Hiërogliefen
Hiërogliefen
Deel 1
Het ontstaan
Lesdoel
Ik weet wat hiërogliefen zijn en hoe je ze kunt lezen.
Woordbegrip
letterlijk (in het Grieks)
‘heilige ingekraste tekens’
Hiërogliefen
De tekens oude Egyptenaren
Tekeningen van mensen,
dieren en voorwerpen.
Betekenis
Een hiëroglief kon op verschillende manieren worden gebruikt.
Soms alleen dat wat getekend was
bijvoorbeeld een tekening van een stier, om het woord stier mee te schrijven.
Klank
Meestal een bepaalde klank,
net als onze letters.
Het teken dat wij gebruiken om de klank -p- te schrijven is een p.
De oude Egyptenaren gebruikten voor die klank een tekening van een krukje, omdat in hun taal
het woord voor ‘kruk’ een p-klank bevatte.
Lezen
van links naar rechts,
van rechts naar links
en van boven naar beneden
Welke kant?
kijk naar de tekens van dieren en mensen.
Figuurtjes
Kijken naar het begin van de regel.
Als een vogel dus zijn kop naar links heeft gedraaid, moet je van links naar rechts lezen.
Hoe ontstaan...
Hoe het hiërogliefenschrift
precies is ontstaan, weten we
niet zeker. Waarschijnlijk ontstond het doordat mensen etiketten op potten en kruiken wilden hebben.
Stempelen
De deksels van de kruiken werden
verzegeld met klei en in die klei kon je tekens krassen of stempelen. Zo was duidelijk wat er in welke kruik zat, van wie de kruik was en waar deze vandaan kwam.
Afspraken
Toen steeds meer mensen
bij elkaar gingen wonen langs de Nijl, moesten er ook zaken afgesproken en opgeschreven worden, zoals van wie welk stuk land was, of
hoeveel belasting betaald moest worden.
Administratie
Het schrift werd dus steeds belangrijker voor de administratie van het land. Hiërogliefen werden
vooral gebruikt voor officiële opschriften, bijvoorbeeld uitgehakt in steen.
Lezen en schrijven
Er waren heel weinig mensen in het oude Egypte die konden lezen en schrijven. En van de weinige
mensen die wel konden lezen en schrijven, waren er nog minder die ook de mooie uitgebreide
hiërogliefen konden schrijven.
700 tekens
Het hiërogliefenschrift bestaat uit ongeveer 700 tekens, maar in de laatste periode van de oude
Egyptische cultuur maakten de priesters het hiërogliefenschrift ingewikkelder.
Buitenlanders
Zo wilden ze ervoor zorgen dat alleen zij het konden lezen en niet de buitenlandse overheersers die, in plaats van de farao, steeds vaker de macht hadden in Egypte.
Het verdwijnt
Toen de Romeinse keizer Augustus de baas werd in Egypte en in de eeuwen daarna het christendom de oude Egyptische goden en tempels
onnodig maakte, werd het hiërogliefenschrift steeds minder gebruikt.
Vergeten
De laatste inscriptie in
hiërogliefen werd gemaakt in 394 na Christus. Daarna raakte het schrift vergeten; niemand kende nog de betekenis.
Napoleon
In 1798 begon Napoleon aan een expeditie naar Egypte, waar
hij de macht wilde overnemen. Een Franse soldaat
had in de plaats Rosetta, in het noorden van Egypte, een zwarte steen gevonden.
Steen van Rosetta
Op die zwarte steen, de steen van Rosetta, stond op drie verschillende manieren dezelfde tekst geschreven. De onderste tekst was geschreven
in het Oudgrieks. Dit kon gelukkig vertaald worden omdat die taal en dat schrift in de loop
der tijd niet verloren waren gegaan.
Ontcijferd
De Fransman Champollion kondigde in 1822 aan dat hij het schrift had ontcijferd. Men kon, voor het eerst in meer dan 1600 jaar, weer
hiërogliefen lezen en begrijpen!
Deel 2
Afspraken
Lesdoel
Ik kan in hiërogliefen mijn naam schrijven.
Woordbegrip
Het woord hiërogliefen betekent letterlijk (in het Grieks) ‘heilige ingekraste tekens’.
Hiërogliefen
De tekens waarmee de oude
Egyptenaren schreven, noemen we hiërogliefen. Hiërogliefen zien er niet zo uit als onze letters; het zijn tekeningen. Tekeningen van mensen,
dieren en voorwerpen.
Afspraken
Wij vinden vaak de Egyptische afbeeldingen er vaak raar uitzien. In de Egyptische kunst bestonden bepaalde afspraken, omdat
de Egyptenaren veel van deze afbeeldingen gebruikten voor hun godsdienst.
Magische krachten
Afspraken gingen dan ook over hoe dingen eigenlijk waren en hoe die af- of uitgebeeld moesten worden.
De oude Egyptenaren geloofden namelijk dat de afgebeelde dingen op een magische manier
werkelijkheid werden, en dat kon alleen als alles goed getekend was.
1
Belangrijke mensen werden altijd groter afgebeeld dan de andere, minder belangrijke mensen. De farao is bijvoorbeeld altijd groter
afgebeeld dan zijn onderdanen.
2
Dingen en mensen werden afgebeeld zoals men wist dat het was, en niet zoals ze gezien
werden. De kunstenaars van het oude Egypte gebruikten dan ook niet het perspectief dat wij nu gebruiken, want dat vertekende het
echte beeld.
Daarom koos men de meest
herkenbare onderdelen van dat wat afgebeeld ging worden en maakte daarmee de tekening of het beeld.
Het lichaam werd zo, in onze ogen, apart afgebeeld. Het hoofd
werd gezien van opzij, maar de ogen dan juist weer van voren. De schouders werden van de voorkant gezien, maar de rest van het lichaam weer van de zijkant.
Dingen mochten liever ook niet overlappen, want dan waren ze niet zichtbaar en wat niet zichtbaar is, kan ook niet bestaan.
3
Dingen die op andere tijden gebeurd waren, konden wel in dezelfde afbeelding voorkomen.
Op die manier werd een verhaal verteld (een beetje zoals wij nu stripverhalen kennen).
4
Kleur was noodzakelijk, want dingen hadden in werkelijkheid ook kleur. De meeste voorwerpen die bewaard zijn gebleven, hebben vaak weinig tot geen kleur meer, maar vroeger
zag alles er heel anders uit.
Ook voor kleuren waren er afspraken. Mannen hadden een roodbruine huidskleur, vrouwen meer een gelige kleur. Waarschijnlijk had dit te
maken met het feit dat mannen meer buitenshuis kwamen en dus bruiner van kleur waren dan de vrouwen die meer binnenshuis werkten.
Voor goden waren er andere kleuren.
Goden waren niet als mensen; hun huid was van goud. Daarom zijn goden vaak in een fellere gele kleur gekleurd. De god Osiris was anders: omdat hij onder andere de god van
de vruchtbaarheid en het nieuwe leven was, was hij meestal groen of zwart van kleur.
toch creatief
Veel mensen vinden dat alle Egyptische afbeeldingen er
hetzelfde uitzien en dat het allemaal behoorlijk statisch is, dat er geen beweging of verandering in zit. Maar als je zelf eens goed kijkt, dan zie je dat de Egyptische kunstenaars, ondanks al die vaste afspraken, toch heel creatief waren.
De opdracht
Schrijf je naam in het
Oud-Egyptisch met het Hiërogliefenalfabet.
Gebruik ook de kleuren en maak er een oud stuk beschreven papyrus van.