Les: Oncologie

• New lesson editor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 2

Les 1

Oncologie

Aan het einde van de lessen weten jullie...

...wat kanker is.

...wat voor soorten kanker er zijn.

...wat de risicofactoren zijn.

...de verschillende soorten behandelingen.

...meer over de palliatieve fase.

 Abnormale celdeling (onderste deel)

Soms krijgt een gezonde cel schade aan haar DNA (bijvoorbeeld door roken, zon, of pech).

Dan ontstaat een kankercel.

Deze kankercel blijft zich steeds delen, zonder te stoppen.

Zo ontstaat een kwaadaardige tumor: een grote groep verkeerde cellen.

💡 Kort gezegd:

Gezonde cellen weten wanneer ze moeten stoppen met delen.

Kankercellen doen dat niet en blijven maar doorgroeien.

Exogene factoren:

- Tabak

- ioniseren straling (radioactiviteit)

- beroepsrisico

- Zonlicht

- Infecties (HPV, HIV, Hepatitis) 

- Alcohol

- Milieu 

- Voeding

Factoren bij het ontstaan van kanker

Endogene factoren:

- Hormonale invloeden (oestrogeen en testosteron)

- Erfelijke invloeden (BRCA gen)

Diagnostiek?

Anamnese

Biopt

Bloedonderzoek tumormarkers

Beeldvormend onderzoek

Onderzoeksmethoden

Functieonderzoek

Beeldvorming (echo, MRI,CT-Scan, PET-scan)

Scopiën

echografie

• echografie is een medische techniek die gebruik maakt van geluidsgolven

• het is daarom niet schadelijk (en kan ook gebruikt worden bij zwangerschap)

Echografie

MRI-scan

                                                                                  Dilay & Selina

Wat doet een MRI scan?

Een MRI-scanner maakt een 3 dimensioneel plaatje van de binnenkant van je lichaam. Hij maakt onderscheid tussen weefsels (zoals bloed, vet en orgaan-weefsel) op basis van hun waterstof-dichtheid. 

borstkanker op mri zichtbaar

CT scan

De CT-scan werkt met röntgenstraling. De scanner bestaat uit een röntgenapparaat dat onder verschillende hoeken röntgenfoto’s maakt. 

Zo ontstaat een 3D-röntgenbeeld van de binnenkant het lichaam.

grote tumor a + verdachte oksellymfeklier (b) past bij een gevorderd stadium borstkanker.

MRI:

• hersenen (+functie), ruggemerg, zenuwen

• spieren, pezen, gewrichtsbanden

• hart (+functie)

• buikorganen

CT-scan (evt met contrast)

• botten/fracturen

• hersenen

• longen

• buikorganen

• bloedvaten

PET-scan

Nucleaire geneeskunde

Tot nu toe zaten de stralingsbronnen buiten het lichaam. 

Door een kleine hoeveelheid van een radioactieve stof in te brengen zijn processen in het lichaam te volgen. 

Deze stof noemen we een tracer. 

De straling komt nu vanuit je lichaam.

PET-scan

• Positron emission tomography. 

• Wordt oa gebruikt om tumoren te zoeken. 

Een PET-scan (Positron Emissie Tomografie) is een

onderzoek dat laat zien hoe actief cellen in het lichaam zijn.

Het gaat dus niet alleen om de vorm (zoals bij CT of MRI), 

maar vooral om de functie van de cellen.

Meestal wordt radioactief gemerkt suiker (FDG) gebruikt.

Cellen die veel energie gebruiken (zoals kankercellen of actieve ontstekingen) nemen extra veel suiker op.

De scanner vangt dit signaal op en maakt een beeld van waar de suiker zit.

Actieve plekken lichten op als heldere vlekken op de scan.

Vaak wordt de PET gecombineerd met een CT (PET/CT), zodat je zowel functie (PET) als anatomie (CT) samen ziet.

Scopiën

Coloscopie → Dikke darm
Sigmoïdscopie → Laatste deel van de dikke darm (sigmoïd)
Gastroscopie → Slokdarm, maag en eerste deel van de dunne darm
Hysteroscopie → Baarmoeder
ERCP → Galwegen en alvleesklier
Arthroscopie → Gewrichten (vaak knie of schouder)
Bronchoscopie → Luchtwegen (bronchiën en longen)
Laparoscopie → Buikholte en buikorganen (zoals darmen, eierstokken, blaas, baarmoeder, lever)

Metastasen

Verspreiding via:

- lymfebanen (lymfogene metastasen)

- bloed (hematogene metastasen)

- uitzaaien naar vrije buikholte of pleuraholte

metastasen gedragen zich voorspelbaar

Borstkanker zaait meestal uit in 

botten en de hersenen. 

Prostaatkanker zaait meestal uit 

naar de bekkenbodem en naar de 

lymfeklieren van het bekken, buik, 

borst en hals. 

Behandelmethoden?

Chirurgie
Radiotherapie
Chemotherapie
Hormonale therapie
Hyperthermie/cryo-ablatie
Beenmerg- of stamceltransplantatie
Immunotherapie
Combinatie van methoden

                                              

Belangrijk bij iedere behandeling!

- Lichamelijke conditie op pijl houden

- Goede voeding

- Hygiëne

- Maatregelen bij weerstand.

- Bij chemo: Excreta is besmet (ook voor zorgverleners belangrijk!)https://www.bijwerkingenbijkanker.nl/middelen

bijwerkingen behandelingen:

• misselijkheid en braken/obstipatie - diarree

• vermoeidheid /concentratiestoornissen/ vergeetachtigheid

• haaruitval

• huidproblemen

• stomatitis/tandvleesontstekingen/keelpijn

• bloedarmoede

• infecties / kans op bloedingen

• uitval/beschadiging nagels

• onvruchtbaarheid

• neuropathie

-

Bestraling/radiotherapie

Bestraling (radiotherapie) is de behandeling van kanker met straling. 

Het doel van bestraling is om kankercellen te doden. 

En daarbij gezonde cellen zoveel mogelijk te sparen. 

Frequentie en hoeveelheid straling verschilt per behandeling.

Hoe werkt bestraling?

Bestraling maakt het DNA in de kankercellen

 kapot. Als het DNA veel schade oploopt, 

kunnen de kankercellen niet meer goed 

delen en gaan ze meestal dood.

Bijwerkingen radiotherapie

• Veelal hetzelfde als chemotherapie,is afhankelijk van de plek die bestraald wordt.

• brandwonden

multidisciplinaire behandeling van kanker:

• arts/oncoloog/huisarts/plastisch chirurg/radioloog

• regieverpleegkundige/ verpleegkundig specialist/oncologieverpleegkundige

• fysiotherapeut

• diëtiste

• oedeemtherapeut

• psycholoog/POHGGZ

Maar was als iemand niet meer beter wordt?

waar moet je allemaal aan denken?

• zorgplan/palliatieve pijn

• Verminderen van klachten

• Begeleiding en ondersteuning in de terminale fase

• Angst weg nemen
  gezamenlijke besluitvorming/mantelzorg/ zorg voor naasten

• Aanvullende zorg

cultuur - euthanasie

Tip: https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg

Vragen?