4 vwo - periode 2 - klimaatvraagstukken

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

4 vwo - periode 2 - klimaatvraagstukken

Hoofdvraag (H1)

Hoe werkt het klimaat als systeem?

Wat weet je al?

De dunne laag om de aarde heen heet ...

A

het zwaartekrachtsveld

B

de atmosfeer

C

het heelal

D

de troposfeer

Weer is ...

A

Tijdelijk en plaatselijk

B

over langere tijd en over een groter gebied

C

D

Het weer is een...

A

Endogene kracht

B

Exogene kracht

C

D

Welke twee variabelen geven het klimaat weer? Welke twee variabelen geven het klimaat weer?

A

Breedteligging en neerslag

B

Temperatuur en neerslag

C

Temperatuur en vegetatie

D

Het weer en hoogteligging

Welke uitspraak klopt?

A

Het weer en het klimaat zijn hetzelfde

B

Het weer is de gemiddelde toestand van het klimaat over een lange periode voor een groot gebied

C

Het klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een lange periode voor een groot gebied

D

Wat is klimaat?

A

Het weer

B

Het gemiddelde weer in 30 jaar

C

Het weer in de hele wereld

D

"Het klimaat in Spanje is anders dan het klimaat in Nederland"

A

Klopt als een bus

B

Nee joh....

C

D

Benodigde voorkennis 

Gezamenlijk bordaantekening maken

Neem deze over in je schrift zodra de volledige bordaantekening is gemaakt! 

Startopdracht

• Wat? Maken instaptoets opdr 1 - 10 (blz. 10)

• Klaar? Doornemen boek

15

minute

00

second

+30 s

1.1 De atmosfeer: opbouw en temperatuur

Leerdoelen van H1.1

1. Uit welke met elkaar samenhangende sferen bestaat het systeem aarde?

2. Wat is de samenstelling en de opbouw van de atmosfeer?

3. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

Deelvragen §1.1

1. Uit welke met elkaar samenhangende sferen bestaat het systeem aarde?

2. Wat is de samenstelling en de opbouw van de atmosfeer?

3. Waardoor zijn er variaties in instraling van de zon?

4. Hoe wordt zonne-energie op aarde herverdeeld?

5. Wat is het verschil tussen weer en klimaat?

6. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

1. Uit welke met elkaar samenhangende sferen bestaat het systeem aarde?

Dit boek gaat over veranderingen van het klimaat in het verleden, en over het weer en het klimaat in het heden en in de (nabije) toekomst.

 

Daarbij kijk je naar de aarde als een systeem. Het zijn vier met elkaar samenhangende onderdelen 

1. Uit welke met elkaar samenhangende sferen bestaat het systeem aarde?

1. Uit welke met elkaar samenhangende sferen bestaat het systeem aarde?

De vier sferen beïnvloeden elkaar

2. Wat is de samenstelling en de opbouw van de atmosfeer?

Opbouw 

atmosfeer

Samenstelling atmosfeer

Atmosfeer = Het geheel aan gasvormige stoffen die het vaste en vloeibare deel van de aardkorst omringen. Heet ook dampkring.

2. Wat is de samenstelling en de opbouw van de atmosfeer?

Troposfeer (onderste ±10-12 km atmosfeer) bevat 80% van de gassen van de atmosfeer.

In de troposfeer is er een temperatuurafname van 0,6 graden Celsius per 100 meter stijging.

Deze standaardwaarde voor temperatuurafname noem je ook wel de temperatuurgradiënt.

3. Waardoor zijn er variaties in instraling van de zon?

De zon is de belangrijkste energiebron voor het leven op aarde en de motor achter weersverschijnselen.

De hoeveelheid straling die in een bepaald gebied het aardoppervlak opwarmt, is afhankelijk van: 

- de breedteligging 

- de mate waarin een oppervlak het zonlicht weerkaatst (de albedo).

3. Waardoor zijn er variaties in instraling van de zon?

Variaties instraling van de zon door breedteligging:

Lage breedte: 

Zonnestralen vallen met een grote invalshoek op de aarde.

Zonnestralen leggen een kortere weg door de atmosfeer af. 

Hoge breedte:

Zonnestralen vallen met een kleine invalshoek op de aarde.

Zonnestralen leggen een langere weg door de atmosfeer af. 

3. Waardoor zijn er variaties in instraling van de zon?

Variaties instraling van de zon de mate waarin een oppervlak het zonlicht weerkaatst (de albedo).

Albedo = De mate waarin een oppervlak zonne-energie weerkaatst, uitgedrukt in een percentage.

Wit versus zwart shirt: wie heeft het warmer in de zomer?

3. Waardoor zijn er variaties in instraling van de zon?

Variaties instraling van de zon de mate waarin een oppervlak het zonlicht weerkaatst (de albedo).

4. Hoe wordt zonne-energie op aarde herverdeeld?

Door de bolling van de aarde is er rond de evenaar dus een overschot aan energie. 

