Zwarte gaten

Zwarte gaten

1 / 37
next
Slide 1: Slide
New lesson editorNatuurkundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

This lesson contains 37 slides, with text slides.

time-iconLesson duration is: 120 min
Report this lesson

Items in this lesson

Zwarte gaten

Ontsnappen aan de aarde

Om te kunnen ontsnappen aan de zwaartekracht van de aarde, heb je een minimale snelheid nodig.

Ontsnappen aan de aarde

Om te kunnen ontsnappen aan de zwaartekracht van de aarde, heb je een minimale snelheid nodig.

Je kunt je voorstellen dat, hoe zwaarder het hemellichaam, hoe hoger deze snelheid ligt.

Ontsnappen aan de aarde

Om te kunnen ontsnappen aan de zwaartekracht van de aarde, heb je een minimale snelheid nodig.


Deze minimale snelheid heet de ontsnappingssnelheid:

Ontsnappen aan zwaartekracht

Om te kunnen ontsnappen aan de zwaartekracht van een hemellichaam, heb je een minimale snelheid nodig: de ontsnappingssnelheid:

Massa van het hemellichaam

Afstand tot het centrum van het hemellichaam

Ontsnappen aan zwaartekracht

Om te kunnen ontsnappen aan de zwaartekracht van een hemellichaam, heb je een minimale snelheid nodig: de ontsnappingssnelheid:



Bereken de ontsnappingssnelheid van het oppervlak van de aarde.

Ontsnappen aan zwaartekracht

Om te kunnen ontsnappen aan de zwaartekracht van een hemellichaam, heb je een minimale snelheid nodig: de ontsnappingssnelheid:



Theoretisch gezien kan deze snelheid voor bepaalde hemellichamen gelijk worden aan de lichtsnelheid.

Ontsnappen aan zwaartekracht

Theoretisch gezien kan deze snelheid voor bepaalde hemellichamen gelijk worden aan de lichtsnelheid.



De straal waarop dit gebeurt heet de Schwarzschildstraal:

Ontsnappen aan zwaartekracht

Theoretisch gezien kan deze snelheid voor bepaalde hemellichamen gelijk worden aan de lichtsnelheid. De straal waarop dit gebeurt heet de Schwarzschildstraal:



Bereken RS van de aarde. Wat betekent dit?

Ontsnappen aan zwaartekracht

Theoretisch gezien kan deze snelheid voor bepaalde hemellichamen gelijk worden aan de lichtsnelheid. De straal waarop dit gebeurt heet de Schwarzschildstraal:



Zoek in Binas de zwaarste ster op en bereken RS. Vergelijk die met de straal van de ster.

Ontsnappen aan zwaartekracht

Alledaagse objecten hebben dus geen echte RS.


Objecten met een echte RS moeten dus een extreem hoge dichtheid hebben. Bestaan die? En wat zijn de gevolgen van zo'n object?

Zwaartekracht en relativiteit

Tot zover hadden we het over de Speciale Relativiteitstheorie. Hierin was de zwaartekracht nog niet opgenomen.


Einstein's kers op de taart was het toevoegen van zwaartekracht aan zijn theorie. Dit leidde tot de Algemene Relativiteitstheorie.

Zwaartekracht en relativiteit

Einstein's kers op de taart was het toevoegen van zwaartekracht aan zijn theorie. Dit leidde tot de Algemene Relativiteitstheorie.


De wiskunde hierachter is extreem ingewikkeld en zullen we niet behandelen. Wel kunnen we kijken naar de resultaten ervan.

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht vervormt dus de ruimte en de tijd. Het zorgt ervoor dat de kortste weg niet een rechte lijn is.

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht vervormt dus de ruimte en de tijd. Het zorgt ervoor dat de kortste weg niet een rechte lijn is.


Lichtstralen volgen de kortste weg, dus een kromme baan bij zware objecten. En hoe zwaarder het object, hoe krommer de baan zal zijn.

Zwaartekracht en relativiteit

Lichtstralen volgen de kortste weg, dus een kromme baan bij zware objecten. En hoe zwaarder het object, hoe krommer de baan zal zijn.

De baan kan in theorie zo krom worden, dat het een cirkelbaan wordt. Wanneer gebeurt dit?

Zwaartekracht en relativiteit

Lichtstralen volgen de kortste weg, dus een kromme baan bij zware objecten. En hoe zwaarder het object, hoe krommer de baan zal zijn.

De baan wordt een cirkelbaan op RS!

Zwaartekracht en relativiteit

Lichtstralen volgen de kortste weg, dus een kromme baan bij zware objecten. En hoe zwaarder het object, hoe krommer de baan zal zijn.

