onzekerheid over haar uiterlijk. Dat is een effect op de socio-emotionele ontwikkeling. Omdat ze ook abstracter denkt, raakt haar persoonlijkheidsontwikkeling en haar kijk op eerlijkheid mee betrokken. Zo zie je de wisselwerking tussen domeinen.

lichamelijke puberteit
socio-emotionele ontwikkeling
persoonlijkheidsontwikkeling
wisselwerking
babytijd
fysieke ontwikkeling
kleutertijd
cognitieve vergelijking
motoriek

Deze oefening laat leerlingen de kerntermen uit het Noor-voorbeeld reconstrueren.

Welk tweede domein zie je bij de peuter?

Verwachte elementen: fysiek = wankel stappen/vallen; socio-emotioneel = boosheid of frustratie; het verband heet wisselwerking.

Eén domein doorheen fasen

Je kan ontwikkeling ook bekijken door één domein te volgen over meerdere levensfasen.

Zo zie je wat verandert en wat complexer wordt.


Hier nemen we de cognitieve ontwikkeling als voorbeeld.

Maak het onderscheid met de vorige subtopic duidelijk: daar ging het om samenhang tussen domeinen binnen een fase; hier gaat het om vergelijking van één domein over fasen heen.

Cognitieve ontwikkeling

Kleutertijd

  • leert via zintuigen en bewegen

  • ontdekt dat dingen blijven bestaan als ze niet zichtbaar zijn

  • denkt in beelden en fantasie

  • denkt nog sterk vanuit zichzelf

Babytijd

This item has no instructions

Cognitieve ontwikkeling

  • abstract denken

  • hypothetisch denken

  • bijvoorbeeld een wiskundig bewijs begrijpen

Lagere schoolkindfase

  • logisch denken over concrete dingen

  • begrijpt hoeveelheid en regels

Adolescentie

Wijs op de opbouw van concreet naar abstract. Dat is de kern van de vergelijking binnen dit domein.

Wat verandert hier precies?

De cognitieve ontwikkeling evolueert van ervaren en handelen naar denken over concrete situaties en daarna naar abstract en hypothetisch redeneren.

Zo kan je één ontwikkelingsdomein vergelijken over verschillende levensfasen heen.

Laat leerlingen de lijn zien: sensorisch-motorisch, beeldend/egocentrisch, concreet logisch, abstract hypothetisch — zonder extra theorie toe te voegen buiten de gegeven inhoud.

Vergelijken helpt begrijpen

Door één domein over fasen heen te vergelijken, zie je dat ontwikkeling niet overal even snel of op dezelfde manier verloopt.

Vergelijken maakt zichtbaar wat typisch is voor een levensfase.

Sluit hier de inhoud af: herkennen, wisselwerking uitleggen en fasen vergelijken komen samen in deze ene manier van kijken naar ontwikkeling.

Welke fase past bij abstract en hypothetisch denken?

A

kleutertijd

B

adolescentie

C

babytijd

D

lagere schoolkindfase

De kern van deze subtopic is de opbouw van concreet naar abstract denken.

Cognitieve ontwikkeling vergelijken

In de babytijd leert een kind vooral via zintuigen en bewegen. In de kleutertijd denkt het sterk in beelden en fantasie. In de lagere schoolkindfase wordt logisch denken over concrete dingen belangrijker. In de adolescentie komt abstract en hypothetisch denken sterker naar voren.

babytijd
kleutertijd
lagere schoolkindfase
adolescentie
persoonlijkheidsontwikkeling
morele ontwikkeling
volwassenheid
motoriek

Alle blanks zijn levensfasen en volgen de opbouw zoals op de contentslides.

Welke vergelijking toont het best de cognitieve ontwikkeling over fasen heen?

1

van concreet naar abstract

2

van abstract naar concreet

3

van moreel naar fysiek

4

van uniek naar sociaal

This item has no instructions

Wat is één inzicht dat jij meeneemt uit deze les?

Vrije reflectie. Mogelijke invalshoeken: de vijf domeinen, wisselwerking, of cognitieve ontwikkeling over levensfasen.

Welk deel vond jij het moeilijkst om te begrijpen?

Vrije reflectie over leerproces en struikelpunten.