De hoeveelheid energie die via de kortgolvige straling van de zon de atmosfeer binnenkomt, is hier groter dan de hoeveelheid energie die via langgolvige straling uit de atmosfeer verdwijnt.

4. Hoe wordt zonne-energie op aarde herverdeeld?

De energie wordt door de wind en zeestromen verdeeld over de aarde.

5. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

De verschillen in temperatuur komen door de volgende temperatuurfactoren:

• Breedteligging:
  

Hoe verder van de evenaar, hoe lager de gemiddelde temperatuur.

• Hoogteligging boven zeeniveau:
  

Hoe hoger, hoe lager de gemiddelde temperatuur (temperatuurgradiënt).

• Het soort gebied dat door de zon verwarmd wordt, water of land:

Water warmt langzamer op en koelt langzamer af dan land. 

• Aanlandige of aflandige wind:

Een ligging aan zee zorgt bij een aanlandige wind in veel gebieden voor een koele wind in de zomer en een (relatief) warme wind in de winter.

• De aanvoer van warmte of koude door zeestromen:
  

Zeestromen kunnen warm zeewater uit de tropen naar de poolstreken en koud poolwater naar de tropen voeren.

5. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

5. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Stijgingsneerslag:

Hier stijgt lucht door op omdat het opgewarmd (warme lucht stijgt op/koude daalt) 

5. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Stuwingsneerslag:

Hier stijgt lucht op doordat die tegen een gebergte botst en omhoog gestuwd wordt.

5. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Frontale neerslag:

Hier stijgt lucht op door het botsen van koude en warme luchtstromen (hierover volgende les meer uitleg bij H1.2). 

Frontale neerslag ontstaat zowel bij een koufront als bij een warmtefront

5. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Stijgingsneerslag:

Hier stijgt lucht door op omdat het opgewarmd (warme lucht stijgt op/koude daalt) 

• Stuwingsneerslag:

Hier stijgt lucht op doordat die tegen een gebergte botst en omhoog gestuwd wordt.

• Frontale neerslag:

Hier stijgt lucht op door het botsen van koude en warme luchtstromen (hierover volgende les meer uitleg bij H1.2). 

Klimaatdiagram van Amsterdam

Klimaatdiagram van

 Lagos

Klimaatdiagram van Amsterdam

Klimaatdiagram van

 Warschau

Gezamenlijk bordaantekening maken

Neem deze over in je schrift zodra de volledige bordaantekening is gemaakt! 

zelf oefenen

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §1 (H1). Opdr. 2,6,7

2. Klaar? Maken samenvatting §1 (H1)

15

minute

00

second

+30 s

Les 2

1.2 De atmosfeer: luchtdruk en wind

Leerdoel van H1.2

1. Hoe werkt de mondiale luchtcirculatie?

2. Welk type neerslag valt er vooral in Nederland?

1. Hoe werkt de mondiale luchtcirculatie?

Maken tekenopdracht.

Welke uitspraken zijn juist: 1: Warme lucht zet uit en stijgt op. 2: Koude lucht krimpt en daalt.

A

1= juist 2= onjuist

B

1= onjuist 2= juist

C

Beide onjuist

D

Beide juist

Welke uitspraken zijn juist: 1: Bij stijgende lucht ontstaat er weinig neerslag. 2: Bij dalende lucht ontstaat er weinig neerslag.

A

1= juist 2= onjuist

B

1= onjuist 2= juist

C

Beide onjuist

D

Beide juist

Als warme lucht bij het aardoppervlak stijgt, ontstaat er bij het aardoppervlak een .....

A

lucht tekort

B

lucht overschot

C

hogedrukgebied

D

lagedrukgebied

Wat is een ander woord voor lagedrukgebied?

A

lucht tekort

B

lucht overschot

C

minimum

D

maximum

Wat is een ander woord voor hogedrukgebied?

A

lucht tekort

B

lucht overschot

C

minimum

D

maximum

Bij de evenaar vinden we vaak een ...1... en bij de noord/zuidpool vinden we vaak een ...2...

A

1= hogedrukgebied 2= lagedrukgebied

B

1= maximum 2= minimum

C

1= lagedrukgebied 2= hogedrukgebied

D

1= minimum 2= maximum

Wind ontstaat als lucht van een ...1... naar een ...2... beweegt.

A

1= maximum 2= minimum

B

1= minimum 2= maximum

C

1= hogedrukgebied 2= lagedrukgebied

D

1= lagedrukgebied 2= hogedrukgebied

''Wind ontstaat als lucht van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied beweegt.'' is onderdeel van de Wet van ....?...

Verder staat in de Wet van Buys Ballot dat ''de wind op het noordelijk halfrond een afwijking naar ...1... heeft en op het zuidelijk halfrond een afwijking naar ...2... heeft.

