Les 4. Stromingen binnen het Boeddhisme: Van Theravada tot Mahayana.

• Godsdienst
• Levensbeschouwing
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4-6

Verschillende stromingen

Het boeddhisme kent verschillende hoofdstromingen die elk hun eigen interpretaties en praktijken hebben, maar die allemaal teruggaan op de kernleringen van Siddhartha Gautama, de Boeddha. 

Theravada: Ook wel bekend als de "Leer van de Ouderen", Theravada is de oudste nog bestaande boeddhistische traditie. Het richt zich op het behoud van de oorspronkelijke leringen van de Boeddha, zoals vastgelegd in de Pali-canon. Theravada benadrukt persoonlijke verlichting door middel van het Achtvoudige Pad en meditatieve praktijken, met als doel het bereiken van nirvana.

Mahayana: Deze stroming ontwikkelde zich later en legt meer nadruk op het streven naar verlichting voor alle levende wezens (het 'grote voertuig'). Mahayana bevat diverse scholen en praktijken, waaronder Zen (Ch'an), Pure Land (Jodo), en de esoterische tradities zoals Vajrayana. Mahayana benadrukt mededogen, het ideaal van de bodhisattva (iemand die streeft naar verlichting voor het welzijn van anderen) en de veelheid van Boeddha's en bodhisattva's.

Vajrayana: Deze esoterische traditie is voornamelijk gevestigd in Tibet en omliggende regio's. Vajrayana, ook bekend als het 'diamanten voertuig', combineert boeddhistische leerstellingen met tantrische praktijken en rituelen. Het legt een sterke nadruk op de directe realisatie van de Boeddha-natuur en maakt gebruik van complexe visualisaties, mantra's en rituelen om snel verlichting te bereiken.

Elke boeddhistische stroming heeft zijn eigen kenmerken, rituelen en interpretaties van de leringen van de Boeddha. Hoewel ze alle streven naar het beëindigen van lijden en het bereiken van verlichting, verschillen ze soms in benadering en filosofische nadruk.

Neem de vragen door met je 

buurman/ buurvrouw.

1. Wat reïncarneert in het boeddhisme?
   
2. Wat betekent het woord "nirwana?
   
3. Wat is een stoepa?
   
4. Wat betekent "boeddha"?
   
5. Wat is de wet van karma?
   
6. hoe noem je de leer van Boeddha?
   

Leerdoelen

• Je kunt de 2 hoofdstromingen benoemen.
• Je kunt de verschillen tussen de 2 hoofdstromingen aangeven.
• Je kunt aangeven in welke landen deze voornamelijk voorkomen.
• Je bent instaat om een onderbouwde mening te geven over deze stromingen.

Eerste toespraak hield hij vlakbij Varanasi (Benares).

Volgelingen

Na zijn verlichting kreeg Boeddha volgelingen vooral uit de laagste kasten en kastelozen.

Toen Siddhartha Gautama, de latere Boeddha, zijn spirituele zoektocht begon en uiteindelijk verlichting bereikte, trok hij volgelingen aan uit verschillende sociale achtergronden, inclusief mensen uit de laagste kasten.

Kastensysteem in het oude India: Tijdens de tijd van de Boeddha was India sterk gestructureerd volgens een kastensysteem, waarbij sociale status en beroepen werden bepaald door geboorte. De laagste kasten, zoals de shudra's (dienaren en ambachtslieden) en de dalits (vaak onaanraakbaren genoemd), hadden vaak beperkte toegang tot religieuze praktijken en spirituele leringen.

Boeddha's boodschap van gelijkheid: De Boeddha stond echter bekend om zijn boodschap van universele gelijkheid en het afwijzen van kastendiscriminatie. Hij moedigde mensen aan zijn leer te volgen ongeacht hun sociale achtergrond, en zijn gemeenschap van monniken en nonnen (de sangha) stond open voor iedereen die de leringen wilde omarmen en streven naar bevrijding van lijden.

Impact van zijn leer: De Boeddha's boodschap van persoonlijke verantwoordelijkheid voor spirituele vooruitgang en zijn nadruk op ethisch handelen, meditatie en inzicht sprak veel mensen aan, inclusief degenen die traditioneel werden gemarginaliseerd door het kastensysteem. Door zijn leer vonden mensen uit alle lagen van de samenleving inspiratie en steun om hun spirituele pad te volgen.

