LUK 7 week 1.6 Katheteriseren man en vrouw

• New lesson editor
• Verpleegkunde
• HBO
• Studiejaar 2

Welkom bij…

Opleiding Verpleegkunde

Verpleegkundige vaardigheden jaar 2

Katheteriseren man en vrouw

• Waar staan we nu?

• Opening les

• Terugblik vorige les

• Quiz

• Nabespreken quiz

• Demonstratie katheteriseren man en vrouw

• Oefenen in groepjes (mits tijd over)

• Evaluatie

Waar staan we nu?

Opfrissen jaar 1

Zuurstof

Rapporteren

Casus lezen

Neusmaagsonde

Venapunctie

Stomazorg

Katheteriseren man en vrouw

Herhalingsles

Presentatie

Voorbereiding

• Een blaaskatheter inbrengen (eenmalig/verblijfskatheter) bij een man en vrouw, waarbij je oog hebt voor de veiligheid van de zorgvrager, jezelf en de omgeving (toepassen)

• Beredeneren wanneer je af mag wijken van het protocol (analyseren)

• De zorg van je medestudenten screenen en feedback geven over de (kwaliteit van de) verpleegtechnische handeling (evalueren)

• Volgens een richtlijn rapporteren. Deze rapportage is in samenspraak met de zorgvrager. De rapportage is bondig, volledig en relevant (toepassen)

• Demonstreren dat je in je zorgverlening rekening houdt met persoonlijke factoren en diversiteit van de zorgvrager (toepassen)

• Inlevingsvermogen en een open en respectvolle houding laten zien (toepassen).

Lesdoelen

• Invullen aanwezigheid

• Doorgenomen Brightspace LUK 7

• BSL module afgerond

Terugblik vorige les

Zijn er nog vragen?

Stomazorg

Studenten ervaringen

4

Katheteriseren man en vrouw

Theorie AFP

Quiz

Urethra

Urether

Blaas

Prostaat

Welke gegevens verzamel je bij een patient die mogelijk gekatheteriseerd moet worden?

Quiz

Verpleegkundig proces stap 1: verzamelen gegevens

Fase 1: verzamelen van gegevens

Geslacht, nationaliteit

Gegevens over gezondheidstoestand (klachten en symptomen, uitkomsten via metingen)

Gegevens over de omgeving, achtergrond, risicofactoren zoals medicatieveiligheid, incontinentie, ondervoeding, vallen

Bron: verslaglegging-in-het-verpleegkundig-proces-visualisatie.pdf

Welke indicaties zijn er voor een verblijfskatheter?

Quiz

- Acute en chronische urineretentie

- Zorgen voor een voortdurende afvloed van urine bij patiënten die moeite hebben hun blaas te legen als gevolg van een neurologische aandoening met verlamming of gevoelsverlies, die de urinelozing beïnvloeden.

- De behoefte aan nauwkeurige meting van de urineproductie bij zeer zieke patiënten

-Gebruik rond een operatie bij bepaalde chirurgische ingrepen

- Urologische operaties of andere ingrepen in aangrenzende gebieden van het urogenitale stelsel

-Als verwacht wordt dat een chirurgische ingreep langer duurt

-Behoefte om de urineproductie tijdens een operatie in de gaten te houden

-Om bij te dragen aan de genezing van een open sacrale of perineale wond bij incontinente patiënten

-Een patiënt die langdurige immobilisatie nodig heeft of klinisch zieke patiënt

-Om blaasspoelen mogelijk te maken

-Om indien nodig het comfort te verhogen rondom het levenseinde

-Behandeling van hardnekkige incontinentie

Bron:

Geng, V., Cobussen-Boekhorst, H., J. Farrell, J., Gea-Sánchez, M., Pearce, I., Schwennesen, T., Vahr, S., & Vandewinkel, C. (2012). Katheterisatie Urethrale en suprapubische verblijfskatheters bij volwassenen. Evidence based richtlijnen voor best practice in de urologische gezondheidszorg.