A

1= links 2= rechts

B

1= rechts 2= links

C

1= links 2= links

D

De wind heeft geen afwijking

1. Hoe werkt de mondiale luchtcirculatie?

• Hogedrukgebied:
  - teveel aan lucht
  - lucht stroomt weg
  - aanvulling door dalende lucht
  - helder weer
  

• Lagedrukgebied:
  - tekort aan lucht
  - lucht stroomt toe
  - lucht stijgt op
  - bewolkt, regenachtig weer

Door verschillen in luchtdruk wordt lucht verplaatst. De verplaatsing van lucht noemen we de wind (dus hoe groter de verschillen, hoe harder de wind waait).

Beschrijving:

Hogedrukgebieden gaan gepaard met dalende luchtbewegingen, terwijl bij lagedrukgebieden de lucht stijgt. Hierdoor ontstaat er respectievelijk een overschot en tekort aan lucht. Bij lagedrukgebieden is sprake van stijgende lucht en daarmee vorming van wolken, buien en regengebieden. Onbestendig weer dus. Bij hogedrukgebieden is sprake van dalende luchtbeweging, uitdroging van lucht en vaak weinig wolken.

1. Hoe werkt de mondiale luchtcirculatie?

Buys Ballot (1817 - 1890)

• Nederlandse meteoroloog en oprichter van het KNMI

• Wereldberoemd doordat hij het verband tussen wind en luchtdruk aantoonde.

1. Hoe werkt de mondiale luchtcirculatie?

Wet van Buys Ballot:

''Sta je met je rug in de wind op het Noordelijk Halfrond dan heb je het lagedrukgebied links en het hogedrukgebied rechts.''

Wet van Buys Ballot bestaat uit 2 delen:

1: Wind ontstaat door verschillen in luchtdruk.

-> Lucht waait altijd van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied.

Wet van Buys Ballot bestaat uit 2 delen:

1: Wind ontstaat door verschillen in luchtdruk.

-> Lucht waait altijd van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied.

2: Door de draaiing van de aarde krijgt de wind een afwijking (corioliseffect) naar:

- rechts op het noordelijk halfrond

- links op het zuidelijk halfrond

Website

https://interactiveexplainers.com/luchtcirculatie/luchtcirculatie.html

1. Hoe werkt de mondiale luchtcirculatie?

Nakijken tekenopdracht.

Zie volgende slide.

Website

https://interactiveexplainers.com/luchtcirculatie/luchtcirculatie.html

2. Welk type neerslag valt er vooral in Nederland?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag (andersom dus: dalende lucht zorgt voor droogte)

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

2. Welk type neerslag valt er vooral in Nederland?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Stijgingsneerslag:

Hier stijgt lucht door op omdat het opgewarmd (warme lucht stijgt op/koude daalt) 

Komt stijgingsneerslag voor in Nederland?

Nee, dit komt voor rond de evenaar. In Nederland is de lucht te koud..

2. Welk type neerslag valt er vooral in Nederland?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Stuwingsneerslag:

Hier stijgt lucht op doordat die tegen een gebergte botst en omhoog gestuwd wordt.

Komt stuwingsneerslag voor in Nederland?

Nee, dit komt bijna niet voor in Nederland. Nederland is over het algemeen te vlak voor stuwingsneerslag.

2. Welk type neerslag valt er vooral in Nederland?

Vuistregel voor het ontstaan van neerslag -> stijgende lucht zorgt voor neerslag en dalende lucht voor droogte.

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Frontale neerslag:

Hier stijgt lucht op door het botsen van koude en warme luchtstromen 

Frontale neerslag ontstaat zowel bij een koufront als bij een warmtefront

Komt frontale neerslag voor in Nederland?

Jazeker. 

2. Welk type neerslag valt er vooral in Nederland?

Ontstaan frontale neerslag in Nederland:

1. Koude lucht van de noordpool botst rond 60⁰ N.B. op warmere lucht die vanaf 30⁰ N.B. waait.

2. De warme, lichtere lucht beweegt omhoog (koude lucht is zwaarder), daar ontstaat een front met frontale neerslag.

6. Wat is de invloed van de vijf temperatuurfactoren op de gemiddelde temperatuur en neerslag in een gebied?

Neerslag kan op drie verschillende manieren ontstaan:

• Stijgingsneerslag:

Hier stijgt lucht door op omdat het opgewarmd (warme lucht stijgt op/koude daalt) 

• Stuwingsneerslag:

Hier stijgt lucht op doordat die tegen een gebergte botst en omhoog gestuwd wordt.

• Frontale neerslag:

Hier stijgt lucht op door het botsen van koude en warme luchtstromen.

Verwerken

• Wat? Maken 1.1: opdr. 1,2,6,7,8.