Historische context: Het aantrekken van volgelingen uit verschillende kasten was een van de vele manieren waarop de Boeddha's leer een revolutionaire impact had op de sociale en religieuze structuren van zijn tijd. Zijn visie op gelijkheid en universele verlichting bracht een nieuw perspectief op spiritualiteit en menselijke waardigheid, dat nog steeds resonant is in het moderne boeddhisme.

Waarom zouden vooral mensen uit de laagste kasten zich hebben aangesloten bij de Boeddha ?

1. Zij vonden de rituelen uitgevoerd door brahmanen zinloos
2. Er werd gelijkwaardigheid van alle mensen geleerd
3. Zij wilden net als Boeddha een godheid worden toen hij verlicht werd
4. Zij geloofden ook niet in goden

Het Theravada

(de Oude Leer).

1

Meest orthodoxe vorm van boeddhisme.

2

Houden zich nauwkeurig aan de leer van Boeddha.

3

1. Hinayana     Kleine voertuig (250 v. Chr.)

Verspreiding vanuit India naar het zuiden. 

Welke landen?

Sri Lanka, Myanmar, Thailand, Cambodja en Laos.

4

Het woord "Hinayana" is een term die historisch en conceptueel geladen is binnen het boeddhisme, en wordt tegenwoordig als pejoratief beschouwd door sommigen vanwege de negatieve connotaties die het kan dragen. 

Betekenis: Het woord "Hinayana" komt uit het Sanskriet en betekent letterlijk "het kleine voertuig". Het werd historisch gebruikt om een specifieke groep boeddhistische scholen aan te duiden die de vroegste leer van de Boeddha volgden, voornamelijk gericht op persoonlijke verlichting en het bereiken van nirvana voor zichzelf.

Historische context: In de vroege geschiedenis van het boeddhisme ontwikkelden zich verschillende stromingen na de dood van de Boeddha, waarvan de Theravada-school de belangrijkste vertegenwoordiger van het "Hinayana" zou zijn geweest. Theravada volgt de Pali-canon en legt de nadruk op het behoud van de oorspronkelijke leringen van de Boeddha, gericht op persoonlijke praktijk en verlichting.

Moderne kritiek: Het gebruik van de term "Hinayana" is echter problematisch geworden vanwege de negatieve bijklank die het kan hebben. Sommige boeddhistische tradities beschouwen het als denigrerend en stigmatiserend ten opzichte van deze vroege scholen, omdat het suggereert dat ze minderwaardig zijn aan de latere Mahayana- en Vajrayana-tradities, die zich ontwikkelden tot meer inclusieve en uitgebreide spirituele paden.

Vervangende termen: In plaats van "Hinayana" wordt nu vaak de term "Theravada" gebruikt om de specifieke school en traditie aan te duiden die zich richt op het behoud van de oorspronkelijke leringen van de Boeddha. Dit benadrukt de respectvolle erkenning van de diversiteit binnen het boeddhisme en vermijdt negatieve associaties met de term "Hinayana".

Kortom, "Hinayana" verwijst naar een historische categorie van boeddhistische scholen die zich richten op persoonlijke verlichting, maar het gebruik van deze term is nu controversieel vanwege de impliciete oordelen die het met zich mee kan brengen. Hedendaags boeddhisme benadrukt vaak een inclusieve benadering van alle boeddhistische tradities, waarbij respect voor elke benadering van de Dharma centraal staat.

L

N

K

E

T

S

A

Z

O

Zij hebben zich massaal aangesloten bij het Boeddhisme.

Taartpunt-puzzel

Plaats de ontbrekende letter in de ‘taart’, waarna linksom of rechtsom een woord ontstaat. 

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z

A

B

Antwoord: kastelozen

Verlossing is voor de hele mensheid.

1

Verlangen naar goddelijke verlosser.

2

Boeddha wordt gezien als een godheid.

3

2. Mahayana  grote voertuig (100 v. Chr)

Door gebeden en rituelen uit te voeren helpt Boeddha jou naar de verlossing. 

4

Meerdere goddelijke verlossers.

5

(Nirwana) 

Hemel en hel.

