Morfemen en fonemen

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• vmbo b
• Leerjaar 3

Startopdracht!

1. Welke tak van de taalwetenschap bestudeert de klanken van een taal? Fonologie

2. Welke tak bestudeert hoe woorden gebouwd zijn? Morfologie

 

3. Welke tak bestudeert wat woorden betekenen? Semantiek

Fonologie

Morfologie

Semantiek

Sociolinguïstiek

Syntaxis

Pragmatiek

Psycholinguïstiek

Orthografie

Lexicologie

Fonemen, morfemen en grafemen

Wat leren we vandaag?

1. Ik deel woorden op in morfemen, fonemen en grafemen.

2. Ik leg het verschil uit tussen een morfeem, een foneem en een grafeem.

Woordenschat die deze les aan bod komt:

• morfeem

• foneem

• grafeem

• prefix

• suffix

• buigingsuitgang

Wat betekent deze zin?

Het lokaal is onontglitterbaar!

Je hebt dit woord misschien nog nooit gezien, maar je begrijpt het toch.

Hoe komt dit?

De gebruiker vroeg hier oorspronkelijk om een open vraag als haak. Volgens de opdracht maken we in deze pass alleen contentslides, dus de haak is omgezet naar een inhoudelijke introductiedia. Je kunt mondeling nog steeds kort laten reageren op de betekenis van 'onontglitterbaar'.

Wat is een morfeem?

Een morfeem is het kleinste stukje van een woord met een betekenis of functie.

Er bestaan 2 soorten morfemen:

1. Een vrij morfeem : kan zelfstandig als woord voorkomen

2. Een gebonden morfeem : komt alleen voor als een toevoeging aan een woord.

   Er zijn 3 soorten gebonden morfemen:

   1. een prefix (voorvoegsel)

   2. een suffix (achtervoegsel)

   3. een buigingsuitgang

De stam : het stuk met de kernbetekenis waar de rest aan wordt toegevoegd.

morfeem

vrij morfeem

gebonden morfeem

prefix

suffix

De stam

lettergreep

tussenklank

werkwoord

uitgang

lidwoord

klankgroep

Een voorbeeld: ongelukkig

stam

suffix

prefix

buigings-uitgang

on-

geluk

-ig

Een voorbeeld: ontontglitterbaar

stam

suffix

prefix

buigings-uitgang

on-

ont-

glitter

-baar

Uit welke morfemen bestaat het woord verkoopster?

Andere eerste klank

Andere laatste klank

KAT

Verander de eerste klank van het woord.

Verander de laatste klank van het woord.

Klanken

= fonologie

= fonemen

Youtube Short: https://www.youtube.com/shorts/oyFZOV0Dz90

Wat is een foneem en een grafeem?

Een foneem = de kleinste klank die een verschil tussen woorden kan maken. (Voorbeeld: kat en rat verschillen in één klank)

Kenmerken

• Een foneem heeft zelf geen betekenis

• Je schrijft een foneem tussen schuine strepen, zoals /k/

• Een morfeem bestaat uit één of meer fonemen.

Een grafeem is een letter of lettercombinatie die een klank weergeeft.

• Eén klank kan met meerdere letters worden geschreven. (Voorbeeld: oe, ie, ij, ng, ch)

BELANGRIJK. Hoe ga je van klanken naar zinnen?

klanken → vormen morfemen → vormen woorden

foneem

klank

geen betekenis

schuine

morfeem

grafeem

meerdere

klanken

morfemen

woorden

Uit hoeveel fonemen bestaat het woord 'school'?

A

3

B

5

C

4

D

6

s - g - o. - l

Uit hoeveel fonemen bestaat het woord 'lampenkap'?

A

7

B

9

C

8

D

10

Uit hoeveel morfemen bestaat het woord 'lampenkap'?

A

1

B

3

C

2

D

4

Uit hoeveel fonemen bestaat het woord 'oever' ?

A

2

B

4

C

3

D

5

Uit hoeveel grafemen bestaat het woord 'oever' ?

A

2

B

4

C

3

D

5

Begrippen koppelen aan de theorie

Gebonden morfeem dat geen nieuw woord maakt, maar de vorm van hetzelfde woord verandert.

De kleinste klank die van betekenis kan verschillen.

Gebonden morfeem achteraan een stam dat de woordsoort of betekenis wijzigt.

Het kleinste stukje van een woord dat betekenis draagt.

Een letter of lettercombinatie die één klank weergeeft.

Gebonden morfeem vooraan een stam dat de betekenis wijzigt.

morfeem

foneem

grafeem

prefix

suffix

buigingsuitgang

Exit ticket:

'schooluitstap' kent ____ morfemen en ____ fonemen