• Klaar? Doornemen boek

20

minute

00

second

+30 s

Les 3

Benodigde voorkennis 

Startopdracht 

8

minute

00

second

+30 s

Verwerkingsopdracht

• Wat? Maken opdracht: 'Geologie van je geheugen'

• Klaar? Doornemen boek

15

minute

00

second

+30 s

Huiswerk bespreken: 

H1.1: opdr. 1,2,6,7,8

Nog een paar oefenen - examenniveau

I - Opgave India

-> gebruik de atlas

I - Opgave India

 - Het noordoosten van India ligt aan de loefzijde van het Himalayagebergte (situatiebeschrijving)

- Daar wordt de vochtige lucht tegen het gebergte aangestuwd (oorzaak)

- Waardoor de waterdamp condenseert en veel (stuwings-) neerslag veroorzaakt (gevolg)

Tip: Welke klimaatfactor (neerslag) is hier aan de orde? 

II - Opgave Azië

-> gebruik de atlas

II - Opgave Azië

-> gebruik de atlas

Tip: Welke klimaatfactor (neerslag) is hier aan de orde? 

 - Oorzaak: in de wintermaanden bevindt zicht een hogedrukgebied boven het vasteland.

- Gevolg: waardoor de dalende (droge) lucht  is. Hierdoor vindt er geen condensatie plaats. 

Klimaatvraagstukken: waarom leren we dit? 

zelf oefenen

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §2 (H1). Opdr. 4,5

2. Klaar? Maken samenvatting §1 (H1)

10

minute

00

second

+30 s

Wat zijn klimaat-tipping-points?

Waar gaat deze video over?

Welke klimaattipping points zijn we mogelijk al voorbij? Noem er één.

Wat maakt het Tropisch Regenwoud zo vet / zo bijzonder?

Waarom is het zo moeilijk om een tipping point precies te bepalen?

Welke kans biedt het opschuiven van groeigrens van de noordelijke bossen?

Wat is het gevolg van een afzwakkende golfstroom voor Europa?

  1.3 Hydrosfeer: mondiale oceanische circulatie

Herhaling: Neerslagsfactoren:

Welke drie factoren zorgen voor het droge

klimaat bij de Atacamawoestijn?

Welke drie factoren zorgen voor het droge

klimaat bij de Atacamawoestijn?

1. Subtropisch hogedrukgebied voor de kust

2. Het Andesgebergte (Ligging lijzijde)

3. De Humboldtstroom

Welke drie factoren zorgen voor het droge

klimaat bij de Atacamawoestijn?

Welke drie factoren zorgen voor het droge klimaat bij de Atacamawoestijn? 

3: De Humboldtstroom.

         -> koude zeestroom

              -> lucht boven zee koelt af

                   -> bijna geen verdamping

                        -> geen/weinig neerslag

Welke invloed hebben de oppervlakkige zeestromen op het klimaat?

Herhaling, temperatuurfactoren!

Welke temperatuurfactor zorgt voor dit verschil?

      Iqaluit in de winter                        Hammerfest in de winter

Herhaling, temperatuurfactoren!

De verschillen in temperatuur komen door de volgende temperatuurfactoren:

1: Breedteligging:

Hoe verder van de evenaar, hoe lager de gemiddelde temperatuur.

2: Hoogteligging boven zeeniveau:

Hoe hoger, hoe lager de gemiddelde temperatuur (temperatuurgradiënt).

3: Het soort gebied dat door de zon verwarmd wordt, water of land:

Water warmt langzamer op en koelt langzamer af dan land. 

4: Aanlandige of aflandige wind:

Een ligging aan zee zorgt bij een aanlandige wind in veel gebieden voor een koele wind in de zomer en een (relatief) warme wind in de winter.

5: De aanvoer van warmte of koude door zeestromen:

Zeestromen kunnen warm zeewater uit de tropen naar de poolstreken en koud poolwater naar de tropen voeren.

Welke temperatuurfactor zorgt voor het verschil tussen de havensteden Iqaluit en Hammerfest?

De verschillen in temperatuur komen door de volgende temperatuurfactoren:

1. Breedteligging:

Hoe verder van de evenaar, hoe lager de gemiddelde temperatuur.

Nee, de breedteligging van Iqaluit (waar het kouder is) is groter dan die van Hammerfest. 

Raar, want je zou verwachten dat het in Hammerfest kouder is omdat die plaats verder van de evenaar af ligt.

Welke temperatuurfactor zorgt voor het verschil tussen de havensteden Iqaluit en Hammerfest?

De verschillen in temperatuur komen door de volgende temperatuurfactoren:

2. Hoogteligging boven zeeniveau:

Hoe hoger, hoe lager de gemiddelde temperatuur (temperatuurgradiënt)

Hammerfest klimaatdiagram

Iqaluit klimaatdiagram

Nee, de hoogteligging zorgt voor een minimaal temperatuurverschil. Iqaluit ligt op 103m en Hammerfest op 40 meter boven zeeniveau. Een verschil in hoogte van 63m zorgt voor temperatuurverschil van ongeveer 0,35 graden Celsius.

