Thema 6, blok 4

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 2

Opstand en verdediging

Blok 4

• Bron: Henk Groenendaal

19 januari 2026

Planning

• Huiswerk & aantekening controle

• Doelen van de les

• Introductie nieuwe blok

• Voorkennis ophalen

• Instructie

• Zelfstandig aan het werk / verlengde instructie

• Afsluiten

Doelen van de les

• Je kunt twee voorbeelden geven van een tactiek die Maurits bedacht in de Opstand.

• Je kunt vijf zaken noemen die soldaten nodig hebben tijdens een oorlog.

• Je kunt uitleggen wat "leven van het land" betekende voor soldaten.

• Je kunt beschrijven hoe een leger een vijandige stad kon uithongeren.

De militaire revolutie

Slimme Maurits

• Zoon van Willem van Oranje

• 1589: bevelhebber van het leger

• Bedacht een nieuwe tactiek (plan om een doel te bereiken)

Slimme Maurits

• Er was oorlog met de Spaanse piekeniers

  • Soldaten met lange speren met een scherpe punt of piek

• Leger van Maurits had musketten -> vuurwapen

  • Duurde 2 minuten om te herladen

• Genoeg tijd voor de Piekeniers om hun slag te slaan.

• Maurits bedacht een nieuw plan

Slimme Maurits

1. In twee rijen oorlog voeren

• Constante stroom van kogels

• Tactiek had veel succes

Maurits bedacht meer slimme tactieken

2. Samen met Adriaen bedacht hij in 1590 een aanval vanuit een turfschip

• Soldaten verstopt in ruim verrasten Spaanse soldaten in Breda

Buskruit/kanon 

Uitgevonden in 1050 in China

Noodzakelijke uitrusting soldaat

• Soldaten kunnen alleen oorlog voeren wanneer:

  • Genoeg eten hebben

  • Genoeg drinken

  • Goede kleding

  • Wapens

  • Voldoende munitie

    • Kogels

• Soldaten moesten hier zelf voor zorgen

• Wanneer voedsel op was leefden ze 'van het land'

Genoeg voedsel

• Vanaf 1675 werden de Nederlandse soldaten bevoorraad

• Er kwamen opslagplaatsen of magazijnen

  • Hiervandaan werden soldaten bevoorraad

  • Was het op dan leefden ze weer van het land

• Begin 1800 zorgde het leger volledig voor de soldaten

Honger als tactiek

• Honger werd ook gebruikt als tactiek

• Spaanse soldaten omsingelden Haarlem in 1572 en Leiden in 1574.

  • Is de honger groot genoeg? Dan komt er overgave. 

Schrijf op...

3 zaken die soldaten nodig hebben voor een oorlog

2 tactieken die Maurits bedacht in de Opstand

1 uitleg hoe een leger een vijandige stad kon uithongeren

Wat ga je doen?

1

Zelfstandig aan het werk

2

Verlengde instructie

Voor nu...

Zelfstandig aan het werk

• Maken van de opdrachten blok 4

  • Zie SOM

Klaar?

• Nakijken

Verlengde instructie

• Concrete vragen

  • Wie, wat, waar, waarom, wanneer, hoe?

Toets blok 3 en blok 4

2/3 februari

Opstand en verdediging

Blok 4

• Bron: Henk Groenendaal

21 januari 2026

Planning

• Doelen van de les

• Voorkennis ophalen

• Instructie

• Zelfstandig aan het werk / verlengde instructie

• Afsluiten

Doelen

• Je kunt uitleggen wat inundatie is.

• Je kunt uitleggen waarom Nederland inundatie vroeger als verdedigingstactiek kon gebruiken.

Water als verdediging

• Nederland ligt onder waterniveau

  • Daarom zijn er dammen, dijken en sluizen

• Sinds 1500 wordt water als tactiek gebruikt. Dit heet inunderen

  • Gebieden worden met opzet onder water gezet

    • Doel: vijand verjagen of weghouden

Water als verdediging

• De geuzen inunderen tijdens de opstand in leiden

  • De Spanjaarden hadden schansen gebouwd

    • Versterking van hout en zand ter bescherming van aanval vijand

  • De geuzen inunderen de stad om de Leidenaren te beschermen. 

    • Gevolg: Spaanse soldaten vluchten

De bevrijding van Leiden

Inunderen als tactiek

• In WO2 werd inunderen als laatste keer gebruikt. 