Begrippenlijst

ontwikkelingsdomeinen - de verschillende kanten van ontwikkeling waarmee je een persoon kan bekijken

fysieke ontwikkeling - ontwikkeling van lichaam en motoriek

cognitieve ontwikkeling - ontwikkeling van denken, waarnemen, geheugen, taal en probleemoplossing

morele ontwikkeling - ontwikkeling van het onderscheid tussen goed en kwaad en het handelen daarnaar

socio-emotionele ontwikkeling - ontwikkeling van gevoelens en omgaan met anderen

persoonlijkheidsontwikkeling - ontwikkeling van eigenschappen die iemand tot een uniek persoon maken

wisselwerking - de wederzijdse beïnvloeding tussen ontwikkelingsdomeinen

This item has no instructions

Begrippenlijst

levensfase - een periode in de levensloop met typische kenmerken van ontwikkeling

babytijd - fase waarin leren vooral gebeurt via zintuigen en bewegen

kleutertijd - fase waarin denken sterk beeldend en fantasierijk is

lagere schoolkindfase - fase waarin logisch denken over concrete situaties toeneemt

adolescentie - fase waarin abstract en hypothetisch denken zich sterker ontwikkelt

This item has no instructions

De vijf ontwikkelingsdomeinen

Binnen de menswetenschappen kan je een persoon in elke levensfase vanuit vijf ontwikkelingsdomeinen bekijken. De fysieke ontwikkeling gaat over het lichaam, groei en motoriek. De cognitieve ontwikkeling heeft betrekking op denken, taal en geheugen. De morele ontwikkeling draait om opvattingen over goed en kwaad. De socio-emotionele ontwikkeling omvat gevoelens, hechting en vriendschap. Ten slotte verwijst de persoonlijkheidsontwikkeling naar eigenschappen die iemand uniek maken.

fysieke
geheugen
vriendschap
uniek
kracht
waarnemen
regels
zelfbeeld
grove bewegingen

This item has no instructions

Wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen

De ontwikkelingsdomeinen staan niet los van elkaar, maar beïnvloeden elkaar voortdurend. Die onderlinge beïnvloeding noem je de wisselwerking tussen domeinen. Bij een jongere kan de lichamelijke puberteit tot onzekerheid over het uiterlijk leiden, wat behoort tot de socio-emotionele ontwikkeling. Doordat diezelfde jongere ook abstract leert denken, denkt hij of zij vaker na over identiteit en over wat eerlijk is in een discussie.

wisselwerking
onzekerheid
abstract
eerlijk
evenwicht
zelfstandigheid
concreet
vriendelijk
motoriek

This item has no instructions

Cognitieve ontwikkeling doorheen de levensfasen

Als je alleen naar de cognitieve ontwikkeling kijkt, zie je duidelijke verschillen tussen levensfasen. In de babytijd leert een kind vooral via zintuigen en beweging. In de kleutertijd denkt het vaak in beelden en fantasie. In de lagere schoolkindfase wordt logisch denken over concrete situaties sterker en groeit het begrip van regels. Tijdens de adolescentie ontstaat steeds meer hypothetisch denken, bijvoorbeeld bij het opstellen van een wiskundig bewijs.

zintuigen
fantasie
regels
hypothetisch
hechting
puberteit
motoriek
vriendschap
geweten

This item has no instructions

Welk ontwikkelingsdomein gaat vooral over waarnemen, geheugen, taal en problemen oplossen?

A

Morele ontwikkeling

B

Cognitieve ontwikkeling

C

Fysieke ontwikkeling

D

Socio-emotionele ontwikkeling

This item has no instructions

Een adolescent kan abstract nadenken en stelt zich tegelijk vragen over wie hij wil zijn. Welke uitspraak benoemt het best wat hier gebeurt?

A

Alleen cognitieve groei

B

Alleen persoonlijkheidsgroei

C

Wisselwerking tussen domeinen

D

Vertraging in ontwikkeling

This item has no instructions

Welke vergelijking binnen het cognitieve domein is correct over de levensfasen heen?

A

Kleuter: abstract denken; adolescent: zintuiglijk leren

B

Baby: begrijpt wiskundige bewijzen; schoolkind: fantasiedenken

C

Schoolkind: enkel egocentrisch; adolescent: geen logica

D

Kleuter: denken in beelden; adolescent: hypothetisch denken

This item has no instructions

Noem de vijf ontwikkelingsdomeinen.

This item has no instructions

Welk domein zie je bij frustratie na wankel stappen?

Verwacht in het antwoord: socio-emotionele ontwikkeling (boosheid/frustratie) én het begrip wisselwerking tussen domeinen, waarbij het fysieke domein het socio-emotionele beïnvloedt.