Welke temperatuurfactor zorgt voor het verschil tussen de havensteden Iqaluit en Hammerfest?

De verschillen in temperatuur komen door de volgende temperatuurfactoren:

3: Het soort gebied dat door de zon verwarmd wordt, water of land:

Water warmt langzamer op en koelt langzamer af dan land.

4: Aanlandige of aflandige wind:

Een ligging aan zee zorgt bij een aanlandige wind in veel gebieden voor een koele wind in de zomer en een (relatief) warme wind in de winter.

Nee, beide plaatsen liggen aan de oceaan en krijgen beide voornamelijk aanlandige wind.

Welke temperatuurfactor zorgt voor het verschil tussen de havensteden Iqaluit en Hammerfest?

De verschillen in temperatuur komen door de volgende temperatuurfactoren:

5: De aanvoer van warmte of koude door zeestromen:

Zeestromen kunnen warm zeewater uit de tropen naar de poolstreken en koud poolwater naar de tropen voeren.

Ja, bij Iqaluit stroomt er een koude zeestroom en bij Hammerfest een warme zeestroom.

  1.3 Hydrosfeer: mondiale oceanische circulatie

Leerdoel van H1.3

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

Na onderzoek van de oceanen is ontdekt dat er oppervlakkige zeestromen zijn, maar ook diepe oceaanstromingen. Deze oppervlakkige zeestromen en diepe oceaanstromingen bepalen samen de mondiale oceanische circulatie.

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

Kijkopdracht:

Zie je in het filmpje een oppervlakkige zeestroom of een diepe oceaanstroming?

Hoe kan het dat het water zich vooral verplaatst bij die stroming?

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

Kijkopdracht:

Zie je in het filmpje een oppervlakkige zeestroom of een diepe oceaanstroming?

Diepe oceaanstromingen

Hoe kan het dat het water zich vooral verplaatst bij die stroming?

Door dichtheidsverschillen van het oceaanwater

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

De diepe oceaanstromingen worden aangedreven door dichtheidsverschillen van het oceaanwater. 

Verschillen in dichtheid van oceaanwater komen door de temperatuur en het zoutgehalte van het oceaanwater. 

De diepe oceaanstromingen noem je ook wel de thermohaline circulatie (thermo = temperatuur; haline = zoutgehalte).

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

De thermohaline circulatie werkt als een geweldige diepwaterpomp die warm water uit de tropische streken naar het noorden stuwt en dan weer retour via de diepte van de oceanen.

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

Hoe werkt die diepwaterpomp?

Het zeewater aan het oppervlakte koelt bij de noord/zuidpool af en wordt zwaarder en daalt naar beneden (netzoals bij lucht, koude lucht wordt zwaarder en daalt naar beneden). Het naar beneden dalen gebeurt dus in de buurt van de noord/zuidpool. Het koude zeewater wat nu in de diepte van de oceaan zit wordt vanaf daar onder water richting de evenaar ''gepompt''.   

De plekken in de oceaan waar het water naar beneden daalt / zinkt worden ook wel afzinkputten genoemd.

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

Tot nu toe hebben we besproken hoe en waardoor het water diep in de oceaan stroomt (thermohaline circulatie). 

Komende slides gaan we het hebben hoe en waardoor het oppervlakkige oceaanwater zich verplaatst en welke invloed de oppervlakkige zeestromen op het klimaat hebben.     

 

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

Wat valt je op aan de richting die de oppervlakkige zeestromen stromen?

1. Hoe werkt de mondiale oceanische circulatie?

Wat valt je op aan de richting die de oppervlakkige zeestromen stromen?

Antwoord: Oppervlakkige zeestromen ontstaan door overheersende winden.  Hierbij is er ook een andere afwijking op het noordelijk en zuidelijk halfrond (zie kaart). Ronddraaiende massa water in oceanen met klok mee (noordelijk halfrond) / tegen klok in (zuidelijk halfrond) 

Uitzonderingen: verstoring sommige patronen door ondiepten in oceanen + westenwinddrift rond Antartica.

Gezamenlijk bordaantekening maken

Neem deze over in je schrift zodra de volledige bordaantekening is gemaakt! 

zelf oefenen

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §3 (H1). Opdr. 2,3

2. Klaar? Maken samenvatting §1 (H1)

10

minute

00

second

+30 s

Les 4

Geen ak-les ivm uitleg Decaan

Les 5

Vervolg H1.3

Gebruik de atlas en kennis over windsystemen!

Waar is deze foto genomen? Kies uit: Los Angeles, Panama of Santiago.

Startopdracht: windsystemen

5

minute

00

second

+30 s

Wat? Uit je hoofd intekenen hoge- en lage drukgebieden

van Luchtstromen tussen deze gebieden (met  corioliseffect). Noteer ook de breedtegraden.

