Tekstverbanden herkennen
Tekstverbanden herkennen
This item has no instructions
Leerdoel
Ik kan verschillende tekstverbanden herkennen aan hun betekenis en signaalwoorden.
This item has no instructions
Welke signaalwoorden of tekstverbanden ken je al?
Gebruik de inzendingen om voorkennis te activeren. Vraag kort door op woorden als 'maar', 'dus', 'omdat' of op namen van tekstverbanden.
Wat is een tekstverband?
Een tekstverband laat zien hoe zinnen of zinsdelen met elkaar samenhangen.
Zo begrijp je beter wat een schrijver bedoelt. Signaalwoorden helpen je om dat verband snel te herkennen.
Benadruk dat signaalwoorden een hulpmiddel zijn, maar dat leerlingen ook naar de betekenis van de zin moeten kijken.
Waarom zijn tekstverbanden belangrijk?
je begrijpt een tekst nauwkeuriger
je ziet hoe ideeën aan elkaar gekoppeld zijn
je kunt vragen over de tekst beter beantwoorden
This item has no instructions
Tekstverband en signaalwoord
Een tekstverband is de relatie tussen stukjes tekst.
Een signaalwoord wijst vaak op die relatie.
Het signaalwoord is dus een aanwijzing, maar de betekenis van de zin beslist welk tekstverband het is.
Veel leerlingen denken dat één signaalwoord altijd maar bij één verband hoort. Maak duidelijk dat context doorslaggevend blijft.
Zes veelvoorkomende tekstverbanden
Reden - iemand doet iets met een bedoeling of keuze
Voorbeeld - iets maakt een uitleg duidelijker
Conclusie - een afronding of slotsom van het voorafgaande
Eerste drie
Volgende drie
Opsomming - informatie wordt achter elkaar genoemd
Tegenstelling - twee zaken worden tegenover elkaar gezet
Oorzaak en gevolg - iets leidt tot een gevolg
This item has no instructions
Waar let je uiteindelijk het meest op bij tekstverbanden?
De betekenis
De lengte
De leestekens
De titel
Sluit aan bij slides 2-5: signaalwoorden helpen, maar de betekenis van de zin bepaalt het tekstverband.
Kernbegrippen aanvullen
Een tekstverband laat zien hoe zinnen samenhangen. Een signaalwoord is daarbij een aanwijzing. Toch bepaalt vooral de betekenis welk verband het is.
Controleert de basis uit de introductie: samenhang, signaalwoord en betekenis.
Opsomming
Bij een opsomming noemt de schrijver meerdere dingen achter elkaar.
Vaak gaat het om extra informatie die bij hetzelfde onderwerp hoort.
This item has no instructions
Signaalwoorden bij opsomming
ook
verder
bovendien
ten eerste
daarnaast
Laat zien dat deze woorden vaak iets toevoegen, niet iets tegenoverstellen of verklaren.
Opsomming in een zin
Ik vind Nederlands leuk. Bovendien haal ik er goede cijfers voor.
`Bovendien` voegt een extra punt toe. Daarom is dit een opsomming.
This item has no instructions
Tegenstelling
Bij een tegenstelling zet de schrijver twee zaken tegenover elkaar.
De tweede zin past niet bij wat je op basis van de eerste zin verwacht.
This item has no instructions
Signaalwoorden bij tegenstelling
maar
toch
echter
daarentegen
hoewel
This item has no instructions
Tegenstelling in een zin
Het regende hard, toch ging hij op de fiets naar school.
Je verwacht bij harde regen misschien dat iemand niet fietst. `Toch` laat de tegenstelling zien.
This item has no instructions
Welk tekstverband past bij 'Bovendien haal ik er goede cijfers voor'?
Voorbeeld
Opsomming
Conclusie
Tegenstelling
De leerling moet herkennen dat 'bovendien' extra informatie toevoegt.
Opsomming en tegenstelling
Ik vind Nederlands leuk. Bovendien haal ik er goede cijfers voor. Dat is een opsomming. Het regende hard, toch ging hij op de fiets. Dat is een tegenstelling.
Beide voorbeelden komen letterlijk uit de behandelde slides en dwingen leerlingen het juiste verband aan het juiste signaalwoord te koppelen.
Oorzaak en gevolg
Bij oorzaak en gevolg zorgt iets ervoor dat iets anders gebeurt.
Het gaat om een gebeurtenis die iemand overkomt, niet om een bewuste keuze.
Leg het verschil met reden alvast kort aan: bij oorzaak en gevolg is er geen menselijke wil nodig.
Signaalwoorden bij oorzaak en gevolg
doordat
waardoor
Oorzaak
Gevolg
daardoor
het gevolg is
This item has no instructions
Oorzaak en gevolg in een zin
De trein had vertraging → zij kwam te laat op school.
In de zin Doordat de trein vertraging had, kwam ik te laat op school geeft `doordat` de oorzaak aan.
This item has no instructions
Reden
Bij een reden legt de schrijver uit waarom iemand iets doet of kiest.