6

India (150 tot 1200 na Chr)

Centraal-Azië/ China/ Korea/ Japan/Tibet/ Zuidoost-Azië

7

Mahayana is een belangrijke stroming binnen het boeddhisme die zich ontwikkelde naast het Theravada, en heeft een bredere geografische verspreiding en filosofische diversiteit. 

Betekenis: Het woord "Mahayana" komt uit het Sanskriet en betekent letterlijk "het grote voertuig". Het benadrukt het idee dat het doel van boeddhistische praktijk niet alleen persoonlijke bevrijding (nirvana) is, maar ook het streven naar verlichting voor alle levende wezens.

Filosofische uitgangspunten: Mahayana ontwikkelt een breed scala aan filosofische ideeën en benaderingen, waaronder de leer van de leegte (sunyata), het concept van de Boeddha-natuur (tathagatagarbha), en het ideaal van de bodhisattva, die zichzelf wijdt aan het helpen van anderen om verlichting te bereiken.

Bodhisattva-ideaal: Het bodhisattva-ideaal staat centraal in Mahayana. Een bodhisattva is een wezen dat zichzelf wijdt aan het bereiken van verlichting, niet alleen voor zijn eigen bevrijding, maar vooral voor het welzijn van alle levende wezens. Dit ideaal benadrukt mededogen, altruïsme en de wens om het lijden van anderen te verlichten.

Heilige geschriften: Mahayana erkent een bredere verzameling heilige geschriften dan Theravada, waaronder teksten zoals de Prajnaparamita-soetra's (geschriften over de perfectie van wijsheid) en de Lotus Soetra, die de uitgebreide visie en praktijken van het Mahayana-boeddhisme weerspiegelen.

Substromingen: Binnen Mahayana zijn er verschillende substromingen en scholen, zoals Zen (Ch'an), Pure Land (Jodo), Tiantai, en Vajrayana (esoterisch boeddhisme), die variëren in praktijken en nadruk, maar over het algemeen streven naar de verlichting van alle wezens.

Mahayana heeft een diepgaande invloed gehad op de ontwikkeling van het boeddhisme in Azië en daarbuiten, en heeft bijgedragen aan de verspreiding van boeddhistische ideeën en praktijken over een breed scala van culturen en samenlevingen.

leven?

Waarom hoeven gelovigen in deze stroming niet alles op te geven in hun leven?

1. Zij geloven dat er vergeving is voor je zonden
2. Zij zijn niet erg serieus in het uitoefenen van hun religie
3. Zij geloven niet in het nirwana
4. Zij zien Boeddha als hun verlosser

Een Bodhisattva is iemand die het wezen (sattva) van de verlichting (bodhi) al in zich draagt.

Maar afstand doet van het Nirwana om hier op aarde de mensen te helpen. 

Bodhisattva

Een bodhisattva is een centraal concept binnen het Mahayana-boeddhisme, en het idee van een bodhisattva vormt een essentieel aspect van de spirituele praktijk en filosofie van deze boeddhistische stroming. 

Betekenis: Het woord "bodhisattva" komt uit het Sanskriet en betekent letterlijk "een wezen dat streft naar verlichting (bodhi)". Een bodhisattva is iemand die zichzelf heeft toegewijd aan het bereiken van verlichting, niet alleen voor zijn eigen bevrijding, maar vooral voor het welzijn en de bevrijding van alle levende wezens.

Bodhisattva-ideaal: Het bodhisattva-ideaal staat centraal in het Mahayana-boeddhisme. In tegenstelling tot de focus op persoonlijke bevrijding (nirvana) in Theravada, belichaamt het bodhisattva-pad het ideaal van altruïsme en mededogen. Een bodhisattva stelt zijn eigen verlichting uit om anderen te helpen bevrijden uit lijden en onwetendheid.

Beeld van bodhisattva's: Bodhisattva's worden vaak afgebeeld in de boeddhistische kunst en iconografie, waarbij ze worden geassocieerd met kenmerken van mededogen, wijsheid en spirituele kracht. Bekende bodhisattva's zijn onder meer Avalokiteshvara (Guanyin), Manjushri, en Samantabhadra.

Het concept van een bodhisattva benadrukt het belang van altruïsme en het delen van spirituele verdiensten met anderen. Het staat in contrast met het pad van persoonlijke verlossing en biedt een inspirerend model van toewijding aan het welzijn van alle levende wezens in de zoektocht naar verlichting.

