1.D Strijd om kiesrecht & 1.E Politieke partijen

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo t, mavo
• Leerjaar 4

Regeren in Nederland

Staatsinrichting van Nederland

Terugblik

Examenvraag

Uitleg §1.D en §1.E

Aan de slag

Afsluiting

DOEN

...uitleggen welke stromingen in het parlement bestonden 

en dat de liberalen de macht hadden.

...beschrijven dat aanhangers van de verschillende politieke stromingen niet hetzelfde dachten over bijzonder onderwijs en de sociale kwestie

...uitleggen hoe politieke stromingen zich onderling 

steeds meer gingen onderscheiden.

Aan het einde van de les kan je...

Nederland werd in 1813 een constitutionele monarchie: een koninkrijk met een grondwet.

De ministers luisterden naar de koning, het parlement had weinig te zeggen.
Kortom: De koning had veel macht.

In 1848 kwam er een nieuwe grondwet, geschreven door Thorbecke. De koning had bijna geen macht meer:

 

De koning werd onschendbaar en er kwam ministeriële verantwoordelijkheid

Nederland werd een parlementaire democratie. 

Het werd pas duidelijk dat de koning geen macht meer had door de Luxemburgse kwestie

Terugblik

Examenvraag

Antwoord

§1.D

Strijd om kiesrecht

A

Een liberaal parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke stromingen in het parlement bestonden en dat de liberalen de macht hadden.

Begrippen:

liberalisme

socialisme

confessionalisme

B

Sociale kwestie en schoolstrijd

Leerdoel:

Je kan beschrijven dat aanhangers van de verschillende politieke stromingen niet hetzelfde dachten over bijzonder onderwijs en de sociale kwestie

Begrippen:

industriële revolutie

verstedelijking

sociale kwestie

C

Stromingen organiseren zich

Leerdoel:

Je kan uitleggen hoe politieke stromingen zich onderling steeds meer gingen onderscheiden.

Begrippen:

emancipatie

verzuiling

 

censuskiesrecht

algemeen kiesrecht

 

sociale wetten

schoolstrijd

• Nederland was vanaf 1848 een parlementaire democratie, maar lang niet iedereen mocht stemmen.

• Dat kwam door het censuskiesrecht: alleen mensen die rijk genoeg zijn om een bepaald bedrag aan belasting te betalen, mogen stemmen.

• Vrouwen hadden geen stemrecht.

• Alleen rijke mannen mochten dus stemmen in 1848. Dat was ongeveer 11% van de volwassen mannen.

• Veel rijke mannen stemden op de liberalen. Zij hadden dan ook de macht in het parlement
  

• De socialisten wilden het anders. Zij wilden algemeen kiesrecht 

§1.D

Politieke stromingen

A

DeBoze burgers

Een liberaal parlement

In 1887 wordt toch het kiesrecht uitgebreid. Er wordt bedacht dat het misschien toch mogelijk is voor armere mensen om te stemmen, misschien hebben ze wel goede ideeën!

In het caoutchouc-artikel wordt beschreven dat iedereen die geschikt is (nog steeds alleen de mannen) stemrecht moet krijgen. Maar.. wat is geschikt? Dat begrip is rekbaar en wordt ook steeds verder opgerekt. Zo krijgen steeds meer mensen stemrecht. Caoutchouc betekent "rubber", deze wet wordt als rubber dus steeds verder opgerekt.

Uiteindelijk komen er wel eisen:

• Voldoende huur betalen

• Een examen hebben gedaan

• Voldoende geld hebben gespaard

• Genoeg loon verdienen

• Veel belasting betalen

Hiermee heeft in 1887 zo'n 50% van de mannen stemrecht.

§1.D

Politieke stromingen

A

DeBoze burgers

Toch het kiesrecht uitbreiden...

Situatie 2e helft 19e eeuw:

• Liberalen aan de macht. 

• Arme burgers voelen zich achtergesteld

• Burgers streven naar gelijke rechten: emancipatie

Leerdoel:

Je kan uitleggen hoe politieke stromingen zich onderling steeds meer gingen onderscheiden.

