Lesopbouw en instructie volgens EDI
Lesopbouw en instructie met EDI
Items in this lesson
Lesopbouw en instructie met EDI
Open de les met het idee dat een goede les niet toevallig ontstaat. Koppel het onderwerp aan de beroepspraktijk: duidelijke lesopbouw en instructie zorgen voor rust, begrip en actieve deelname.
Lesdoel
Ik kan de fases van de les benoemen en uitleggen hoe je een duidelijke instructie geeft volgens de basisprincipes van het EDI-model.
This item has no instructions
Welke woorden passen volgens jou bij een duidelijke les?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Laat leerlingen kort toelichten waarom zij woorden kiezen zoals structuur, uitleg, doel, rust of oefenen.
Wat is lesopbouw?
Een les heeft een vaste structuur, zodat leerlingen weten wat er van hen verwacht wordt.
De fases van de les zijn:
start
instructie
verwerking
afsluiting
Die opbouw helpt bij overzicht, rust en doelgericht leren.
Benadruk dat lesopbouw niet alleen voor de docent handig is, maar ook voor leerlingen. Structuur verlaagt onzekerheid en maakt leren voorspelbaar.
Waarom een vaste lesstructuur werkt
leerlingen weten wat er komt
het lesdoel blijft centraal
de leeractiviteit past beter bij het doel
de docent kan beter observeren en bijsturen
Leg uit dat een leeractiviteit geen losse opdracht is, maar een activiteit waarmee leerlingen gericht iets leren dat past bij het lesdoel.
De start van de les
In de start maak je duidelijk:
waar de les over gaat
waarom dit onderwerp belangrijk is
wat het lesdoel is
welke werkmaterialen nodig zijn
Een sterke start geeft focus vanaf het begin.
Noem voorbeelden van werkmateriaal, zoals werkbladen, pennen, voorbeelden, concrete materialen of digitale opdrachten.
Instructie, verwerking en afsluiting
Instructie: uitleg geven en voordoen
Verwerking: leerlingen oefenen zelf
Afsluiting: terugkijken op doel en resultaat
Het digibord helpt vaak bij uitleg, voorbeelden en opdrachten.
Maak duidelijk dat het digibord een hulpmiddel is, geen doel op zich. Het ondersteunt de uitleg en visualiseert stappen.
Welke volgorde hoort bij de fases van de les?
start, instructie, verwerking, afsluiting
instructie, start, afsluiting, verwerking
start, verwerking, instructie, afsluiting
afsluiting, instructie, start, verwerking
Toetst de basisopbouw van de les. De afleiders zetten de fases bewust in een verkeerde volgorde.
Vul de kernwoorden in
Een les heeft een vaste structuur met een duidelijke start en een heldere instructie. In de start noem je het lesdoel en de nodige werkmaterialen. Bij de uitleg kan een digibord helpen om stappen zichtbaar te maken.
Alle woorden komen letterlijk uit het eerste lesblok over lesopbouw en lesfasen.
Wat is het EDI-model?
EDI betekent Expliciete Directe Instructie.
Bij EDI geef je doelgericht les met duidelijke uitleg, controle van begrip en voldoende oefening.
De docent stuurt het leerproces stap voor stap, zodat leerlingen weten wat ze leren en hoe ze dat aanpakken.
Houd het hier bij de basis: EDI draait om duidelijkheid, actieve betrokkenheid en controleren of leerlingen het echt begrijpen.
Basisprincipes van EDI
Belangrijke kenmerken van EDI zijn:
een helder lesdoel
stap-voor-stap uitleg
eerst voordoen
daarna samen doen
regelmatig controleren van begrip
pas daarna zelfstandig verwerken
Benadruk de volgorde. Leerlingen gaan niet meteen zelfstandig aan de slag; eerst komt duidelijke opbouw met begeleiding.
Stap-voor-stap uitleg
Bij stap-voor-stap uitleg breek je een taak op in kleine, duidelijke delen.
Zo voorkom je dat leerlingen te veel informatie tegelijk moeten verwerken en groeit het begrip geleidelijk.
Geef als voorbeeld een rekenopdracht, leesstrategie of praktische handeling waarbij je elke stap apart benoemt.
Voordoen en samen doen
Voordoen: je laat zien hoe een opdracht werkt
Samen doen: je oefent dezelfde aanpak met de leerlingen
daarna pas werken leerlingen zelfstandiger
Deze opbouw maakt de instructie veilig en duidelijk.
Gebruik eventueel de termen modelen en begeleid oefenen als extra uitleg voor jezelf, maar houd op de slide de eenvoudige termen aan die in het beroepsthema gevraagd zijn.
Begrip controleren tijdens de instructie
Goede instructie betekent niet alleen uitleg geven, maar ook nagaan of leerlingen het begrijpen.
Dat doe je door te observeren, naar antwoorden te luisteren, fouten op te merken en te kijken wie nog hulp nodig heeft.
Wijs op het verschil tussen 'stilte in de klas' en echt begrip. Leerlingen kunnen rustig zijn zonder de uitleg te snappen.
Wat komt in EDI direct na voordoen?
verlengde instructie
afsluiting
samen doen
zelfstandig werken
Controleer of leerlingen de opbouw van EDI begrijpen: eerst voordoen, dan samen doen, daarna pas zelfstandiger verwerken.
Maak de uitleg compleet
Bij EDI geef je een helder lesdoel en werk je met stap-voor-stap uitleg. Eerst ga je voordoen hoe de taak werkt. Daarna ga je samen doen en controleer je steeds het begrip van leerlingen.
Leg bij het nabespreken de nadruk op de vaste volgorde binnen expliciete directe instructie.