• Delen van NL werden onder water gezet om de Duitsers te verjagen

  • Walcheren in Zeeland werd in 1944 geïnundeerd

  • Zo konden de Duitsers geen boten meer beschieten op de Schelde

www.overstroomik.nl

https://overstroomik.nl/

Wat ga je doen?

1

Zelfstandig aan het werk

2

Verlengde instructie

Voor nu...

Zelfstandig aan het werk

• Maken van de opdrachten blok 4

  • Zie SOM

Klaar?

• Nakijken

Verlengde instructie

• Concrete vragen

  • Wie, wat, waar, waarom, wanneer, hoe?

Opstand en verdediging

Blok 4

• Bron: Henk Groenendaal

21 januari 2026

Planning

• Doelen van de les

• Voorkennis ophalen

• Instructie

• Zelfstandig aan het werk / verlengde instructie

• Afsluiten

Doelen

• Je kunt uitleggen waarom Nederland na 1830 plannen maakte om het land te verdedigen

• Je kunt beschrijven hoe de Stelling van Amsterdam als waterlinie werkte.

• Je kunt beschrijven welk deel van Nederland verdedigd werd door de Nieuwe Hollandse Waterlinie, en waarom.

Nederland verdedigen
Het Muizenfort beschermde Muiden

• Bron: René Ros

Nederland verdedigen

• Nederland en België vormden samen een groot land

• 1830 scheidde België zich van Nederland af

• Nederland was veel kleiner en minder sterk dan België

• Er moest nagedacht worden over de verdediging:

  • NL zou geen oorlog starten alleen verdedigen

  • 1874 Vestingswet: beschreef hoe NL verdedigd moest worden

De Nieuwe Hollandse Waterlinie en
de Stelling van Amsterdam

• 1874 Vestingswet:

  • Alleen westen wordt beschermt

  • 2 linies werden aangelegd

    • Linie is een verdedigingslijn van vestigingen

      • versterkte forten en steden

1. Nieuwe Hollandse waterlinie

2. Stelling van Amsterdam

Dit zijn waterlinies: konden tot kniehoogte onder water gezet worden. 

De Nieuwe Hollandse Waterlinie en
de Stelling van Amsterdam

1. Nieuwe Hollandse waterlinie

• Moest westen verdedigen

  • Werd in WO I/II bemand

1. Stelling van Amsterdam

• Werd in WO I/II bemand

  • Laatste linie van NL 

  • Rest veroverd, dan schuilen achter Stelling van Amsterdam.

  • Stelling van Amsterdam veroverd? NL in handen van vijand.  

De Stelling van Amsterdam

Maken opdracht 14

Daarna bespreken

Wat ga je doen?

1

Zelfstandig aan het werk

2

Verlengde instructie

Voor nu...

Zelfstandig aan het werk

• Maken van de opdrachten blok 4

  • Zie SOM

Klaar?

• Nakijken

Verlengde instructie

• Concrete vragen

  • Wie, wat, waar, waarom, wanneer, hoe?

Opstand en verdediging

Blok 4

• Bron: Henk Groenendaal

26 januari 2026

Planning

• Huiswerk & aantekeningen controleren

• Doelen van de les

• Voorkennis ophalen

• Werkvorm

• (Zelfstandig aan het werk / verlengde instructie)

• Afsluiten

Doelen

• Je kunt uitleggen waarom Nederland na 1830 plannen maakte om het land te verdedigen

• Je kunt beschrijven hoe de Stelling van Amsterdam als waterlinie werkte.

• Je kunt beschrijven welk deel van Nederland verdedigd werd door de Nieuwe Hollandse Waterlinie, en waarom.

• Je kunt uitleggen dat nepnieuws een oorlogswapen kan zijn.

Toen en nu
Nepnieuws als oorlogswapen

• Nepnieuws van alle tijden

• Leugens vertellen om tegenstander te verzwakken

• Spaanse opstand: NL bedacht de zwarte legende: vertelde dat Spanje werden dingen deden: Spanjaarden kregen meer vijanden. 

• Toen werd nepnieuws doorverteld

• Nu: social media/internet

Toen en nu
Nepnieuws als oorlogswapen

• Bron: Getty Images / Peter Macdiarmid

• Nepnieuws doel: iemand beïnvloeden.

• Nederlandse regering vindt nepnieuws gevaarlijk. 

  • Slecht voor de democratie

Wat hoort bij elkaar?

Wat hoort bij elkaar?