Thema 5 Stevigheid en Beweging Basisstof 3 Beenverbindingen

Beenverbindingen

1 / 19
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 19 slides, with text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Beenverbindingen

Open met het idee dat botten niet allemaal op dezelfde manier aan elkaar vastzitten. Sommige verbindingen laten geen beweging toe, andere juist veel.

Leerdoel

Ik kan vier beenverbindingen onderscheiden en de bouw en werking van gewrichten uitleggen.

This item has no instructions

Botten zitten niet overal hetzelfde vast

In je skelet zijn botten op verschillende manieren met elkaar verbonden.

Die manier van verbinden bepaalt hoeveel beweging mogelijk is.


Van geen beweging tot veel beweging:

  • vergroeid

  • door een naad

  • door kraakbeen

  • door een gewricht

Benadruk de relatie tussen bouw en functie: de soort verbinding bepaalt stevigheid én bewegingsmogelijkheid.

This item has no instructions

Vergroeid en naad

Vergroeid

  • twee of meer botten zijn één geheel geworden

  • geen beweging mogelijk

  • voorbeeld: heiligbeen en staartbeen


Door een naad

  • botten sluiten stevig op elkaar aan

  • geen beweging mogelijk

  • voorbeeld: schedelbeenderen

Maak duidelijk dat beide typen geen beweging toelaten, maar dat vergroeide botten echt één geheel zijn geworden, terwijl botten bij een naad nog als aparte beenderen herkenbaar zijn.

Door kraakbeen

  • tussen botten zit kraakbeen

  • hierdoor is een beetje beweging mogelijk

  • kraakbeen is buigzamer dan bot

  • voorbeeld: tussen de ribben en het borstbeen

Leg de link met ademhaling: de lichte beweeglijkheid van ribben helpt de borstkas mee te bewegen.

Door een gewricht

  • een gewricht verbindt botten zo dat ze goed kunnen bewegen

  • hierbij is veel beweging mogelijk

  • voorbeeld: de vingerkootjes

  • gewrichten zijn belangrijk voor lopen, grijpen en draaien

Hier nog niet alle onderdelen van een gewricht uitwerken; dat volgt in de volgende slides.

Overzicht van de vier typen

Vergroeid - geen beweging, botten zijn één geheel

Door een naad - geen beweging, botten sluiten stevig aan

Door kraakbeen - een beetje beweging

Door een gewricht - veel beweging


De soort beenverbinding past bij de functie van die plek in het lichaam.

Laat leerlingen zien dat bescherming vaak samengaat met weinig beweging, terwijl beweeglijke lichaamsdelen gewrichten nodig hebben.

Een gewricht verbindt en laat bewegen

Een gewricht is een beenverbinding waarbij veel beweging mogelijk is.

Belangrijke delen zijn:


  • gewrichtskogel

  • gewrichtskom

  • kraakbeenlaagjes

  • gewrichtskapsel

  • soms kapselbanden

Gebruik eventueel een eenvoudige tekening van een gewricht op het bord om de namen te koppelen aan de plek.

Gewrichtskogel en gewrichtskom

  • de gewrichtskogel van het ene bot past in de gewrichtskom van het andere bot

  • samen vormen ze het beweeglijke deel van het gewricht

  • de vorm van kogel en kom beïnvloedt hoe een gewricht kan bewegen

Verbind deze slide alvast met de typen gewrichten: bij een kogelgewricht is deze vorm heel duidelijk.

Kraakbeenlaagjes en gewrichtssmeer

Op de gewrichtskogel en de gewrichtskom liggen kraakbeenlaagjes.


Die:

  • gaan slijtage tegen

  • helpen het gewricht soepel te bewegen


Het gewrichtskapsel maakt gewrichtssmeer.

Daardoor bewegen botten in het gewricht gemakkelijker langs elkaar.

Benadruk dat kraakbeenlaagjes en gewrichtssmeer samenwerken om wrijving te verminderen.

Gewrichtskapsel en kapselbanden

Het gewrichtskapsel:

  • houdt de botten op hun plaats

  • geeft gewrichtssmeer af


Bij sommige gewrichten helpen stevige kapselbanden extra mee om de botten op hun plaats te houden.

Noem dat stevigheid en bewegelijkheid in een gewricht in balans moeten zijn: genoeg vast, maar niet helemaal star.

Bouw past bij functie

In een goed werkend gewricht werken meerdere delen samen:

  • gewrichtskogel en gewrichtskom maken beweging mogelijk

  • kraakbeenlaagjes beschermen tegen slijtage

  • gewrichtskapsel en kapselbanden zorgen voor stevigheid


Zo kan een gewricht tegelijk bewegen én stevig blijven.

Dit is de samenvattende mechanistische slide van dit onderdeel: structuur en functie horen bij elkaar.

Drie typen gewrichten

Niet elk gewricht beweegt op dezelfde manier.

Je kunt drie typen onderscheiden:

  • kogelgewrichten

  • rolgewrichten

  • scharniergewrichten


Het type gewricht hangt af van de bouw en bepaalt de richting van beweging.

Zet hier de overstap naar de relatie tussen vorm en bewegingsmogelijkheid centraal.

Kogelgewricht

  • de gewrichtskogel draait in de gewrichtskom

  • beweging mogelijk in verschillende richtingen

  • voorbeeld: schoudergewricht

  • botten: schouderblad en opperarmbeen

Je kunt eventueel ook de heup noemen als herkenbaar extra voorbeeld, maar houd op de slide het gegeven voorbeeld uit de basisstof aan.

Rolgewricht

  • het ene bot draait in de lengteas om het andere bot

  • hierdoor is een draaiende beweging mogelijk

  • voorbeeld: spaakbeen en ellepijp

Koppel dit aan het draaien van de onderarm, zoals handpalm omhoog of omlaag.

Scharniergewricht

  • het ene bot beweegt als een scharnier ten opzichte van het andere bot

  • beweging is heen en terug

  • voorbeeld: ellebooggewricht

  • botten: opperarmbeen en ellepijp

Vergelijk desnoods kort met een deurscharnier: vooral buigen en strekken, niet alle kanten op.

Vorm bepaalt beweging

Kogelgewricht - beweging in verschillende richtingen

Rolgewricht - draaiende beweging

Scharniergewricht - beweging heen en terug


Aan de bouw van een gewricht kun je dus afleiden hoe het kan bewegen.

Dit is de kernconclusie van het laatste subtopic: structuur bepaalt functie.

This item has no instructions