Weer en klimaat
1.1 Weer of klimaat?
Weer
Het weer = de toestand van de atmosfeer (dampkring) op een bepaald moment in een bepaald gebied.
Weerelementen in een weerbericht: temperatuur, wind, bewolking, neerslag, luchtdruk
Ook: zonkracht / uv-index meet uv-straling hangt af van bewolkingsgraad
1.1 Weer of klimaat?
Klimaat
Het klimaat = het gemiddelde weer over een langere periode (30 tot 40 jaar) in een bepaald gebied.
Klimaatgrafieken: gemiddelde temperatuur en neerslag per maand.
1.1 Weer of klimaat?
Klimaatfactoren
De verschillen in gemiddelde temperatuur en neerslag verschillen per gebied door vijf klimaatfactoren:
Breedteligging: afstand tot de evenaar. hoe verder, hoe lager de gemiddelde temperatuur
Hoogteligging: boven zeeniveau. hoe hoger, hoe lager de gemiddelde temperatuur
Gesteldheid van het aardoppervlak: verwarmt de zon land of water? water warmt langzamer op en koelt langzamer af dan land
1.1 Weer of klimaat?
Klimaatfactoren
Afstand tot de zee: meer neerslag + matigend effect temperatuur aan de kust.
Wind- en oceaanstromingen: aanvoer van warmte, koude of vochtigheid.
1.2 De zon als motor: temperatuur
Temperatuur
De temperatuur meet je op de schaal van Celsius met een thermometer. isothermen = lijnen tussen plaatsen met gelijke temperatuur op een weerkaart.
1.2 De zon als motor: temperatuur
Zoninvalshoek en breedteligging
De zon warmt de lucht op via het aardoppervlak.
Daarom: elke 1.000m hoger is 6 ⁰C kouder
De zoninvalshoek verschilt:- hoge breedte groter oppervlak verwarmen kouder- lage breedte kleiner oppervlak verwarmen warmer
Lage breedte zonnestraal legt een iets kortere weg af door de atmosfeer botst op minder deeltjes warmer
1.2 De zon als motor: temperatuur
Seizoenen
De seizoenen ontstaan doordat de aardas scheef staat.
In de tropen is de zoninvalshoek het hele jaar groter dan op de rest van de aardvol. altijd warm seizoenen nauwelijks merkbaar
1.2 De zon als motor: temperatuur
Andere invloeden op de gemiddelde temperatuur
De gemiddelde temperatuur is ook grotendeels afhankelijk van de hoogteligging en de ligging aan zee.
Op zeeniveau zitten meer deeltjes in de lucht dan hoger. hoe hoger, hoe minder zuurstof hoe hoger, hoe kouder
De invloed van de zee op de temperatuur:- verkoeling in de zomer- verwarming in de winter de zee heeft een matigende invloed op de temperatuur
Ook warme en koude zeestromen hebben invloed op de temperatuur.
1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind
Luchtdruk en wind
De luchtdruk = De kracht die het gewicht van de lucht in de atmosfeer uitoefent op het aardoppervlak. meten met een barometer in hectopascal (hPa) weergeven met isobaren: lijnen die plaatsen met gelijke luchtdruk verbinden.
1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind
Luchtdruk en wind
Luchtcirculatiesysteem: - plaats waar lucht opstijgt: lagedrukgebied / minimum (L)- plaats waar lucht daalt: hogedrukgebied / maximum (H) wind: verplaatst lucht over het aardoppervlak van hoge- naar lagedrukgebieden
1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind
Luchtdruk en wind
Botsing koude en warme lucht: verschil in luchtdruk lagedrukgebied met wind en neerslag depressie = warmtefront en koufront zorgen voor neerslag vaak in Nederland
1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind
Windkracht, windsnelheid en windrichting
Een verschil in luchtdruk tussen gebieden zorgt voor wind. Isobaren dicht bij elkaar groot verschil in luchtdruk veel wind
Windkracht: meten met de schaal van Beaufort. van 0 Bft (windstil) tot 12 Bft (orkaan)
Windsnelheid: meten met een windmeter in m/s of km/u.
1.3 De zon als motor: luchtdruk en wind
Windkracht, windsnelheid en windrichting
Windrichting: met een windroos.
Zeewind / aanlandige wind = wind waait van zee naar land.Landwind / aflandige wind = wind waait van land naar zee.