Startopdracht

5

minute

00

second

+30 s

Gebruik de atlas!

Startopdracht

Tip: gebruik kennis over windsystemen! 

 De zuidoosten wind / zuidoostpassaat zorgt langs de westkust voor een aflandige wind 

 en langs de oostkust voor een aanlandige wind.

Huiswerk bespreken: 

H1.1: opdr. 1,2,6

Pak je laptop/tablet en log in via LessonUp

Startklaar (3 min)

Docent begroet leerlingen, instrueert alle leerlingen om startklaar te zijn en legt materialen klaar.

Leerlingen zorgen ervoor dat zij alle benodigde spullen op tafel hebben, jas uit, mobiel in tas. (Zorg voor een nette en georganiseerde ruimte.)

Aardrijkskunde 

Doe mee: pak je laptop/tablet
Lessonup.io

In oranje staan de klimaatfactoren. 

Sleep de omschrijvingen naar de juiste klimaatfactor:

Hierna: 3 quizvragen

1

minute

00

second

+30 s

Invloed van de zee.

Gesteldheid van het aardoppervlak.

Breedteligging

Windrichting

Hoogteligging

In Amsterdam is heel veel asfalt en beton. Daarom is het oppervlakte hier warmer dan op het platteland.

In de zomer is het in Nederland langs de kust vaak koeler dan in het binnenland.

Marokko ligt dichter bij de evenaar dan Nederland. Daardoor is de temperatuur er hoger.

Een zuidenwind betekent in Nederland vaak dat er warme lucht wordt aangevoerd.

Op een berg is het kouder dan in een dal.

Klimaatbepalende factoren

Temperatuur wordt beïnvloed door:

- breedteligging

- hoogteligging

- warme/koude zeestroom

- ligging dichtbij/verweg van zee

Neerslag wordt beïnvloed door:

- ITCZ / type luchtdrukgebied

- reliëf

- warme/koude zeestroom

- ligging dichtbij/ver weg van zee

- aanlandige of aflandige wind

De wet van Buys Ballot & het Corioliseffect 4 stellingen, 1 FOUT: welke? Wind waait...

A

...van een laag naar een hoog druk gebied.

B

... op het NH met een afwijking naar rechts.

C

...van een hoog naar een laag druk gebied.

D

... op het ZH met een afwijking naar links.

Wet van Buys Ballot

Beschrijving: Wet van Buys Ballot - Coriolliseffect

Je zou verwachten dat de lucht in een rechte lijn van een hoge- naar een lagedrukgebied stroomt. Maar alles wat op de aarde beweegt, krijgt een afwijking. Op het noordelijk halfrond naar rechts, op het zuidelijk halfrond naar links. Dit heet het Corioliseffect, vernoemd naar Gaspard de Coriolis.

De wet van Buys Ballot is een wet uit de meteorologie, genoemd naar de Nederlandse meteoroloog Christophorus Buys Ballot.

Op het noordelijk halfrond waait de wind van een hogedrukgebied naar een lagedrukgebied met een afwijking naar rechts, door de draaiing van de aarde om zijn as.

Door de algemene luchtcirculatie rondom de aarde kennen we gebieden met permanente hogedruk bij de subtropen en bij de polen. Globaal gezien ziet dat eruit zoals op de afbeelding is weergegeven maar o.a. door de wisseling van de seizoenen verschuiven deze zones en zo kennen we:

gebieden met hogedruk die vrijwel het hele jaar droog zijn zoals bij de polen en de subtropen,

gebieden waar het het hele jaar door geregeld regent zoals de gebieden bij de middelste breedtegraden,

gebieden waar het zomers overwegend droog is en 's winters nat

gebieden waar het zomers geregeld regent en 's winters overwegend droog blijft. 

Welke soorten neerslag zie je? 

Sleep de begrippen naar de juiste afbeelding. 

Stijgingsregens

Frontale regens

Stuwingsregens

Sleep de vormen van neerslag naar de juiste plek.

Stijgingsneerslag

Stuwingsneerslag

Frontale neerslag

Soorten neerslag 

• Stijgingsneerslag 

• Stuwingsneerslag 

• Frontale neerslag  

Dit zijn landscappen met een..................... albedo

A

hoge

B

lage

C

D

Kijkvragen

Bespreken Kijkvragen: Krijgen we een nieuwe ijstijd?

Lesdoelen

• Oorzaken en gevolgen van warme en koude zeestromen uitleggen.

• Toelichten welke twee factoren de thermohaliene circulatie aandrijven.

• Uitleggen dat zee- en luchtstromen de warmte over het aardoppervlak herverdelen. 

We gaan het vandaag hebben over....?

