Thema D3. De Eerste & de Derde Wereldoorlog
Thema D3. De Eerste & de Derde Wereldoorlog
Inhoud van het thema
Bladzijden theorieboek: 122 t/m 135
Bladzijden opdrachtenboek: 113 t/m 129
We gaan twee crises met elkaar vergelijken:
De moord op Frans Ferdinand (1914) & de Cubacrisis (1962)
Op basis van informatie over deze crises:
1. Waarom brak WO 1 wél uit en WO 3 niet?
2. Is een Derde Wereldoorlog mogelijk?
Contextualiseren
Context = Achtergrondinformatie
Contextualiseren = Achtergrondinformatie erbij betrekken
Welke ontwikkelingen, personen en oorzaken hebben bijgedragen aan het uitbreken van WO 1 en het niet uitbreken van WO 3?
Multicausaliteit
Wat is er nodig om een Wereldoorlog uit te laten breken?
Start opdracht
Schema invullen in Teams:
Stap 1. Lees 'Crisis van 1914' en 'crisis van 1962' (blz 122 en blz 124)
Stap 2. Schrijf een samenvatting van deze crises in het schema (zie Teams)
Huiswerk voor de volgende les.
Crisis van 1914
Aanleiding voor de oorlog was de moord op de Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand. Op 28 juni 1914 werd hij doodgeschoten in de Bosnische hoofdstad Sarajevo.
Wat waren ook alweer de oorzaken?
Omschrijf/benoem de indirecte oorzaken van de Eerste Wereldoorlog
Oorzaken
Eerste Wereldoorlog
Nationalisme
Economische concurrentie
Militarisme + wapenwedloop
Modern Imperialisme
Bondgenootschappen
Crisis van 1962: Cubacrisis
Oorzaak: Op het eiland Cuba waren in 1959 de communisten onder leiding van Fidel Castro aan de macht gekomen. Cuba werd een belangrijke bondgenoot voor de S.U.
Aanleiding: De V.S. ontdekken dat de S.U. in het geheim kernraketten op Cuba wilde plaatsen.
Gebeurtenis: De Amerikaanse president, Kennedy, liet een blokkade van schepen rond Cuba leggen en eiste dat de Russen de raketten zouden weghalen. Russische schepen met kernkoppen naderden de blokkade.
Gevolgen: Chroesjtsjov, de leider van de S.U., liet de raketten weghalen. De V.S. haalden hun raketten uit Turkije weg. Er ontstond vanaf toen meer overleg tussen de V.S. en de S.U. Zo ontstond er een meer ontspannen sfeer.
Mogelijke oorzaken van de Derde Wereldoorlog?
Bondgenootschappen 1914
Bondgenootschappen 1962
Oprichting van de NAVO
NAVO pgericht in april 1949
Oorspronkelijk militair bondgenootschap tussen Noord-Amerika en West-Europa tegen het communisme
De NAVO bestaat nog steeds
Zorgt voor spanningen tussen Rusland en het Westen
Warschaupact, 1955
Militair bondgenootschap van de Sovjet-Unie
Tegenhanger van de NAVO
Opgericht als reactie op toetreding van West-Duitsland tot de NAVO
Heeft bestaan tot 1991
De kernwapenwedloop
Oftewel allebei zoveel mogelijk kernwapens produceren om een kernwapenoorlog te voorkomen:
Wederzijdse afschrikking.
Sinds de Cubacrisis probeert men voorraad en verspreiding ervan te beperken: SALT-verdragen
Oorzaken
Eerste Wereldoorlog
Nationalisme
Wapenwedloop
Militarisme
Modern Imperialisme
Bondgenootschappen
De Eerste en de Derde Wereldoorlog
§4 Internationale vredesinspanningen
Oorlogen vóór 1914
Vernietigingskracht nieuwe wapens
Krimoorlog 1853-1856
Amerikaanse burgeroorlog 1861 - 1865
Tijdgenoten maken zich zorgen: organisaties opgericht
vredesorganisaties in 1914
Rode Kruis (oorlogsgewonden)
Conventie van Genève (regels voor menswaardige behandeling gewonden en krijgsgevangenen)
Vredesconferenties Den Haag (belofte: geen gifgas, geen luchtbombardementen)
Permanent hof van Arbitrage (scheidsrechter bij internationale conflicten)
Vredespaleis Den Haag
1907
reglement voor eerlijke oorlogvoering
burgerslachtoffers vermijden
geen gifgas
krijgsgevangenen goed behandelen
geen luchtbombardementen
Gifgas WOI
Gif- of strijdgassen moesten ervoor zorgen dat de vijand, in paniek, de loopgraven zouden verlaten
De meeste gasaanvallen waren door het gebruik van gasmaskers steeds minder dodelijk voor de soldaten, maar zorgde voor brandwonden, tijdelijke blindheid en angst
Luchtschepen 1914 - 1918
Om het slagveld beter te kunnen observeren, gebruikte men luchtschepen om de ligging van de vijandelijke loopgraven te achterhalen.
