Aanwijzende voornaamwoorden: regels, voorbeelden en oefeningen
Deze, die, dat en dit
Lesson duration is: 50 minItems in this lesson
Deze, die, dat en dit
Open de les met herkenbare voorbeelden uit de klas: deze pen, dat bord, die fiets. Zo sluit je aan bij alledaags taalgebruik in Vlaanderen.
Leerdoel
Ik kan aanwijzende voornaamwoorden herkennen, correct gebruiken en mijn keuze toelichten.
This item has no instructions
Welke woorden koppel jij aan dit, dat, deze en die?
Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Pik enkele antwoorden eruit en vraag kort of het om nabijheid, afstand of de/het gaat.
Korte introductie
Deze interactieve les Nederlands behandelt aanwijzende voornaamwoorden met heldere regels, voorbeeldzinnen en afwisselende oefeningen. Leerlingen leren het onderwerp herkennen, correct gebruiken en hun keuzes toelichten. Geschikt voor taalonderwijs in het Vlaamse lager en secundair onderwijs.
Deze slide moet de opgegeven SEO-lesomschrijving letterlijk bevatten. Lees ze kort voor of laat leerlingen ze stil meelezen.
Wat wijst een woord aan?
Een aanwijzend voornaamwoord wijst iets of iemand aan
Het gaat vaak om nabij of verder weg
Voorbeelden: dit, dat, deze, die
Vertrek vanuit concrete voorwerpen in het lokaal. Laat zien dat aanwijzen letterlijk of figuurlijk kan gebeuren.
Aanwijzen in de buurt of verderaf
dit en deze gebruik je voor wat dichtbij is
dat en die gebruik je voor wat verderaf is
Voorbeeld: dit boek ligt op mijn bank
Voorbeeld: dat boek ligt achter in de klas
Benadruk dat 'dichtbij' en 'verderaf' ook figuurlijk kunnen zijn, maar houd de eerste uitleg concreet en visueel.
Welk woord past bij welk lidwoord?
Bij het-woorden gebruik je dit of dat
Bij de-woorden gebruik je deze of die
dit huis – dat huis
deze straat – die straat
Veel leerlingen verwarren afstand met woordgeslacht. Maak duidelijk dat je eerst naar het-woord of de-woord kijkt en daarna naar nabij of verderaf.
Voorbeelden uit de schoolcontext
deze boekentas staat naast mijn stoel
die speelplaats ligt achter de sporthal
dit schrift is van Noor
dat lokaal is vandaag gesloten
Gebruik Vlaamse schoolwoorden zoals speelplaats, boekentas, schrift en lokaal om de voorbeelden herkenbaar te maken.
Welk aanwijzend voornaamwoord past bij een het-woord dichtbij?
deze
die
dit
dat
Check of leerlingen beide stappen toepassen: eerst het-woord, daarna dichtbij.
Vul de juiste woorden in
In de klas kies je eerst of een woord een de-woord of een het-woord is. Daarna kijk je of iets dichtbij of verderaf is. Zo kies je het juiste aanwijzende voornaamwoord.
Deze invuloefening verankert de basisregel uit slides 3 tot 6.
Aanwijzend voornaamwoord of niet?
Een woord is een aanwijzend voornaamwoord als het verwijst naar een zelfstandig naamwoord of er zelfstandig voor staat.
dit boek is nieuw
dat is nieuw
In beide gevallen wijst het woord iets aan
Maak het onderscheid zichtbaar tussen gebruik vóór een zelfstandig naamwoord en zelfstandig gebruik. Beide tellen hier als aanwijzend voornaamwoord in ruime schoolse benadering.
Veelgemaakte fouten
dit fiets ✗ → deze fiets ✓
deze huis ✗ → dit huis ✓
dat pen ✗ → die pen ✓
Controleer altijd: de of het?
Leg uit dat de fout meestal niet in het aanwijzen zit, maar in de koppeling met de- of het-woorden.
Zo kies je het juiste woord
Kijk in twee stappen:
stap 1: is het een de-woord of het-woord?
stap 2: is het dichtbij of verderaf?
daarna kies je: deze, die, dit of dat
Deze slide bundelt de regel als beslisschema. Verwijs terug naar eerdere voorbeelden zodat leerlingen de redenering zien.