•Urine-incontinentie en decubitus zijn geen indicatie voor een verblijfskatheter *

•Gebruik blaaskatheterisatie zo min mogelijk voor diagnostische doeleinden.

•Residu of retentie bepalen? Een blaasscan heeft de voorkeur boven katheterisatie

•Ook na het plaatsen van een verblijfskatheter, moet de indicatie voor een blaaskatheter regelmatig worden geëvalueerd.

*Bron: Werkgroep Infectie Preventie.  Urinelozing en stoelgang (verpleeghuizen, woonzorgcentra en voorzieningen voor kleinschalig wonen voor ouderen). Leiden, 2016

Casus
Een patiënt heeft sinds 10 uur niet geplast. Hij heeft hevige aandrang, een pijnlijke, gespannen onderbuik en een bladderscan laat 850 ml urine zien.

Welke verpleegkundige diagnose past het beste?

Verpleegkundig proces stap 2: verpleegkundige diagnoses

Quiz

Carpenito, 2017

A

Risico op een urineweginfectie

B

Acute urineretentie

C

Zelfzorgtekort: persoonlijke hygiëne

D

Angst

Casus
Een patiënt heeft de verpleegkundige diagnose acute urineretentie. Er is besloten een blaaskatheter in te brengen.

Welk gewenst zorgresultaat past het best bij deze situatie?

Verpleegkundig proces 3: doelen bepalen

(Carpenito, 2017)

Quiz

A

Patient krijgt een katheter ingebracht

B

De verpleegkundige verzamelt gegevens over de urineproductie

C

De blaas is geleegd, de urine loopt vrij af en de patiënt ervaart geen pijnlijke aandrang meer

D

De patiënt heeft acute urineretentie

Welke charrière wordt gebruikt bij heldere urine?

Quiz

Verpleegkundig proces stap 4: interventies plannen

A

CH6

B

CH10-12

C

CH14-16

D

CH20-24

Voor gebruik bij kinderen:
maat 6-10
Voor volwassenen:

maat 10 bij heldere urine, geen vuil, geen gruis (korstvorming).

maat 12-14 bij heldere urine, geen bezinksel, geen gruis, geen hematurie. maat 16 bij enigszins troebele urine, lichte hematurie met of zonder stolsels, geen of weinig gruis, geen of weinig bezinksel.

maat 18 bij matig tot veel gruis, matig tot veel bezinksel. bij hematurie met middelgrote stolsels.

maat 20-24 bij ernstige hematurie, als spoelen noodzakelijk is

De standaard lengte voor een mannelijke katheter van 41-45 cm kan voor zowel mannen als vrouwen worden gebruikt, maar een kortere lengte van 25 cm voor vrouwen kunnen vrouwen als comfortabeler en discreter ervaren.

Bron: Geng et al., 2012

Na het inbrengen van een verblijfskatheter bij een man, hoe moet de katheter bij voorkeur worden gefixeerd?

Quiz

Verpleegkundig proces stap 5: uitvoering

A

Naar beneden langs het been, door de pijp van de onderbroek

B

Los over de onderbroek laten liggen

C

Omhoog over de onderbuik fixeren, waarbij de katheter boven de tailleband van de onderbroek uitkomt.

D

Om de penis wikkelen om beweging te voorkomen

Aandachtspunten

(Geng et al., 2012)

Figuur 1

Figuur 2

Schuiven van de katheter ->

Urineweginfecties en necrose.

