H5 - Ho 9 Materialen

• New lesson editor
• Scheikunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

Ho9 - Materialen

H5 – master 2025-2026

Goede uitlegvideo’s voor §9.1

TexUitleggen op microniveau: https://youtu.be/i71VbPztAvg?feature=shared

Geleidbaarheid: https://youtu.be/JM3UTPGn8nI?feature=shared

Marco-meso-micro niveau: https://youtu.be/q93NJeWWv9o?feature=shared

9.1 - Materioaaleigenschappen

• Macroniveau

  • Waarneembare eigenschappen

• Mesoniveau

  • Ordening van deeltjes op microniveau dat leidt tot grotere structuren

• Microniveau

  • Eigenschappen op deeltjesniveau

9.1 Smeltpunt en kookpunt

• zuivere stoffen onzuivere mengsels

9.1 Elektrisch geleidingsvermogen

• Je hebt elektrische geleiding als je ‘vrij bewegende deeltjes hebt die geladen zijn’

  • bijvoorbeeld de valentie-elektronen in een metaal rooster

  • bijvoorbeeld als een zout is opgelost is in water, dan kunnen de opgeloste ionen elektriciteit geleiden

• Geleidt zoutzuur stroom?

9.1 Elektrisch geleidingsvermogen

• Je hebt elektrische geleiding als je ‘vrij bewegende deeltjes hebt die geladen zijn’

• Geleidt zoutzuur stroom?

  • Zoutzuur is HCl opgelost in water (tabel 66A)

  • HCl is een sterk zuur, dat volledig splitst in Cl^-(aq) en H₃O⁺(aq)

  • deze kunnen vrij bewegen in water en geleiden dus elektriciteit

9.1 Oplosbaarheid

• Oplosbaarheid in water kan je verklaren op microniveau

  • waterstofbruggen vormen tussen –OH en -NH groepen
    

• Waarom lost methanol goed op in water?

9.1 Oplosbaarheid

• Oplosbaarheid in water kan je verklaren op microniveau

• Waarom lost methanol goed op in water?

  • methanol heeft een –OH groep

  • -OH groepen kunnen waterstofbruggen vormen met
    O- en H-atomen uit de watermoleculen

  • daarom lost methanol goed op in water

9.1 Mesoniveau

• Gedrag op mesoniveau beïnvloedt de eigenschappen!

• …in plastics (polymeren)

  • bijvoorbeeld als je lange polymeer ketens hebt, kris-kras liggen of netjes geordend

●

9.1 Mesoniveau

• Gedrag op mesoniveau beïnvloedt de eigenschappen!

• …in plastics (polymeren)

  • bijvoorbeeld als je lange polymeer ketens hebt, kris-kras liggen of netjes geordend

• …in mengsels

  • bijvoorbeeld als je zeepmoleculen hebt in water

  • bijvoorbeeld als je vetdruppels hebt in water met een emulgator

9.1 Mesoniveau

• mayonaise

Oefenen §9.1

Oefenen §9.1

Oefenen §9.1

Oefenen §9.1

9.1 Opgaven

• NOVA 1 t/m 5 en 8

• CE 2018-1 vraag 23 Leg uit of de structuur van lignine in figuur 1 een

weergave op microniveau of op macroniveau (2p)

• CE 2021-1 vraag 26 Leg uit waardoor een weekmaker ervoor zorg dat
  ammoniak gemakkelijker uit de kleurlaag vrijkomt.
  Formuleer je antwoord op microniveau. (2p)

• CE 2018-2 vraag 16 Leg uit waarom door toevoeging van paraffine de
  kauwgom beter vervormbaar wordt. Gebruik in je antwoord
  begrippen op microniveau en de naam van het type
  binding dat verzwakt wordt. (3p)

Ho9 - Materialen

9.2 Polymeren maken

Goede uitlegvideo’s voor §9.2

Additiepolymerisatie
en polymerisatie algemeen https://www.youtube.com/watch?v=djTYMkIF89I

Additiepolymerisatie https://www.youtube.com/watch?v=u8G3heMitdg

Condensatiepolymeren https://www.youtube.com/watch?v=cRxyoC02-u0

Polymeren tekenen https://youtu.be/gIhqJv7timo?feature=shared

9.2 Polymeren maken

• Polymeren

  • bestaan uit een serie van (dezelfde) monomeren die aan elkaar gekoppeld zijn

●

●

9.2 Polymeren maken

• Polymeren

  • bestaan uit een serie van (dezelfde) monomeren die aan elkaar gekoppeld zijn

• Additiepolymeren

  • polyadditiereactie van moleculen met een dubbele binding

  • bijvoorbeeld polyetheen

●

9.2 Polymeren maken

• Polymeren

  • bestaan uit een serie van (dezelfde) monomeren die aan elkaar gekoppeld zijn

• Additiepolymeren

  • polyadditiereactie van moleculen met een dubbele binding

  • bijvoorbeeld polyetheen

• Condensatiepolymeren

  • polycondensatie van moleculen via een condensatiereactie

  • bijvoorbeeld polyester, polyamide, polyurethaan

9.2 Additiepolymeren

9.2 Additiepolymeren

9.2 Polyester

9.2 Polyester

9.2 Polyester

9.2 Polyamide

9.2 Polyamide

9.2 Polyamide

9.2 Opgaven

• NOVA 9-12 en 17-18 en 19 (: uitdagend)

