H5 5.3 + 5.4

• Maatschappijleer
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 4

Trias Politica & criminaliteit

Deze les

1. Herhaling par 5.1 + 5.2 

2. Par 5.3 

3. Par 5.4 

4. Werken in het boek 

De scheiding van de politieke
macht over de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.

1. rechtstaat
2. wetgevende macht
3. legaliteitsbeginsel
4. trias politica

5.3 Trias politica 

Om te voorkomen dat de overheid haar macht onbeperkt kan

gebruiken, is de macht in drie onderdelen opgedeeld:

• wetten aannemen

• wetten uitvoeren

• beoordelen of iedereen zich aan de wet houdt

We noemen dat de trias politica. 

De wetgevende macht

Neemt de wetten aan waaraan burgers en de overheid zich moeten houden.

Het parlement en de ministers mogen beide wetsvoorstellen doen, maar het parlement neemt zo’n wetsvoorstel aan of wijst het af.

De uitvoerende macht

Zorgt ervoor dat eenmaal aangenomen wetten worden uitgevoerd.

In ons land is dat de regering. Ministers zijn verantwoordelijk voor de uitvoering. Zij vertellen aan ambtenaren wat ze moeten doen.

De rechtelijke macht

Beoordeelt of de overheid en burgers zich aan de wet houden.

Een belangrijk kenmerk van de rechterlijke macht is dat rechters onafhankelijk en onpartijdig zijn. Ministers kunnen rechters niet ontslaan. 

De wetgevende macht is het:

1. parlement
2. kabinet
3. regering
4. politiek

Het parlement en de ministers mogen beide wetsvoorstellen doen, maar het parlement neemt zo’n wetsvoorstel aan of wijst het af.

Een voorbeeld van de rechtelijke macht:

1. politie
2. ministers
3. rechters
4. burgers

Een voorbeeld van de uitvoerende macht is:

1. ambtenaren
2. ministers
3. leraren
4. college van B&W

Legaliteitsbeginsel

Iedere handeling van de overheid moet gebaseerd zijn op een wet.

De uitvoerende macht mag pas iets doen als het in een wet staat

die door de wetgevende macht is goedgekeurd.

En de rechterlijke macht kan iemand pas veroordelen als in een wet staat dat iets niet mag.

Autoritaire staten & trias politica

Bijvoorbeeld: rechters worden alleen benoemd als ze beloven de regering te steunen.

En meestal heeft de partij van de machthebbers een grote meerderheid in het parlement. Wetten die de regering indient, worden meestal zonder veel discussie aangenomen.

5.4 Criminaliteit 

Voor conflicten:

- Burgerlijk recht 

- Bestuursrecht 

In een rechtsstaat worden wetten ook echt gehandhaafd. Iedereen

kan naar de rechter stappen.

Voor conflicten tussen mensen is er het burgerlijk recht. (burenruzie)

Voor conflicten met de overheid is er het bestuursrecht. (uitkering niet toekennen) 

De aanpak van gedrag
dat volgens de wet verboden is.

1. strafrecht
2. halt
3. bestuursrecht
4. burgerlijk recht

Verschil tussen ongeschreven en geschreven regels. Diefstal en mishandeling zijn verboden -> dat staat in de wet. 

Voordringen bij de kassa is aso -> maar staat niet als verboden in de wet. 

Wetboek van Strafrecht 

Strafbare zaken staan in het Wetboek van Strafrecht. 

In het strafrecht kijkt een rechter of er sprake is van een strafbaar

feit en welke straf daarbij hoort. Een strafbaar feit noemen we ook

wel een delict.

Wat is het verschil tussen een overtreding en een misdrijf?

Overtreding: scooterrijden zonder helm. 

Misdrijf: vernieling, drugshandel, inbraak. 

Vervolg na misdrijf 

Bij misdrijven:

• word je verhoord door de politie

• als het ernstig is, volgt altijd een

rechtszaak

• gelden zwaardere straffen

• krijg je een strafblad

Bij ouder dan 12 krijg je een strafblad. 

Alle misdrijven zoals die in de wet staan.

1. overtredingen
2. misdrijven
3. criminaliteit
4. strafrecht

Eigenlijk valt alles wat wettelijk verboden is onder criminaliteit.

Maar iemand die een overtreding is geen crimineel.

Criminaliteit is tijdsgebonden en plaatsgebonden. 

Ook wetten gaan met de tijd mee en worden daarom herzien. 

Een vuurwapen bijdragen mag in bepaalde staten in Amerika, niet in Nederland. Zoenen in het openbaar mag niet in India. 

Wat is toegestaan in
Nederland, kan in een ander land strafbaar zijn.

1. plaatsgebonden
2. tijdsgebonden

Onze ideeën over wat strafbaar zou
moeten zijn, veranderen.

1. plaatsgebonden
2. tijdsgebonden

Risicofactoren

Risicofactoren geven niet aan dát iemand crimineel wordt.

De meeste spijbelaars en mensen die alcohol drinken, plegen geen misdrijven.

Crimineel gedrag is dan ook heel lastig te voorspellen.

Voorbeelden

• onveilige opvoeding

• groepsgedrag

• alcohol of drugs

• spijbelen en schooluitval

• biologische factoren

Werken in het boek

Maak paragraaf 5.3 en 5.4.