Beenverbindingen
Beenverbindingen
Open met het idee dat botten niet allemaal op dezelfde manier aan elkaar vastzitten. Sommige verbindingen laten geen beweging toe, andere juist veel.
Leerdoel
Ik kan vier beenverbindingen onderscheiden en de bouw en werking van gewrichten uitleggen.
This item has no instructions
Botten zitten niet overal hetzelfde vast
In je skelet zijn botten op verschillende manieren met elkaar verbonden.
Die manier van verbinden bepaalt hoeveel beweging mogelijk is.
Van geen beweging tot veel beweging:
vergroeid
door een naad
door kraakbeen
door een gewricht
Benadruk de relatie tussen bouw en functie: de soort verbinding bepaalt stevigheid én bewegingsmogelijkheid.
This item has no instructions
Vergroeid en naad
Vergroeid
twee of meer botten zijn één geheel geworden
geen beweging mogelijk
voorbeeld: heiligbeen en staartbeen
Door een naad
botten sluiten stevig op elkaar aan
geen beweging mogelijk
voorbeeld: schedelbeenderen
Maak duidelijk dat beide typen geen beweging toelaten, maar dat vergroeide botten echt één geheel zijn geworden, terwijl botten bij een naad nog als aparte beenderen herkenbaar zijn.
Door kraakbeen
tussen botten zit kraakbeen
hierdoor is een beetje beweging mogelijk
kraakbeen is buigzamer dan bot
voorbeeld: tussen de ribben en het borstbeen
Leg de link met ademhaling: de lichte beweeglijkheid van ribben helpt de borstkas mee te bewegen.
Door een gewricht
een gewricht verbindt botten zo dat ze goed kunnen bewegen
hierbij is veel beweging mogelijk
voorbeeld: de vingerkootjes
gewrichten zijn belangrijk voor lopen, grijpen en draaien
Hier nog niet alle onderdelen van een gewricht uitwerken; dat volgt in de volgende slides.
Overzicht van de vier typen
Vergroeid - geen beweging, botten zijn één geheel
Door een naad - geen beweging, botten sluiten stevig aan
Door kraakbeen - een beetje beweging
Door een gewricht - veel beweging
De soort beenverbinding past bij de functie van die plek in het lichaam.
Laat leerlingen zien dat bescherming vaak samengaat met weinig beweging, terwijl beweeglijke lichaamsdelen gewrichten nodig hebben.
Een gewricht verbindt en laat bewegen
Een gewricht is een beenverbinding waarbij veel beweging mogelijk is.
Belangrijke delen zijn:
gewrichtskogel
gewrichtskom
kraakbeenlaagjes
gewrichtskapsel
soms kapselbanden
Gebruik eventueel een eenvoudige tekening van een gewricht op het bord om de namen te koppelen aan de plek.
Gewrichtskogel en gewrichtskom
de gewrichtskogel van het ene bot past in de gewrichtskom van het andere bot
samen vormen ze het beweeglijke deel van het gewricht
de vorm van kogel en kom beïnvloedt hoe een gewricht kan bewegen
Verbind deze slide alvast met de typen gewrichten: bij een kogelgewricht is deze vorm heel duidelijk.
Kraakbeenlaagjes en gewrichtssmeer
Op de gewrichtskogel en de gewrichtskom liggen kraakbeenlaagjes.
Die:
gaan slijtage tegen
helpen het gewricht soepel te bewegen
Het gewrichtskapsel maakt gewrichtssmeer.
Daardoor bewegen botten in het gewricht gemakkelijker langs elkaar.
Benadruk dat kraakbeenlaagjes en gewrichtssmeer samenwerken om wrijving te verminderen.
Gewrichtskapsel en kapselbanden
Het gewrichtskapsel:
houdt de botten op hun plaats
geeft gewrichtssmeer af
Bij sommige gewrichten helpen stevige kapselbanden extra mee om de botten op hun plaats te houden.
Noem dat stevigheid en bewegelijkheid in een gewricht in balans moeten zijn: genoeg vast, maar niet helemaal star.
Bouw past bij functie
In een goed werkend gewricht werken meerdere delen samen:
gewrichtskogel en gewrichtskom maken beweging mogelijk
kraakbeenlaagjes beschermen tegen slijtage
gewrichtskapsel en kapselbanden zorgen voor stevigheid
Zo kan een gewricht tegelijk bewegen én stevig blijven.
Dit is de samenvattende mechanistische slide van dit onderdeel: structuur en functie horen bij elkaar.
Drie typen gewrichten
Niet elk gewricht beweegt op dezelfde manier.
Je kunt drie typen onderscheiden:
kogelgewrichten
rolgewrichten
scharniergewrichten
Het type gewricht hangt af van de bouw en bepaalt de richting van beweging.
Zet hier de overstap naar de relatie tussen vorm en bewegingsmogelijkheid centraal.
Kogelgewricht
de gewrichtskogel draait in de gewrichtskom
beweging mogelijk in verschillende richtingen
voorbeeld: schoudergewricht
botten: schouderblad en opperarmbeen
Je kunt eventueel ook de heup noemen als herkenbaar extra voorbeeld, maar houd op de slide het gegeven voorbeeld uit de basisstof aan.
Rolgewricht
het ene bot draait in de lengteas om het andere bot
hierdoor is een draaiende beweging mogelijk
voorbeeld: spaakbeen en ellepijp
Koppel dit aan het draaien van de onderarm, zoals handpalm omhoog of omlaag.
Scharniergewricht
het ene bot beweegt als een scharnier ten opzichte van het andere bot
beweging is heen en terug
voorbeeld: ellebooggewricht
botten: opperarmbeen en ellepijp
Vergelijk desnoods kort met een deurscharnier: vooral buigen en strekken, niet alle kanten op.
Vorm bepaalt beweging
Kogelgewricht - beweging in verschillende richtingen
Rolgewricht - draaiende beweging
Scharniergewricht - beweging heen en terug
Aan de bouw van een gewricht kun je dus afleiden hoe het kan bewegen.
Dit is de kernconclusie van het laatste subtopic: structuur bepaalt functie.
This item has no instructions