Begrippen:

emancipatie

verzuiling

§1.E

Politieke partijen

C

DeBoze burgers

Stromingen organiseren zich

Gevolgen industriële revolutie:

• Verstedelijking
  

• De sociale kwestie

Leerdoel:

Je kan beschrijven dat aanhangers van de verschillende politieke stromingen niet hetzelfde dachten over bijzonder onderwijs en de sociale kwestie

Begrippen:

industriële revolutie

verstedelijking

sociale kwestie

§1.D

Politieke stromingen

B

DeBoze burgers

Sociale kwestie en schoolstrijd

 

sociale wetten

schoolstrijd

Verstedelijking:

• Veel arme mensen trokken naar de fabriek voor werk

• Gevolg: ontstaan steden. Dit noem je verstedelijking

§1.D

Politieke stromingen

B

DeBoze burgers

Sociale kwestie en schoolstrijd

De verslechtering van leef- en werkomstandigheden werd de sociale kwestie genoemd:

• Lage lonen

• Massale werkloosheid

• Vrouwen- en kinderarbeid

• Slechte woonomstandigheden

• Slechte werkomstandigheden

§1.D

Politieke stromingen

B

DeBoze burgers

Sociale kwestie en schoolstrijd

Er waren nog weinig wetten om arme arbeiders te helpen. Dit soort wetten noem je sociale wetten.

De enige wet die er was:

• armenwet: armen krijgen beetje steun van het armenfonds van de Gemeente.
  Voor de rest waren ze aangewezen op liefdadigheid. 

§1.D

Politieke stromingen

B

DeBoze burgers

Sociale kwestie en schoolstrijd

Er waren nog weinig wetten om arme arbeiders te helpen. Dit soort wetten noem je sociale wetten.

De enige wet die er was:

• armenwet. 

Socialisten: Maak meer sociale wetten om armen te helpen.

Liberalisten: Tegenstander van dit soort wetten. Regering moet zich niet bemoeien met burgers. 

Confessionelen: God had rijk en arm bepaald. Wetten waren dus niet nodig.

§1.D

Politieke stromingen

B

DeBoze burgers

Sociale kwestie en schoolstrijd

Een belangrijk conflict tussen liberalen, socialisten en confessionelen ging over het onderwijs.

• In Nederland was Openbaar onderwijs en Bijzonder onderwijs (protestants of katholiek onderwijs).

• De overheid betaalde alleen het neutrale Openbaar onderwijs. Confessionelen vonden dat Bijzonder onderwijs ook betaald moest worden door de overheid. De liberalen waren hier tegen.

• Deze politieke ruzie wordt de schoolstrijd genoemd

§1.D

Politieke stromingen

B

DeBoze burgers

Sociale kwestie en schoolstrijd

Ontstaan verzuiling:

• Protestanten gaan eigen scholen, ziekenhuizen en politieke partijen oprichten om het leven van hun groep te verbeteren.
  Zij willen achterban beschermen tegen 'verkeerde' ideeën

• Socialisten volgen. Zij wilden kiesrecht en sociale wetten voor arbeiders

• Katholieken wilden einde aan discriminatie. 

Nederland kwam in de verzuiling:

• Eigen scholen

• Eigen verenigingen

• Eigen vakbonden

• Eigen media (krant, radio)

§1.E

Politieke partijen

C

DeBoze burgers

Stromingen organiseren zich

§1.2

Politieke stromingen

C

DeBoze burgers

Stromingen organiseren zich

DDU

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

DDU

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

Aan de slag!

Maken examenopdrachten

Memo §1.1

Memo §1.2

Klaar? Oefenen op eindexamensite.nl!!!

Je mocht in Nederland alleen stemmen als je rijk genoeg was. Dit noemen we het censuskiesrecht.
Vrouwen mochten sowieso niet stemmen.
De liberalen hadden de macht in het parlement. De socialisten wilden dit anders.
Zij wilden algemeen kiesrecht. 

De opkomst van de industriële revolutie zorgde voor veranderingen in de maatschappij: verstedelijking en de sociale kwestie. Voorbeelden zijn lage lonen, massale werkloosheid, kinderarbeid en slechte woon- en werkomstandigheden. Er waren nog maar weinig sociale wetten die de armen konden helpen.

Een belangrijk conflict tussen liberalen, socialisten en confessionelen was de schoolstrijd. 

De burgers willen in de tweede helft van de 19e eeuw meer gelijke rechten. Dit noem je emancipatie. Om dit voor elkaar te krijgen gaan burgers samenwerken. Hierdoor raakt de samenleving verdeeld in groepen: de verzuiling.

Afsluiting