Hoe merk je tijdens uitleg of leerlingen het begrijpen?
Bespreek dat begrip controleren kan door observeren, luisteren naar antwoorden, fouten opmerken, korte controlevragen stellen en kijken wie nog hulp nodig heeft.
Verwerking: leerlingen gaan aan het werk
In de verwerking passen leerlingen de uitleg toe in een leeractiviteit.
Daarbij gebruik je passend werkmateriaal, let je op het werktempo en kijk je of leerlingen de taak zelfstandig of met hulp kunnen uitvoeren.
Maak duidelijk dat verwerking niet losstaat van instructie: de opdracht moet direct aansluiten op wat net is uitgelegd.
Begeleiden zonder over te nemen
Begeleiden betekent dat je leerlingen helpt tijdens het werken, zonder de taak voor hen uit te voeren.
Je geeft een hint, herhaalt een stap of stuurt terug naar de uitleg.
Dit is een belangrijk beroepspunt: hulp moet leerlingen verder brengen richting zelfstandigheid, niet afhankelijk maken.
Zone van naaste ontwikkeling
De zone van naaste ontwikkeling is wat een leerling nog niet helemaal zelfstandig kan, maar wel met een beetje hulp.
Goede instructie en begeleiding sluiten aan bij dat niveau: niet te makkelijk en niet te moeilijk.
Leg uit dat juist in deze zone leren plaatsvindt. Koppel dit aan het geven van passende steun tijdens samen doen en verwerking.
Verlengde instructie
Niet alle leerlingen hebben genoeg aan de eerste uitleg.
Verlengde instructie is extra uitleg of extra oefening voor leerlingen die meer tijd, herhaling of ondersteuning nodig hebben om tot begrip te komen.
Benadruk dat verlengde instructie een normaal onderdeel van goed lesgeven is, niet iets uitzonderlijks of negatiefs.
Stappen van leren
De stappen van leren beschrijven de volgorde waarin leren plaatsvindt.
Volgens Gagné bouw je leren op: aandacht richten, uitleg geven, oefenen, feedback geven en toepassen.
Dat past goed bij een duidelijke lesopbouw en bij EDI.
Houd dit op hoofdlijnen. De kern is dat leren een opbouw heeft en dat instructie die opbouw moet ondersteunen.
Van lesopbouw naar leren
Start → focus en lesdoel
Instructie → uitleg, voordoen, samen doen
Verwerking → oefenen met begeleiding
Afsluiting → terugkijken op het lesdoel
Zo ondersteunt de lesopbouw het leren stap voor stap.
Gebruik deze slide als samenvattende keten. Laat zien dat de lesfasen en EDI logisch in elkaar grijpen.
Wat betekent begeleiden tijdens verwerking?
de taak voordoen
extra cijfers geven
alles uitleggen vanaf nul
helpen zonder overnemen
Afleiders sluiten aan bij misverstanden: begeleiden is niet opnieuw de hele les geven en ook niet het werk van leerlingen overnemen.
Vul de begrippen in
In de verwerking let je op het werktempo van leerlingen en bied je waar nodig begeleiding. Soms is verlengde instructie nodig. Goede hulp sluit aan bij de zone van naaste ontwikkeling van de leerling.
Benadruk de samenhang: observeren tijdens verwerking helpt bepalen wie begeleiding of verlengde instructie nodig heeft.
Waarom past hulp bij de zone van naaste ontwikkeling?
Bespreek dat een passend antwoord verwijst naar leren net boven het huidige niveau: niet te makkelijk, niet te moeilijk, wel haalbaar met beperkte hulp.
Wat heb jij vandaag geleerd over lesopbouw of EDI?
Laat leerlingen één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld de lesfasen, de volgorde van EDI of het belang van begrip controleren.
Wat hielp jou het meest om deze les te begrijpen?
Mogelijke elementen: stap-voor-stap uitleg, voordoen, samen doen, voorbeelden op het digibord, duidelijke volgorde of oefenen met werkmateriaal.
Welk onderdeel vond jij nog lastig?
Gebruik de antwoorden om te zien waar nog herhaling nodig is, bijvoorbeeld verlengde instructie, begrippen of de lesfasen.
Begrippenlijst
Leeractiviteit - een opdracht of oefening waarmee leerlingen iets leren.
Lesdoel - wat leerlingen aan het einde van de les moeten kennen of kunnen.
Fases van de les - de vaste opbouw van een les: start, instructie, verwerking en afsluiting.
Instructie - uitleg die je geeft zodat leerlingen weten wat ze moeten doen.
Stap-voor-stap uitleg - uitleg in kleine, duidelijke stappen.
Voordoen - laten zien hoe een opdracht of handeling werkt.
Samen doen - de opdracht samen uitvoeren met leerlingen.
This item has no instructions
Begrippenlijst
Werkmateriaal - materialen die je gebruikt tijdens de les, zoals werkbladen of concrete materialen.
Digibord - digitaal schoolbord dat gebruikt wordt bij uitleg en opdrachten.
Begeleiden - leerlingen helpen tijdens het werken zonder het over te nemen.
Werktempo - de snelheid waarmee een leerling werkt.
Begrip - hoe goed een leerling de uitleg of opdracht snapt.
Observeren - goed kijken naar wat leerlingen doen en hoe zij reageren.
Zone van naaste ontwikkeling - dat wat een leerling bijna kan, met een beetje hulp.
This item has no instructions
Begrippenlijst
Stappen van leren - de volgorde waarin leren plaatsvindt volgens een didactische opbouw.
Verlengde instructie - extra uitleg of oefening voor leerlingen die meer ondersteuning nodig hebben.
This item has no instructions