Irritatie en ongemak voor de patiënt opleveren. Om te voorkomen dat er necrose ontstaat bij de penoscrotale overgang in de urethra als gevolg van langdurige druk door de katheter, wordt aanbevolen om de urethrale katheter bij de man te fixeren op zijn buik. De katheter moet met een lichte bocht richting het dijbeen worden gebogen en kan met een hulpmiddel, tape, klittenband of een zak worden gefixeerd. (figuur 1 en 2)

Bij een vrouw

Bron:

Geng, V., Cobussen-Boekhorst, H., J. Farrell, J., Gea-Sánchez, M., Pearce, I., Schwennesen, T., Vahr, S., & Vandewinkel, C. (2012). Katheterisatie Urethrale en suprapubische verblijfskatheters bij volwassenen. Evidence based richtlijnen voor best practice in de urologische gezondheidszorg, 42-43.

Welke soorten katheters zijn er?

Quiz

Verpleegkundig proces stap 5: uitvoering

Eenwegkatheter

Figuur 3

Eenwegkatheter

De katheter heeft slechts één kanaal voor de afvoer, heeft geen ballon en is verkrijgbaar in een gecoate en ongecoate versie (figuur 3)

Deze katheter wordt vaak ‘rechte katheter’ genoemd. Dit type katheter is niet bedoeld om gedurende langere tijd in de blaas te blijven, maar wordt gebruikt voor:

1. Intermitterende katheterisatie en de afname van een urinemonster uit de blaas.

2. Behandeling van urethrale vernauwing.

3. Toediening van medicijnen in de blaas (blaaskatheter met een Luer-lock-koppeling)

4. Urodynamisch en ander onderzoek 5. Suprapubische katheterisatie zonder ballon

Bron:

(Geng et al., 2012)

Tweewegkatheter

Figuur 4

Figuur 5

Tweewegkatheter

Eén kanaal wordt gebruikt voor de urine en het andere om de ballon op te blazen (figuur 4 en 5)

(Geng et al., 2012)

Driewegkatheter

Figuur 6

Figuur 7

(Geng et al., 2012)

Driewegkatheter

Een derde kanaal om continue blaasspoelen mogelijk te maken. Deze katheter wordt voornamelijk gebruikt na een urologische operatie of bij een bloeding van een blaastumor of vergrote prostaat, waarbij de blaas continue of intermitterend gespoeld moet worden om bloedstolsels of bezinksel te verwijderen (figuur 6 en 7)

Bron:

(Geng et al., 2012)

Suprapubische katheter

Figuur 8

Figuur 9

(Geng et al., 2012)

Suprapubische katheter

De suprapubische katheter is een alternatief voor de urethrale katheter en wordt operatief ingebracht, vaak onder lokale verdoving.

-De Foley-ballonkatheter (figuur 8)
-Een katheter zonder ballon, die een hechting nodig heeft om op zijn plaats te worden gehouden (figuur 9)

Er is weinig evidencebased onderzoek naar de toepassing van suprapubische katheterisatie. Deskundigen zijn er echter van overtuigd dat er mogelijk een aantal voordelen is in vergelijking met urethrale katheterisatie:

1. Minder kans op letsel van de urineweg, necrose of door de katheter veroorzaakte urethritis

2. Verminderd risico op besmetting van de katheter met micro-organismen die gewoonlijk in de buik aanwezig zijn

3. Groter comfort, met name voor patiënten die aan hun stoel gekluisterd zijn

4. Eenvoudiger toegang tot de plaats waar de katheter het lichaam binnengaat om deze te reinigen en de kathe ter te verwisselen

5. Beter geschikt wanneer het gaat om iemands seksuele activiteit (geslachtsgemeenschap)

Bijwerking

1. kan nog urineverlies houden

2.Risico op bloeding en inwendig letsel
3.Bij patiënten die bloedverdunners gebruiken, moet vooraf aan het inbrengen van de suprapubische katheter de bloedstollingswaarde worden gecontroleerd

Bron:

Geng, V., Cobussen-Boekhorst, H., J. Farrell, J., Gea-Sánchez, M., Pearce, I., Schwennesen, T., Vahr, S., & Vandewinkel, C. (2012). Katheterisatie Urethrale en suprapubische verblijfskatheters bij volwassenen. Evidence based richtlijnen voor best practice in de urologische gezondheidszorg, 19-20