Zeestromen

Vanaf 9:35

Dichtheid water

zoutgehalte

temperatuur

Dichtheidsverschil drijft zeestromingen aan

• koud water --> hogere dichtheid dan warm water--> zakt naar beneden

• zout water--> hogere dichtheid dan zoet water--> zakt naar beneden

Thermohaliene circulatie

Thermo = temperatuur

Haliene = zoutgehalte

Thermohaliene circulatie

Wat zijn die gele stippen op de kaart?

De motor achter de zeestromen
(diepwaterpomp = koud en zout)

Versimpelde weergave

 GEVOLGEN: Aangeven welke invloed atmosferische circulatie en zeestromen hebben op klimaat- en landschapsgebieden

• Warme zeestroom: zorgt voor warmte, regen en ijsvrijehavens tot aan Moermansk toe

• Koude zeestroom: zorgt voor extra koud klimaat. In subtropen: voorkomen woestijnen; koude zeewater koelt de lucht erboven af, waardoor deze weinig vocht kan vasthouden.

Zeestromen

Zie GB 244

• Zeestromen volgen de overheersende windrichting! (althans aan de oppervlakte)

• Warme zeestromen (vanuit een warm gebied)

• Koude zeestromen (vanuit een koud gebied)

Oceanische circulatie: zeestromen

Temperatuur 

Temperatuur zee afhankelijk van stroming maar vooral van breedteligging. 

Wat valt je op als je breedteligging vergelijkt met temperatuur van de zee?

De lijnen buigen af (bijvoorbeeld bij west europa), dit komt door de warme zeestromen die de temperatuur hier warmer maken.

Invloed van de zee op de temperatuur

Invloed van de zee en temperatuur

Ligging aan zee

Temperatuur boven land en boven zee

Het verschil in opwarming en afkoeling heeft gevolgen voor de temperatuur van de lucht erboven.

■ Boven zee zal de luchttemperatuur nooit erg hoog en ook nooit erg laag zijn. De zee heeft dan ook een matigende invloed op de temperatuur.

■ Boven land kan de lucht erg warm maar ook erg koud worden. De temperatuur kan ook heel snel wisselen.

Verder met bordaantekeningstencils

Gebruik het hele blad. We gebruiken het hele whiteboard!

Extra verdiepen

Kijkvragen

Bespreken kijkvragen: Wat gebeurt er als de oceaan anders gaat stromen?

zelf oefenen

Aan het werk 

10

minute

00

second

+30 s

Les 6

Startopdracht

Welke factoren bepalen het klimaat?

Huiswerk bespreken: 

H1.3: opdr. 1,2,3,4

1.4 Moesson en ENSO

Openingsfoto

Wat zie je?

Waar komt dit voor?

Waarom komt dit hier voor?

Is dit gewenst?

Komt dit overal zo voor? 

Beschrijving van de openingsfoto

De moesson veroorzaakt overstromingen in Varanasi in de noordelijke deelstaat Uttar Pradesh

Deelvragen

Deelvragen bij deze paragraaf:

(9) Hoe ontstaan moessons?

(10) Hoe werken een El Niño en de Zuidelijke Oscillatie (ENSO)?

De ITCZ is

A

het lagedrukgebied dat in de tropen rond de evenaar heen en weer beweegt tussen de keerkringen

B

het lagedruk gebied dat altijd precies op de evenaar ligt

C

het hogedruk gebied dat heen en weer beweegt tussen de keerkringen en de poolcirkels

D

het hogedruk gebied dat altijd precies op de evenaar ligt

Op de locatie van de ITCZ is er:

A

Droogte

B

Stijgingsregen

C

Stuwingsregen

D

Frontale regen

Moessons zijn

A

winden die waaien in de tropen en die elk half jaar van richting veranderen

B

winden die waaien in de tropen die altijd droog zijn

C

winden die waaien in de tropen en die altijd neerslag met zich mee brengen

D

Moesson

Halfjaarlijks wisselende wind

Droge moesson (noordoost)

Natte moesson (zuidwest)

1. Hoe ontstaan moessons?

Waarom is deze afbeelding niet altijd een goede weergave van de windstromen?

1. Hoe ontstaan moessons?

De afbeelding geeft een ideaalbeeld weer van de luchtstromen op aarde, waarin er geen rekening is gehouden met de schuine stand van de aardas en de verdeling van land en zee. 

Website

https://www.geogebra.org/m/hjthagfb#material/GaU6WWya

1. Hoe ontstaan moessons?

Bij de vorige slide kan je goed zien wat voor effect de schuine stand van de aarde tov. de zon heeft op in instraling van de zon. 

De zon staat dus niet altijd loodrecht op de evenaar, maar beweegt door de schuine stand van de aardas in een jaar heen en weer tussen de keerkringen (23,5° N.B. en Z.B.). Een andere naam voor dit tropische minimum is de intertropische convergentiezone (ITCZ). Hier ontmoeten de noordoost- en de zuidoostpassaat elkaar 

Website

https://lesmateriaal.geobronnen.com/interactievegeoanimaties/itcz.html

1. Hoe ontstaan moessons?

Een gevolg van het verschuiven van het tropisch minimum (het lagedrukgebied bij de evenaar) zijn de moessons (=halfjaarlijks wisselende winden), in bijvoorbeeld India.