Hier speelt menselijke wil dus wél een rol.
Dit is het kerncontrast met oorzaak en gevolg: keuze of bedoeling tegenover iets dat buiten iemands wil gebeurt.
Signaalwoorden bij reden
want
omdat
namelijk
daarom
This item has no instructions
Reden in een zin
Zij ging vroeg naar bed, omdat ze erg moe was.
De vermoeidheid is hier de reden voor haar keuze om vroeg te gaan slapen.
This item has no instructions
Oorzaak en gevolg of reden?
Oorzaak en gevolg: iets gebeurt buiten iemands wil
Reden: iemand maakt een bewuste keuze
Let dus niet alleen op het signaalwoord, maar vooral op de betekenis.
Dit is een belangrijk onderscheid in leesvaardigheid. Gebruik eventueel extra mondelinge voorbeelden, maar houd op de slide alleen het contrast.
Wat is het verschil tussen reden en oorzaak-gevolg?
Reden is een keuze
Reden is een voorbeeld
Gevolg is een keuze
Oorzaak is een conclusie
Toetst het kerncontrast uit slides 12-18: menselijke wil tegenover iets dat je overkomt.
Hoe zie je of iets reden of oorzaak-gevolg is?
Verwachte elementen: bij oorzaak en gevolg gebeurt iets buiten iemands wil; bij reden kiest iemand bewust. Een goed antwoord kan verwijzen naar 'doordat de trein vertraging had' versus 'omdat ze moe was'.
Reden of oorzaak en gevolg
Door doordat de trein vertraging had, kwam ik te laat. Dat is oorzaak en gevolg. Zij ging vroeg naar bed, omdat ze moe was. Dat is een reden.
Leg bij nabespreking de nadruk op betekenis: vertraging overkomt je, naar bed gaan is een keuze.
Voorbeeld
Bij een voorbeeld verduidelijkt de schrijver iets met een concreet geval.
Zo wordt een algemene uitspraak makkelijker te begrijpen.
This item has no instructions
Signaalwoorden bij voorbeeld
zoals
bijvoorbeeld
onder andere
zo
This item has no instructions
Voorbeeld in een zin
Er zijn veel lekkere fruitsoorten, zoals aardbeien en mango's.
`Zoals` kondigt een voorbeeld aan van de fruitsoorten.
This item has no instructions
Conclusie
Bij een conclusie trekt de schrijver een slotsom uit wat eerder is gezegd.
De laatste zin vat samen of maakt duidelijk wat logisch volgt.
This item has no instructions
Signaalwoorden bij conclusie
dus
kortom
al met al
concluderend
This item has no instructions
Conclusie in een zin
Hij heeft niet geleerd voor de toets. Hij haalt dus waarschijnlijk een onvoldoende.
`Dus` laat zien dat de tweede zin een conclusie is.
This item has no instructions
Zo herken je het juiste verband
Lees de zinnen samen.
Zoek het signaalwoord.
Bepaal wat de schrijver bedoelt.
Kies daarna pas het tekstverband.
Benadruk de volgorde: eerst betekenis, daarna label. Dat voorkomt gokken op alleen het signaalwoord.
Welk signaalwoord kondigt een voorbeeld aan?
echter
zoals
dus
want
Alle afleiders komen uit andere behandelde tekstverbanden.
Voorbeeld en conclusie
Er zijn veel lekkere fruitsoorten, zoals aardbeien en mango's. Dat is een voorbeeld. Hij heeft niet geleerd voor de toets. Hij haalt dus waarschijnlijk een onvoldoende. Dat is een conclusie.
Controleert de laatste twee tekstverbanden en sluit aan bij slide 25: eerst lezen, dan signaalwoord, dan betekenis.
Welk tekstverband onthoud jij het best?
This item has no instructions
Wat vond je het lastigst aan deze les?
This item has no instructions
Eén woord: wat helpt jou tekstverbanden herkennen?
Gebruik de woordwolk als korte afsluiting. Laat leerlingen strategieën noemen zoals 'betekenis', 'signaalwoord', 'goed lezen' of 'vergelijking'.
Begrippenlijst
tekstverband - de samenhang tussen zinnen of zinsdelen in een tekst
signaalwoord - een woord dat vaak laat zien welk tekstverband er is
opsomming - informatie wordt achter elkaar genoemd
tegenstelling - twee zaken worden tegenover elkaar gezet
oorzaak en gevolg - iets veroorzaakt iets anders buiten iemands wil om
reden - verklaring voor een bewuste keuze of handeling
voorbeeld - concrete illustratie die iets verduidelijkt
This item has no instructions
Begrippenlijst
conclusie - slotsom die volgt uit wat eerder is gezegd
betekenis - wat een zin of tekst echt bedoelt
oorzaak - datgene waardoor iets gebeurt
gevolg - wat er daarna gebeurt
bewuste keuze - iets dat iemand expres beslist of doet
This item has no instructions