De baan wordt een cirkelbaan op RS! Op r < RS wordt de baan een inwaartse spiraal.

Zwaartekracht en relativiteit

De baan wordt een cirkelbaan op RS. Op r < RS wordt de baan een inwaartse spiraal. Licht kan dan niet meer ontsnappen.

Een dergelijk object kun je dus niet zien. Daarom heet dit een zwart gat.

Zwaartekracht en relativiteit

Zwarte gaten kun je niet direct zien, maar door hun enorme zwaartekracht zou je hun aanwezigheid wel kunnen zien aan de omgeving.

Zwarte gaten werden als theoretische oplossing van Einstein's vergelijking gevonden door Schwarzschild

Zwaartekracht en relativiteit

Zwarte gaten kun je niet direct zien, ... of toch?

Radiogolven die om het superzware zwarte gat in het centrum van de melkweg krommen.

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht vervormt dus de ruimte en de tijd. Het zorgt ervoor dat de kortste weg niet een rechte lijn is.

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht vervormt dus de ruimte en de tijd. Het zorgt ervoor dat de kortste weg niet een rechte lijn is.

Kan alleen waar zijn als tAB != tCD

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht vervormt dus de ruimte en de tijd. Hoe verandert de tijd precies?



Dit is de tijdrek door de zwaartekracht. De tijd           in een zwaartekrachtsveld is trager.

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht vervormt dus de ruimte en de tijd. Hoe verandert de tijd precies?



Voorbeeld: op r = 16RS/7 is

Zwaartekracht en relativiteit

Zwaartekracht vervormt dus de ruimte en de tijd. Hoe verandert de tijd precies?



Voorbeeld: op r = 16RS/7 is                        

Als er buiten het zwaartekrachtsveld 4 uur voorbij is gegaan, is er in het veld dus 3 uur voorbij gegaan.

Het ontstaan van zwarte gaten

Het volgende deel is facultatief. Als je niet mee wilt doen, kun je aan de opgaven werken die bij dit hoofdstuk horen.

Het ontstaan van zwarte gaten

Zwarte gaten zijn extreem dichte objecten. Er zijn dus extreme omstandigheden nodig om ze te vormen.


De enige omstandigheid die we kennen, is het imploderen van een zeer zware ster.

Het ontstaan van zwarte gaten

Sterren blijven in stand door het evenwicht dat de energie-opwekking biedt aan de zwaartekracht binnen een ster.

Het ontstaan van zwarte gaten

Op een gegeven moment is de brandstof op, en wint de zwaartekracht het. De ster zakt in elkaar. Bij deze geweldadige actie worden de buitenste lagen vaak weggeblazen.

Het ontstaan van zwarte gaten

Afhankelijk van hoe zwaar de ster was, kunnen er een paar dingen gebeuren.

1. De ster is niet zo zwaar (< 10 Mzon).

De ster stoot de buitenste lagen

af in de vorm van een planetaire nevel.

Het ontstaan van zwarte gaten

Afhankelijk van hoe zwaar de ster was, kunnen er een paar dingen gebeuren.

1. De ster is niet zo zwaar (< 10 Mzon).

Wat overblijft is een gloeiende massa materiaal. Dit blijft nog

lange tijd nagloeien.

Het ontstaan van zwarte gaten

Afhankelijk van hoe zwaar de ster was, kunnen er een paar dingen gebeuren.

2. De ster is zwaarder (10 Mzon < M < 25 Mzon).

De buitenste lagen worden met een enorme explosie weggeblazen. De ster is een supernova geworden.

Het ontstaan van zwarte gaten

Afhankelijk van hoe zwaar de ster was, kunnen er een paar dingen gebeuren.

2. De ster is zwaarder (10 Mzon < M < 25 Mzon).

De zwaartekracht wordt zo groot, dat de elektronen van de atomen de kern ingedrukt worden. De protonen recombineren tot neutronen, die erg dicht op elkaar kunnen zitten. De ster is een neutronenster.

Het ontstaan van zwarte gaten

Afhankelijk van hoe zwaar de ster was, kunnen er een paar dingen gebeuren.

3. De ster is zeer zwaar (> 25 Mzon).

De zwaartekracht wordt zo groot, dat zelfs de neutronen in elkaar gedrukt worden. Wat overblijft is een mysterieus zwart gat.

Het ontstaan van zwarte gaten

In het centrum van (waarschijnlijk) elk sterrenstelsel (zoals de Melkweg), bevindt zich een superzwaar zwart gat (> miljoen Mzon).


Het is nog niet duidelijk hoe deze gevormd zijn. Ze moeten kort na het ontstaan van het heelal ontstaan zijn.