Maart/September

Januari

Juli

Moessons komen niet overal rond de evanaar voor. De wind die links van Afrika en rechts van Z-Amerika waait, waait het hele jaar dezelfde richting op (richting de evenaar). Dat is dus een passaat en GEEN moesson.

1. Hoe ontstaan moessons?

De gevolgen van de moesson in bijvoorbeeld India zijn groot. Het zorgt namelijk voor grote verschillen in neerslag. 

Bij de volgende slide kan je goed zien hoe de ITCZ tussen de keerkringen beweegt en zorgt voor veel/weinig neerslag. 

(Let op bijv. op India bij de animatie)

Website

https://geobronnen.com/geoanimaties/itcz.html

1. Hoe ontstaan moessons?

• Bij stijgende lucht koelt de lucht af -> krimp de lucht -> valt er veel neerslag en bij dalende lucht warmt de lucht op -> zet de lucht uit -> valt er weinig neerslag.

• Vochtige aanlandige lucht zorgt voor veel neerslag en droge aflandige lucht zorgt voor weinig neerslag.

• De kant van een gebergte waar veel neerslag valt noem je de loefzijde en de kant waar weinig neerslag valt de lijzijde

Benodigde voorkennis 

Drie soorten neerslag

Stuwingsregens

Frontale regens

Stijgingsregens

El Nino, La Nina, ENSO, moessons, passaten, ITCZ...etc

La Nina (versterkt)               Normaal                       El Nino (omgekeerd)

Zuidwestmoesson

El Niño situatie

Normale situatie

Gevolgen El Nino

• Noordkust Zuid-Amerika + Carïbisch gebied droger

• Zuid-Brazilië en Uruguay meer regen

• Oost-Afrika in het najaar natter

• Wereldwijd warmer door opwarming tropen

• Bosbranden in Indonesië door droogte

• Overstromingen in Peru door zware regenval

Gevolgen van El Niño?

Op regionale schaal?

- Modderstromen?

- Droogte of extreme regenval?

Op mondiale schaal?

- Voedseltekort

- Orkanen of juist minder orkanen?

- Politieke gevolgen (oorlog?)

Het weer in Nederland?

Een natte lente in Nederland komt door El Nino!

El Nino groot effect

Even samenvatten

Verder met bordaantekeningstencils

Gebruik het hele blad. We gebruiken het hele whiteboard!

zelf oefenen

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §4 (H1). Opdr. 1,3,5

2. Klaar? Maken samenvatting §4 (H1)

10

minute

00

second

+30 s

1.5 Het klimaat als systeem

Waarom treden er klimaatveranderingen op?

Klimaat als systeem

Wisselingen van koud en warm

Conditionele factoren

Sturende mechanismen

Zonnevlekken

Terugkoppelingsmechanismen

Verder met bordaantekeningstencils

Gebruik het hele blad. We gebruiken het hele whiteboard!

zelf oefenen

Aan de slag: individueel uitwerken (in stilte)

1. Maak §5 (H1). Opdr. 3,4,6

2. Klaar? Maken samenvatting §4 (H1)

10

minute

00

second

+30 s

nog niks mee doen

Het klimaatsysteem van Köppen

Het klimaatsysteem van Köppen

A Tropische klimaten

B Droge klimaten

C Gematigde klimaten

D Landklimaten

E Koude klimaten

Tropische klimaten

Tropisch regenwoudklim. Af

- temp. altijd boven de 18 graden

- hele jaar door neerslag

- kent geen seizoenen - altijd warm

- dichte begroeiing 

Savanneklimaat Aw

- gem. temp. rond de 18 graden

- neerslag is onregelmatig

- natte en droge periode

- groei bomen, struiken en gras

Droge klimaten

Steppe klimaat BS

- gem. temp. 18 graden

- korte periode neersag

- groeit wat gras en struiken

Woestijn klimaat BW

- wisselende temperatuur

- nauwelijks tot geen neerslag

- groeit vrijwel niets

Gematigde klimaten C f/s/w

(Gematigde) zeeklimaat:

- temperatuur in de zomer en winter gematigd zacht

- hele jaar door neerslag

- invloed van de zee

- loofbomen

Continentale klimaten

Landklimaat

- warme zomers, koude winters

- hele jaar door neerslag vooral in zomer

- naaldbomen

Polaire klimaten E

Toendraklimaat ET

- temp. komt niet boven de 18 gr.

- neerslag hele jaar wisselend

- groeit enkel gras en mos

Poolklimaat EF / Hooggebergte EH

- temp. altijd gem. 0 graden

- neerslag heel jaar door

- geen seizoenen - altijd koud

- groeit vrijwel niets

Laatste les ==s