1.4 De zon als motor: neerslag
Luchtvochtigheid en het ontstaan van wolken
Luchtvochtigheid = de hoeveelheid waterdamp die lucht bevat. - vochtige lucht / natte lucht: lucht met veel waterdamp - droge lucht: lucht met weinig waterdamp
Warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht. als warme lucht opstijgt, koelt de lucht af en ontstaan er wolken door condensatie. condenseren: het overgaan van waterdamp (gasfase) in water (vloeibare fase) kleine waterdruppels: geen neerslag grote waterdruppels: regen, hagel, sneeuw
Neerslag/ wolkvorming ontstaat op plekken waar lucht opstijgt. hangt af van de hoeveelheid waterdamp in de luchtHeldere lucht ontstaat op plekken waar lucht daalt. de lucht warmt op en de waterdruppels verdampen
1.4 De zon als motor: neerslag
Soorten neerslag
Neerslag ontstaat in gebieden waar (warme) lucht opstijgt.
Situatie 1: stijgingsneerslag- warme lucht stijgt op- koelt af- er ontstaan wolken- er valt neerslag vooral in de tropen
1.4 De zon als motor: neerslag
Soorten neerslag
Neerslag ontstaat in gebieden waar (warme) lucht opstijgt.
Situatie 2: frontale neerslag- warme en koude lucht botsen- de warme lucht stijgt snel op- koelt af- er ontstaan wolken- er valt neerslag vaak in Nederland
1.4 De zon als motor: neerslag
Soorten neerslag
Neerslag ontstaat in gebieden waar (warme) lucht opstijgt.
Situatie 3: stuwingsneerslag windkant gebergte = loefzijde niet-windkant gebergte = lijzijde / regenschaduw
1.4 De zon als motor: neerslag
Waterkringloop
Water komt voor in drie fasen: - vast: ijs, sneeuw - vloeibaar: water - gas: waterdamp voortdurende afwisseling van deze drie fasen op aarde: waterkringloop bevriezen, smelten verdampen, condenseren
De zon brengt de waterkringloop op gang.
Neerslag kan:- landijs worden- afstromen in een rivier en zee- infiltreren in de bodem
1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie
Wereldwijde luchtdrukgordels
Luchtstromen en winden op wereldschaal ontstaan door verschillen in zoninstraling lage- en hogedrukgebieden
1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie
Wereldwijde luchtdrukgordels
Tropen:- veel zonne-energie- sterke opwarming lucht- veel warme, vochtige lucht stijgt op en zorgt voor veel stijgingsneerslag- weinig lucht over aan het aardoppervlak lage druk rond: lageluchtdrukgordel
1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie
Wereldwijde luchtdrukgordels
Gebied rond de polen:- weinig zonne-energie- koude lucht- koude lucht daalt en zorgt voor een heldere lucht- veel lucht over aan het aardoppervlak hoge druk rond de polen
1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie
Wereldwijde luchtdrukgordels
Tussen evenaar en poolgebieden:- opstijgende lucht rond de evenaar stroomt naar het noorden en het zuiden - daalt rond 30⁰ N.B. en 30⁰ Z.B. hogeluchtdrukgordel met hoge temperaturen en weinig neerslag- warme lucht stroomt terug naar de evenaar en naar hogere breedten
1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie
Wereldwijde luchtdrukgordels
Rond 50⁰ N.B. (Nederland) en 50⁰ Z.B. :- botsing koude lucht polen en warme lucht vanaf het zuiden.- warme lucht stijgt op en er ontstaan lagedrukgebieden met depressies- boven in de atmosfeer waaien winden terug naar noorden en zuiden
1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie
Wereldwijde windsystemen: mondiale luchtcirculatie
De lucht beweegt continue in een mondiale luchtcirculatie. verticaal in hoge- en lagedrukgebieden horizontaal (als wind) tussen hoge- en lagedrukgebieden (over het aardoppervlak en hoog in de atmosfeer)
1.5 De zon: motor van de luchtcirculatie
Wereldwijde windsystemen: mondiale luchtcirculatie
Wind krijgt door de draaiing van de aarde ook een afwijking:- naar rechts op het noordelijk halfrond- naar links op het zuidelijk halfrond de wet van Buys Ballot
Er zijn door de luchtdrukgordels en de wet van Buys Ballot winden die altijd uit dezelfde richting waaien:- passaatwinden- westenwinden
1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld
1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld
1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld
1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld
1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld
1.6 Bronnen: Klimaten in de wereld