5Hs KUA P3 les: Muziekanalyse

• New lesson editor

5Hs KUA P3 les: Muziekanalyse

Ritme - Maat

Wat is het verschil?

Maat is de onderliggende beat van de muziek, die 'voel' je vaak als je meetikt of klapt. Dit is de indeling van de muziek in gelijke eenheden van één of meerdere tellen; bekend zijn tweekwartsmaten, driekwartsmaten en vierkwartsmaten.

Ritme is de manier waarop de maat is ingedeeld, dat wil zeggen de duur van de noten. 

Klankkleur

Wat is klankkleur?

Klankkleur is de sfeer die muziek, of bij zingen het stemgeluid, geeft. Elk instrument en elke stem heeft zijn eigen klankkleur.

Bijvoorbeeld: licht, duister, warm, kil, soepel, zwaar,  vol, warm of juist koel, rond, donker, helder, vlak of kaal. 

dat twee even hoge en even sterke tonen toch heel verschillend kunnen klinken.

Ook de combinatie van verschillende stemmen en instrumenten levert eveneens een eigen klankkleur op: koor, strijkorkest, symfonieorkest, blaasorkest (harmonieorkest, fanfare), pop-band en/of combinaties hiervan hebben alle een eigen, karakteristieke klank.  

In 2022 bracht de IJslandse zangeres Björk haar zevende album uit: Biophilia. In fragment 1 hoor je het nummer Crystalline van dit album. De tekst gaat over de eigenschappen van kristallen, die voor Björk een symbool vormen voor sluimerende oerkrachten.

In dit nummer worden de kristallen verklankt door de muziek.

(1p) Benoem de manier waarop de kristallen worden verklankt in fragment 1.

Fragment 1

Stap 1: punten/woorden/bron

Stap 2: kernwoorden/ associëren/ vormgevingsaspecten?

Stap 3: vraag herhalen, dat zie/hoor ik aan.. waarom vraag? 

(1p) Benoem de manier waarop de kristallen worden verklankt in fragment 1.

Antwoord

De kristallen worden verklankt door hoge / 

bel-achtige klanken (klokkenspel).

Het ritme van de melodie is

A

snel

B

langzaam

C

D

De maat van dit nummer is

A

snel

B

langzaam

C

D

Vraag 2

In een toelichting op Crystalline stelt Björk dat ze de gangbare structuur van popsongs, namelijk de afwisseling van coupletten en refreinen, beleeft als verschuivingen in gemoedstoestand. Björk beschrijft de overgang van couplet naar refrein (zoek op in fragment) in Crystalline als een vorm van bevrijding.

(2p) Beschrijf twee muzikale veranderingen waardoor de luisteraar het refrein in Crystalline kan herkennen.

(2p) Beschrijf twee muzikale veranderingen waardoor de luisteraar het refrein in Crystalline kan herkennen.

Antwoord:

In het refrein (twee van de volgende):

− zijn meer percussie- / slagwerkaccenten hoorbaar (die de maat duidelijk markeren / die de beat accentueren).

− gaat de melodie (de zangstem) verder / vaker omhoog dan in het voorgaande deel.

− gaat de melodie over van het gebruik van verschillende langere tekstregels naar de herhaling van dezelfde korte frase (waardoor het refrein voorspelbaar en meezingbaar wordt).

− is de melodie opeens sterk gericht op de grondtoon / op het tonale centrum.

− wordt er enigszins krachtiger gezongen.

Opmerkingen

Per juist antwoord 1 scorepunt toekennen.

Alleen als in het antwoord een verandering juist wordt omschreven mag

1 scorepunt worden toegekend.

Een antwoord zoals ‘de maat verandert’ is onjuist en mag daarom niet

goed worden gerekend

afb 3 en 4 zijn  versierde koorboeken.

Afb 3 dateert van vóór de vinding van Guido van Arezzo (zie tekst 2), 

afb 4 dateert van ná deze vinding.

Hildegard von Bingen

1098-1179

Gregoriaans

Hildegard von Bingen

vroege middeleeuwen

Fragment:

Liturgie du Vendredi Saint: Tenebrae factae sunt

Fragment:

O Successores Fortissimi Leonis 

Kenmerken gregoriaans

• gezongen gebeden

• in het Latijn

• a capella (vox humana)

• 3 vormen: psalmodie (solo/voorzanger)- responsoriaal (koor dat antwoordt) - antifonaal (wisselzang tussen 2 koren)

• zangwijze: syllabisch (een toon per lettergreep) / melismatisch (versieren toon bij lettergreep) / neumatisch (afwisseling tussen syllabisch en melismatisch)

Guido van Arezzo

991-1033

vroege middeleeuwen

Fragment

Ut queant laxis

Troubadours

Trouvères 

Wereldlijke muziek

Fragment:

Can vei la lauzeta mover - Bernart de Ventadorn

Waarom is gregoriaanse muziek altijd a capella?

A

omdat er nog geen goede instrumenten waren

B

kloosters bezaten geen instrumenten

C

omdat de menselijke stem het beste instrument is want door god aan ons gegeven

D

instrumenten zouden de aandacht afleiden van de tekst