Hinayana

Mahayana

Boeddha is verlosser

verlichting is alleen voor monniken (nonnen)

traditioneel

alle aardse bezittingen opgeven

Iedereen kan verlichting bereiken

praktische zaken

meditatie speelt een hele grote rol

op zoek naar geluk

Verlichting bereiken d.m.v klanken en kunst

1

Vereren van goden, godinnen en demonen. 

2

Mystiek

Mantra's

Oefeningen zijn geheim.

3

Welke landen?

Tibet, Nepal, Bhutan en Mongolië.

5

Tegenwoordig ook in het Westen populair,

als onderdeel van het Tibetaans boeddhisme.

4

3. Vajrayana/ diamantenvoertuig (Tantrisch Boeddhisme)

Vajrayana is een belangrijke stroming binnen het boeddhisme, vooral geassocieerd met Tibetaans boeddhisme. 

Betekenis: Het woord "Vajrayana" betekent letterlijk "het diamanten voertuig". Het verwijst naar een esoterische en tantrische benadering binnen het boeddhisme, die wordt gekenmerkt door complexe rituelen, visualisaties, mantra's en symboliek.

Oorsprong: Vajrayana ontwikkelde zich als een distinctieve traditie in India en verspreidde zich later naar Tibet, Bhutan, Nepal en delen van Centraal-Azië. Het combineert elementen van Mahayana-filosofie met tantrische praktijken die gericht zijn op het versneld bereiken van verlichting.

Tantrische praktijken: Vajrayana maakt gebruik van tantrische methoden, inclusief geavanceerde meditatieve technieken en rituelen die bedoeld zijn om directe inzicht en realisatie te bevorderen. 

Centraal in deze praktijken staat het idee van transformatie, waarbij de beoefenaar de negatieve aspecten van het bestaan omzet in paden naar bevrijding.

Guru-discipel relatie: Een essentieel kenmerk van Vajrayana is de nadruk op de relatie tussen guru (leraar) en discipel. De guru wordt beschouwd als een levend voorbeeld van verlichting en speelt een cruciale rol bij het overdragen van tantrische kennis en empowerments (initiaties).

Filosofische basis: Hoewel Vajrayana tantrische praktijken omvat die uniek zijn voor deze traditie, blijft het geworteld in de fundamentele boeddhistische principes van het beëindigen van lijden (dukkha) en het realiseren van verlichting (nirvana) voor het welzijn van alle wezens.

S

O

E

B

M

I

H

D

D

De religie waar we ons mee bezig houden.

Taartpunt-puzzel

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z

A

B

Antwoord: boeddhisme

Geef een samenvatting van de 2  hoofdstromingenstromingen.

Theravada:

Betekenis: Ook bekend als de "Leer van de Ouderen".

Focus: Legt de nadruk op het behoud van de oorspronkelijke leringen van de Boeddha zoals vastgelegd in de Pali-canon.

Doel: Het streven naar persoonlijke verlichting (nirvana) door middel van ethisch gedrag, meditatie en het Achtvoudige Pad.

Verspreiding: Primair in Zuidoost-Azië, inclusief landen zoals Sri Lanka, Thailand, Myanmar en Cambodja.

Praktijken: Geleid door monastieke discipline en individuele spirituele ontwikkeling.

Mahayana:

Betekenis: "Het Grote Voertuig".

Focus: Benadrukt het streven naar verlichting niet alleen voor zichzelf, maar vooral voor het welzijn van alle levende wezens.

Doel: Het ideaal van de bodhisattva, die zich toewijdt aan het helpen van anderen om verlichting te bereiken.

Verspreiding: Wijdverspreid over Noord-Azië, inclusief landen zoals China, Japan, Korea en Vietnam, evenals in Tibet en Mongolië.

Praktijken: Inclusief een breed scala aan filosofieën en rituelen, met nadruk op mededogen, wijsheid en het gebruik van mantra's en visualisaties.

Zijn de leerdoelen bereikt?

• Ik kan de 2 hoofdstromingen benoemen.
  
• Ik kan de verschillen tussen de 2 hoofdstromingen aangeven.
  
• Ik kan aangeven in welke landen deze voornamelijk voorkomen.
  
• Ik ben instaat om een onderbouwde mening te geven over deze stromingen.
  

Mijn inzet tijdens deze les