Behalve voor observatie werden Zeppelins (type Duitse luchtschepen) ook gebruikt voor bombardementen (op Antwerpen en Londen)
Vliegtuigen WOI
Om voor een echte doorbraak in de oorlog te zorgen, zijn de eerste vliegtuigen nog te primitief.
Toch beleeft de wereld de eerste luchtgevechten en bombardementen.
Vlammenwerpers WOI
Net als gifgas moet de vlammenwerper voor paniek bij de vijand zorgen.
Brandende benzine wordt, soms over afstanden van honderden meters, over het slagveld gespoten
Duikboten WOI
Duikboten bestonden al sinds de 19e eeuw, maar in de Eerste Wereldoorlog werden ze voor het eerst (met name door Duitsland) massaal ingezet.
De Duitsers probeerden met de Onbeperkte Duikbotenoorlog (1915/1917) alle schepen (oorlogs-, koopvaardij- en passagiersschepen) tot zinken te brengen
Conclusie
Internationale afspraken hadden in WOI geen effect
Oprichting Verenigde Naties
Het idee komt voort uit de Volkenbond die na de Eerste Wereldoorlog werd opgericht door de Amerikaanse president Wilson
De VN werd in 1945 opgericht na de Tweede Wereldoorlog
Organisatie
Alle lidstaten hebben één stem in de Algemene Vergadering
De Veiligheidsraad is het belangrijkste orgaan van de VN
Deze bestaat uit vijf vaste leden en tien wisselende leden
De vijf vaste leden (CH, VS, RUS, GB, FA) hebben vetorecht
Stemming onder de bevolking 1914
Nationalisme
Er was een groeiend nationalisme in Europese landen
liefde voor het eigen volk --> trots zijn op je eigen land
Dit nationalisme werd versterkt door het modern imperialisme (periode van 1870 tot 1914 waarin Europese landen grote delen van Afrika en Azië veroverden en die tot kolonies maakten)
Er was een groeiend verlangen om indien nodig te "sterven voor het vaderland"
Nationalisme leidde tot tegenstellingen en spanningen in Europa.
Militarisme
moed, discipline, strijdlust
N.b. door het militarisme bleven jonge mannen zich maar aanmelden voor de oorlog
Militarisme
Militarisme: verheerlijken en vergroten van het leger
GEVOLG: wapenwedloop en spanningen tussen de Europese landen
Stemming onder de bevolking 1962
Inzet kernwapens
Afschrikkend effect
Zullen niet snel echt afgevuurd worden
MAD: Mutual Assured Destruction
Vooral dreigen
Nieuwe kernwapens
NAVO maakt ook lange afstand kernwapens
Geplaatst in NAVO-landen...dus ook Nederland
Demonstraties tegen kernwapens
Bang voor kernoorlog
Wantrouwen bij de bevolking; kernoorlog!
Protest tegen de Vietnamoorlog
Vanuit de huiskamer te volgen op tv
Oorlogsmisdaden
"Wat doen we hier?!"
Protesten in de VS en in Europa
1975: Amerika trekt zich terug
Heel Vietnam wordt communistisch
Conclusie
De stemming van de bevolking heeft invloed op oorlogsvoering en op het uitbreken van een oorlog.
Het volk was bij WO1 'klaar' voor een oorlog, in 1963 waren ze oorlogsmoe en bang voor een kernoorlog.
Maken opdrachten verwerken en 'verdiepen' van De stemming onder de bevolking blz. 123
De rol van politieke en militaire leiders
Alleenheersers voor 1914:
- Rusland, Oostenrijk-Hongarije, Duitsland
- Veel invloed van leiders; mogelijk grote gevolgen
- Veel invloed militaire top; machtsbehoud belangrijk
Democratieën voor 1914:
- Meer invloed van het volk; minder kans op oorlog
- Militarisme zorgt voor grote invloed militaire leiders
- Door bondgenootschappen vaak betrokken
Politieke leiders 1962
3 grote leiders:
Kennedy (president VS)
Chroesjtsjov (president SU)
Castro (dictator Cuba)
Nikita
Chroesjtsjov
Politiek van vreedzame coëxistentie
De Sovjet-Unie en de Verenigde Staten moesten vreedzaam naast elkaar kunnen leven. Er zou geen oorlog moeten komen.
Kennedy was een jonge leider.
Wilde internationaal daadkrachtig overkomen, ook met betrekking tot Sovjet-Unie.
Publieke toespraken
Konvooien sturen naar Berlijnse Muur
Invasie Varkensbaai
Fidel Castro
In 1959 kwam Fidel Castro aan de macht op Cuba.
Fidel Castro maakte alle bedrijven en land van de staat. (Communisme)
In 1961 deden Cubaanse ballingen gesteund door de VS een mislukte invasie in de Varkensbaai.
Cuba zocht hierna steun bij de Sovjet-Unie.