Welke zin is correct?
dit fiets
deze huis
die pen
dat straat
De afleiders sluiten aan bij de veelgemaakte fouten op slide 8.
Hoe kies je stap voor stap tussen deze, die, dit en dat?
Verwacht antwoordelementen: eerst bepalen of het een de-woord of het-woord is, daarna kijken naar dichtbij of verderaf, en dan het juiste woord kiezen. Laat leerlingen hun redenering verwoorden.
In zinnen herkennen
Die jongen wacht aan de schoolpoort
Ik neem dit mee naar huis
Dat gebouw is de bib
Deze oefening maken we samen
Het aanwijzende voornaamwoord wijst telkens iets of iemand aan.
Gebruik eventueel ook Vlaamse contextwoorden zoals bib, schoolpoort en huiswerk om het herkenbaar te houden.
Correct gebruiken in eigen taal
Kies eerst het juiste aanwijzende voornaamwoord
Laat het passen bij het zelfstandig naamwoord
Zorg dat de zin natuurlijk klinkt
Voorbeeld: Deze trui draag ik vandaag
Voorbeeld: Dat rapport ligt nog op tafel
Benadruk dat correct taalgebruik niet alleen regelkennis is, maar ook vlot en precies formuleren.
In welke zin staat het aanwijzend voornaamwoord zelfstandig?
Die jongen wacht.
Dat gebouw is groot.
Deze oefening lukt.
Dat is van mij.
Hier testen we het onderscheid tussen gebruik vóór een zelfstandig naamwoord en zelfstandig gebruik.
Pas de regel toe in zinnen
Aan de schoolpoort wacht die jongen op zijn vriend. In mijn boekentas zit dit schrift nog. Op tafel ligt dat rapport van gisteren. Voor mij ligt deze oefening klaar.
Laat leerlingen bij elke keuze kort mee redeneren: de/het en dichtbij/verderaf.
Toepassen in verschillende leeftijden
In het lager onderwijs gaat de focus vaak naar herkennen en invullen
In het secundair onderwijs komt ook uitleg geven bij je keuze
De regel blijft dezelfde: de/het + nabij/verderaf
Dit slide maakt de brug tussen de twee doelgroepen zonder nieuwe grammaticale inhoud toe te voegen.
Differentiatie
Extra steun: werk met korte zinnen en markeer eerst de en het
Basis: kies correct tussen deze, die, dit, dat
Extra uitdaging: schrijf zelf zinnen en licht je keuze toe
Controleer steeds of het woord iets aanwijst
Deze inhoud ondersteunt differentiatie in de klas zonder er een activiteit van te maken. De vervolgstap kan later interactief worden uitgewerkt.
Wat past vandaag het best bij jou?
Ik herken het al
Ik kan invullen
Ik kan uitleg geven
Ik wil extra steun
This item has no instructions
Schrijf een zin met een aanwijzend voornaamwoord en leg je keuze uit.
Verwacht antwoordelementen: een correcte eigen zin met deze/die/dit/dat én een korte toelichting op basis van de-woord/het-woord en nabij/verderaf. Bespreek enkele sterke voorbeelden klassikaal.
Samenvatting
Aanwijzende voornaamwoorden zijn: dit, dat, deze, die
dit/dat horen bij het-woorden
deze/die horen bij de-woorden
dit/deze = dichtbij
dat/die = verderaf
Gebruik deze slide als compact overzicht vlak voor de afsluiting of verdere inoefening.
Wat heb jij vandaag geleerd over aanwijzende voornaamwoorden?
Reflectie zonder fout/goed. Mogelijke antwoorden: de link met de/het, dichtbij/verderaf, zelfstandig gebruik herkennen, correct invullen in zinnen.
Wat vond jij het moeilijkste deel van deze les?
Reflectie zonder fout/goed. Laat leerlingen benoemen wat nog lastig is, bijvoorbeeld de/het bepalen of afstand inschatten.
Begrippenlijst
aanwijzend voornaamwoord - woord dat iets of iemand aanwijst
de-woord - zelfstandig naamwoord met het lidwoord de
het-woord - zelfstandig naamwoord met het lidwoord het
nabij - dicht bij de spreker
verderaf - op grotere afstand van de spreker
zelfstandig naamwoord - woord voor een mens, dier, plant of ding
toelichten - uitleggen waarom je een keuze maakt
This item has no instructions