• CE 2018-1 vraag 31 Geef de structuurformules van de twee soorten

monomeren waaruit ETFE is gevormd. (2p)

• CE 2019-2 vraag 15 Geef de structuurformule van de verbinding die met een octadec-9-eendizuur bovenstaande
  copolymeer geeft. (2p)

• CE 2017-1 vraag 26 Bereken hoeveel repeterende eenheden
  gemiddeld voorkomen in een molecuul van deze
  Stanyl-soort. (2p)

Ho9 - Materialen

9.3 Polymeren toepassen

Goede uitlegvideo’s voor §9.3

Thermoharders en thermoplasten https://youtu.be/ykZXqEDmxno?feature=shared

Toepassen van thermoplasten https://youtu.be/ZlJefQP-JEU?feature=shared

9.3 Polymeren toepassen

• Thermoplast

  • lange polymeermoleculen die langs elkaar heen kunnen schuiven

  • kunnen worden gesmolten en vervormd

• Thermoharder

  • lange polymeermoleculen die onderling met covalente

crosslinks zijn verbonden

• kunnen niet worden gesmolten of vervormd

9.3 Polymeren toepassen

• Thermoplast en thermoharder op microniveau

9.3 Polymeren toepassen

• Vulkaniseren van rubber

  • lange polymeermoleculen met dubbele bindingen

  • onderling zijn ze met covalente zwavel crosslinks

verbonden: kan van S1 tot S8

• hierdoor zijn ze flexibel en veerkrachtig

9.3 Polymeren toepassen: rubber

9.3 Polymeren toepassen

Eigenschappen van polymeren

• hardheid en smeltpunt geven vaak goede informatie over de microstructuur

• polymeren flexibel maken doe je met weekmakers
  (werkt alleen bij thermoplasten; waarom?)

• polymeren kunnen verschillende eigenschappen krijgen door het inbouwen van functionele groepen

  • bijv UV gevoeligheid of biodegradeerbaar maken

9.3 Polymeren toepassen

Eigenschappen van thermoplasten

• je gaat uit van granulaatkorrels die je dan opsmelt

  • spuitgieten: - thermoplast wordt gesmolten en in een
    matrijs gegoten om af te koelen

  • extruderen: - thermoplast wordt via een spuitkop in
    bepaalde vorm gegoten

  • blazen: - thermoplast wordt vanuit een holle buis
    (na extrusie) in een vorm geblazen

9.3 Polymeren toepassen

• Spuitgieten

9.3 Polymeren toepassen

• Extruderen (‘extrusion’)

9.3 Polymeren toepassen

• Blazen (‘blow molding’)

9.3 Huiswerk

• NOVA 20-23 en 27-28 en 29 (uitdagend)

• CE 2018-2 vragen 6-9

Ho9 - Materialen

9.4 Metalen en composieten

Goede uitlegvideo’s voor §9.4

Composieten https://youtu.be/te7Hyy2Ki8k?feature=shared

CE 2015, tijdvak 1, 31-35 (Twaron) https://youtu.be/3m9xKRWLd7o?feature=shared

9.4 Metalen en composieten

• Metalen produceren en bewerken

  • metalen worden vaak gewonnen uit erts, dat gedolven is uit een mijn

  • metaalrooster metaalatomen kunnen over elkaar..
    ..heen schuiven vervormbaar

  • metaalrooster positieve atoomresten + vrij bewegende ...
    ...valentie elektronen geleiden elektriciteit

  • metaal bewerking: gieten, walsen en persen

  • legeringen: harder dan metalen en niet (of minder)
    vervormbaar; ze geleiden wel elektriciteit (waarom?)

9.4 Metalen en composieten

• Composieten

  • combinatie van polymeer + vezels of polymeer + metaal

  • vezelversterkt polymeer:
    polymeer met bijvoorbeeld glas of koolstof of ...
    ...plantaardige vezels

  • bijvoorbeeld gewapend beton

9.4 Huiswerk

• NOVA 31-33 en 34 (uitdagend)

• CE 2015-1 vraag 31-35 (!)