4vmbo 5.1, 5.2 en 5.3.pptx

• New lesson editor

5.1: Vrijheid en onvrijheid5.2: Grondwet en grondrechten5.3: Scheiding van machten

Wat gaan we doen vandaag?

• Lesdoelen

• Uitleg:

  • 5.1: Vrijheid en onvrijhed

  • 5.2: Grondwet en grondrechten

  • 5.3: Scheiding van machten

• Zelf aan de slag

• Check lesdoelen

Lesdoelen

• Aan het einde van de les…

  • ..kun je uitleggen wat een rechtsstaat is

  • ..kun je het verschil aangeven tussen een autoritaire staat en een dictatuur

  • ..kun je uitleggen wat censuur is

  • ..kun je uitleggen hoe de grondwet burgers beschermt tegen de macht van de overheid

  • ..kun je het verschil uitleggen tussen grondrechten en mensenrechten

  • ..kun je uitleggen wat de Trias politica is en welk doel deze heeft

  • ..kun je de verschillende masten benoemen en toelichten

  • ..kun je uitleggen wat het legaliteitsbeginsel is en welk doel het heeft

5.1: Vrijheid en onvrijheid

Een rechtsstaat

• Rechtstaat: een land waar de rechten en plichten van burgers en van de overheid zijn vastgelegd en worden nageleegd

• Rechten en plichten zijn opgeschreven door gekozen politici

  • We zijn een democratische rechtsstaat

• Overheid moet zich ook aan de wet houden

• Niemand staat boven de wet!

Autoritaire staten

• Rechtsstaat -> veel rechten en vrijheden

  • Recht op vrijheid van meningsuiting

  • Stemrecht

  • Recht op privacy

• In andere landen is dit minder

• Autoritaire staten -> landen waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt

• Welk recht of soort vrijheid vind jij het belangrijkste?

Autoritaire staten

• Een klein groepje heeft de macht

• Vaak wel een parlement, maaarrrr…. wel met mensen die het met de machthebbers eens zijn

• Verkiezingen vaak oneerlijk

• Andere kandidaten krijgen vaak geen kans

• Machthebbers staan wel boven de wet

Dictaturen

• Meest strenge autoritaire staat noemen we een dictatuur

  • Hier heeft één persoon (of een kleine groep) de macht in handen

  • Inwoners hebben geen rechten

• Je mag niet zomaar je mening geven

• De media wordt streng gecontroleerd -> censuur

  • Het weglaten of veranderen van bepaalde informatie

5.2: Grondwet en grondrechten

De grondwet

• De belangrijkste rechten en plichten van burgers en overheid

• Grondwet -> beschermt burgers tegen de macht van de overheid

• De Grondwet is door het parlement opgesteld

  • Parlement: alle mensen van de 1e en 2e kamer

grondrechten

• In de Grondwet staan grondrechten

  • Basisrechten die iedere inwoner van Nederland heeft

• Artikel 1 van de Grondwet: iedereen heeft recht op gelijke behandeling, discriminatie is verboden

• 1983 -> sociale grondrechten kregen een plekje in de Grondwet

Klassieke en sociale grondrechten

De grens aan grondrechten

• Vrijheid van meningsuiting -> grondrecht

• Betekent dit dat je alles mag zeggen?

• Het kan botsen, het ene grondrecht is niet belangrijker dan het andere

Welk grondrecht vind jij het belangrijkste?

mensenrechten

• Mensenrechten -> basisrechten voor elk mens, wie waar ook woont

• Voorbeelden:

  • Recht op onderwijs

  • Recht op vrijheid van meningsuiting

  • Recht om te trouwen met wie je wilt

• 1948: Rechten van de Mens door de Verenigde Naties

5.3: Scheiding der machten

Trias politica

• Macht is opgedeeld in drie onderdelen:

  • Wetten aannemen

  • Wetten uitvoeren

  • Beoordelen of iedereen zich aan de wet houd

• Voorkomen dat de overheid haar macht onbeperkt kan gebruiken

Wetgevende macht

• Neemt wetten aan, burgers en overheid moeten zich hier aan houden

• Dit is het parlement (1e en 2e Kamer samen)

• Parlement en ministers mogen wetsvoorstellen doen

• Parlement neemt het aan of wijst het af

Uitvoerende macht

• Zorgt ervoor dat de wetten worden uitgevoerd

• Dit is de regering -> koning en alle ministers

• Ministers zijn verantwoordelijk voor uitvoering

  • Vertellen ambtenaren wat ze moeten doen

Rechterlijke macht

• Beoordeelt of overheid en burgers zich aan de wet houden

• Onafhankelijke en onpartijdige rechters

• Ministers kunnen rechters niet ontslaan

• Rechters beoordelen alleen of de wet is oevertreden

legaliteitsbeginsel

• Legaliteitsbeginsel:

  • Iedere handeling van de overheid moet gebaseerd zijn op een wet

• Uitvoerende macht mag pas iets doen als het in een wet staat die door de wetgevende macht is goedgekeurd

  • Een rechterlijke macht kan pas iemand veroordelen als in een wet staat dat iets niet mag

Zelf aan de slag

Check lesdoelen

• Aan het einde van de les…

  • ..kun je uitleggen wat een rechtsstaat is

  • ..kun je het verschil aangeven tussen een autoritaire staat en een dictatuur

  • ..kun je uitleggen wat censuur is

  • ..kun je uitleggen hoe de grondwet burgers beschermt tegen de macht van de overheid

  • ..kun je het verschil uitleggen tussen grondrechten en mensenrechten

  • ..kun je uitleggen wat de Trias politica is en welk doel deze heeft

  • ..kun je de verschillende masten benoemen en toelichten

  • ..kun je uitleggen wat het legaliteitsbeginsel is en welk doel het heeft