Overige soorten

• Latex katheter

• Silleconen-elastomeer coated katheter (SEC)

• Full silleconen katheter

• Hydrogel gecoate katheter (biocath)

• Full silicone open end katheter

• Speciaal gecoate katheters

• Tiemann katheter

• Dubbele ballonkatheter

• Condoomkatheter

(Medline, 2026)

Figuur 10: Tiemann katheter

Figuur 11: condoomkatheter

Een verpleegkundige brengt een blaaskatheter in volgens de no-touch-techniek. Tijdens de procedure raakt zij per ongeluk het steriele deel van de katheter aan met haar niet-steriele handschoen. Wat is de juiste vervolgstap?

Quiz

Vilans:

De no-touch-techniek is doorbroken; de katheter wordt als gecontamineerd beschouwd.

Hoelang mag een verblijfskatheter blijven zitten?

Quiz

Verpleegkundig proces 6: evaluatie

A

72 uur

B

1 week

C

2 weken

D

2 maanden

(Geng, 2012)

Welke complicaties kunnen zich voordoen bij het plaatsen van een blaaskatheter?

Quiz

Verpleegkundig proces 6: evaluatie

Vilans:

- Bloeding uit blaas of urethra

- Abnormale weerstand bij inbrengen

Pijn bij het inbrengen

- Weerstand tijdens het inbrengen van de sluitspier van de blaas

- Patient voelt zich niet goed of valt flauw door verlies van urine

er loopt geen urine af

- Pijn tijdens vullen van ballon

Bron:

Blaaskatheterisatie no-touchtechniek - man verblijfskatheter - Mijn Vilans Protocollen

Blaaskatheterisatie no-touchtechniek - vrouw verblijfskatheter - Mijn Vilans Protocollen

Complicaties

• Bloeding uit blaas of urethra

• Abnormale weerstand bij inbrengen (vrouw minder complicaties)

• Pijn bij het inbrengen

• Weerstand tijdens het inbrengen van de sluitspier van de blaas

• Patient voelt zich niet goed of valt flauw door verlies van urine er loopt geen urine af

• Pijn tijdens vullen van ballon

• Blaaskrampen

• Katheter gerelateerde urineweginfecties

• Verstopping katheter

(Vilans, 2024)

Figuur 12

(Geng et al., 2012)

Hoe zou de zorgvrager zich kunnen voelen tijdens de handeling?

Aandachtspunten

• Gebruik GEEN NaCl, maar (steriel)water om de ballon te vullen

• Controleer of de cliënt overgevoelig/allergisch is voor het materiaal van de katheter of bestanddelen van het glijmiddel

• Zorg dat het deel van de katheter dat je inbrengt steriel blijft en dat het niet in contact komt met de omgeving. Gebruik de binnenverpakking van de katheter en onsteriele handschoenen (no-touchtechniek)

• De behandelaar schrijft het type glijmiddel voor. Gebruik glijmiddel voor het ontsmetten, verdoven en/of openen van het weefsel van de urethra.

• Controleer het volume wat moet worden ingespoten in de katheterballon.

• Desinfecteer het aansluitpunt van de urineopvangzak als deze in aanraking is gekomen met de omgeving.

(Vilans, 2024)

Geen NaCl ivm aantasten van het materiaal waardoor de ballon kapot kan gaan.

Verpleegkundig proces stap 6: rapporteren

Uitvoering vaardigheid

Vilans protocol doornemen

Benodigheden

Filmpje handeling bekeken?

Uitvoeren van de handeling

Afronding met rapporteren

Demonstratie

Evaluatie

Hebben jullie voldoende informatie om verder te kunnen?

Herhalingsles

Denk na over wat je de volgende les wilt behandelen

Ga zelf aan de slag met oefenen