thema 5 Erfelijkheid en evolutie
5.2 Chromosomen en genen
thema 5 Erfelijkheid en evolutie
5.2 Chromosomen en genen
wat gaan we vandaag doen?
herhalen 5.1 Genotype en fenotype
leerdoelen vandaag
nieuwe theorie: 5.2 Chromosomen en genen
zelf aan de slag
Hoe noemen we alle uiterlijke eigenschappen van een organisme?
Fenotype
Genotype
Wat is genotype
Alles wat jou aangeleerd is
Alle informatie in je DNA
Hoeveel chromosomen heeft de mens?
23
46
12
40
leerdoelen vandaag
Aan het einde van de les:
- kan je beschrijven hoe elk van de ouders 50% van de chromosomen levert.
- kan je benoemen dat bij mensen het geslacht wordt bepaald door de geslachtschromosomen.
Inleiding
Ieder mens heeft duizenden erfelijke eigenschappen.
De informatie hiervoor is opgeslagen in 46 chromosomen.
Van elk chromosoom heb je er twee.
5.2 Chromosomen en genen
Een cel van een mens bevat 46 chromosomen.
Die chromosomen komen voor in paren (tweetallen).
Een mens heeft 23 paren chromosomen in een celkern
(2 x 23 = 46). Dit geldt voor alle lichaamscellen.
De twee chromosomen van een paar zijn aan elkaar gelijk. Ze bevatten ook de informatie voor dezelfde erfelijke eigenschappen.
5.2 Chromosomen en genen
Eicellen en zaadcellen zijn geslachtscellen. In de kernen van geslachtscellen komen de chromosomen niet in paren voor maar enkelvoudig.
Een geslachtscel van een mens bevat 23 chromosomen,
(dat is de helft van een lichaamscel met 46 chromosomen).
5.2 Chromosomen en genen
Geslachtscellen ontstaan door een speciale celdeling.
Elke geslachtscel krijgt 1 chromosoom van elk paar.
Kijk maar naar de volgende afbeelding.
Welke van beide chromosomen in een eicel of een zaadcel terechtkomt, hangt af van het toeval.
5.2 Chromosomen en genen
Welke van beide chromosomen in een eicel of een zaadcel terechtkomt, hangt af van het toeval.
Er zijn veel verschillende mogelijkheden.
5.2 Chromosomen en genen
Bij bevruchting versmelten de kern van een eicel met de kern van een zaadcel.
De chromosomen uit de cellen komen dan bij elkaar.
Samen komen ze in de celkern van de bevruchte eicel terecht.
5.2 Chromosomen en genen
De kern van de zaadcel bevat 23 chromosomen van de vader. De kern van de eicel bevat 23 chromosomen van de moeder.
De kern van de bevruchte eicel bevat weer 46 chromosomen.
(23 chromosomen + 23 chromosomen = 46 chromosomen)
Van elk chromosomenpaar is 1 chromosoom afkomstig van de moeder en 1 van de vader.
Wat zijn erfelijke eigenschappen?
Alles wat je leert van je ouders
Erfenis die jou wordt nagelaten door je ouders
Eigenschappen die je hebt geerfd van je ouders
5.2 Chromosomen en genen
Bij het 23e chromosomenpaar op de vorige dia staat geen nummer, maar XX.
Dit zijn de geslachtschromosomen.
Bij een vrouw zijn de geslachtschromosomen gelijk aan elkaar.
Een vrouw heeft twee X-chromosomen: XX.
Bij een man zijn de geslachtschromosomen verschillend.
Een man heeft een X- en een Y-chromosoom: XY.
5.2 Chromosomen en genen
Het geslachtschromosoom in een eicel is altijd een X.
Het geslachtschromosoom in een zaadcel kan een X zijn
of een Y.
Bij bevruchting ontstaat dus een chromosomenpaar XX of XY.
De baby wordt dan een meisje (XX) of een jongetje (XY).
VRAGEN??
Aan de slag
5.2 Chromosomen en genen:
Lees de tekst en maak de opdrachten:
Blz. 118 t/m 121
Opdracht 1 t/m 9