Pathologie introductie

Behandelingen

 Medische behandelingen:

  • chirurgische therapie

  • farmacotherapie

  • radiotherapie

  • chemotherapie

  • hormonale therapie

  • psychotherapie

  • revalidatie

Paramedische behandelingen (fysio-, ergo-, logo-, dieet) 

Alternatieve behandelingen (acupunctuur, kruiden, chiropraxie, massage...)

1 / 45
next
Slide 1: Slide
New lesson editorBiologieMBOStudiejaar 1

This lesson contains 45 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 60 min
Report this lesson

Items in this lesson

Behandelingen

 Medische behandelingen:

  • chirurgische therapie

  • farmacotherapie

  • radiotherapie

  • chemotherapie

  • hormonale therapie

  • psychotherapie

  • revalidatie

Paramedische behandelingen (fysio-, ergo-, logo-, dieet) 

Alternatieve behandelingen (acupunctuur, kruiden, chiropraxie, massage...)

Wat weten de studenten al?
We beginnen met iets wat jullie al vaak gehoord hebben: behandelingen. Als iemand ziek is, wat kan er dan gebeuren? Denk aan een operatie, medicijnen, bestraling of chemo, maar ook fysiotherapie, ergotherapie en een dieetadvies. Sommige mensen kiezen ook voor alternatieve behandelingen, zoals acupunctuur. Aan het eind van de les komen we hier nog op terug en dan snap je precies hoe deze behandelingen worden ingedeeld.

Pathologie introductie

Pathos - ervaring/lijden

logia - studie

"Het bestuderen van de oorzaak en effecten van ziekten"

Het onderwerp van vandaag heet pathologie. Het woord komt uit het Grieks: 'pathos' betekent ervaring of lijden en 'logia' betekent studie. Pathologie is dus het bestuderen van de oorzaken en gevolgen van ziekten. Als zorgproffesional kom je dit elke dag tegen, dus dit is echt de basis voor je beroep.

This item has no instructions

Lesdoelen

  • Je kunt uitleggen wat gezondheid is en hoe deze beïnvloed wordt door lichamelijke, geestelijke en maatschappelijke factoren.

  • Je kunt beschrijven welke factoren invloed hebben op draagkracht en draaglast.

  • Je kunt uitleggen hoe veranderingen in draagkracht en/of draaglast de homeostase in het lichaam kunnen verstoren en kunnen leiden tot decompensatie en ziekte.

  • Je kunt uitleggen hoe je met preventieve maatregelen gezondheidsbevorderende factoren kunt stimuleren en gezondheidsbedreigende factoren kunt verminderen.

Dit ga je vandaag leren.
- Je kunt uitleggen wat gezondheid is en welke factoren daar invloed op hebben.

- Je kunt beschrijven wat draagkracht en draaglast zijn.

- Je kunt uitleggen hoe het evenwicht in je lichaam, homeostase, verstoord kan raken en wat decompensatie is.

- En je weet hoe je met preventie gezondheid kunt bevorderen. Daarna kijken we ook naar het verloop van ziekten.

Wat betekent gezondheid?

Klassikaal vragen: wanneer ben je gezond?
Veel mensen zeggen: gezond is dat je niet ziek bent. Maar de Wereldgezondheidsorganisatie, de WHO, zegt: gezondheid is een toestand van lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welbevinden. Dus het gaat om meer dan alleen je lichaam. Ook hoe je je voelt en hoe je meedoet in de maatschappij hoort erbij.
 

Casus

Karin

  • Auto ongeluk

  • Lang revalideren

  • Nu nog steeds pijn

  • Sporten niet meer mogelijk

  • Somber en huilbuien

  • Wel weer aan het werk na een jaar

Lees de casus voor, daarna klassikaal vragen: "Karin heeft een auto-ongeluk gehad. Ze heeft lang moeten revalideren, heeft nog steeds pijn en kan niet meer sporten. Ze is somber en moet vaak huilen. Na een jaar is ze wel weer aan het werk.
Is Karin gezond? Op welke drie gebieden van de WHO-definitie zie je problemen of juist kracht?

Gezondheid

WHO:

 
Een toestand van geestelijk, lichamelijk en maatschappelijk welbevinden. 

Dit is de definitie nog een keer kort samengevat: gezondheid is een toestand van geestelijk, lichamelijk en maatschappelijk welbevinden. Onthoud deze drie woorden: lichamelijk, geestelijk, maatschappelijk.

Vanuit gezondheid kijken we naar twee dingen; draagkracht en last. Elke dag heb je dingen te dragen: werk, school, zorgen, drukte. Je draagkracht is hoeveel je aankunt. Volgende dia voor meer uitleg.

Wat bepaalt je draagkracht?

  • Aanleg

  • Conditie

  • Geestelijke factoren

  • Maatschappelijke factoren
    (Gemeenschap / economie)

De draagkracht hangt af van vier dingen: je aanleg, je conditie, mentaal en maatschappelijk welbevinden en je maatschappelijke factoren. Samen bepalen die of je genoeg kracht hebt voor de lasten van het dagelijks leven. Dit is voor iedereen anders.

Conditie


  • Sporten/bewegen

  • Hoge werkdruk


Burnout, blessure, moeheid


Aanleg


  • Erfelijke aandoeningen

  • Aangeboren aandoeningen


Denk aan COPD, asthma, diabetes


* Aanleg is wat je meekrijgt: erfelijke of aangeboren aandoeningen, zoals astma, COPD of diabetes. Daar kun je zelf niets aan doen, maar je moet er wel mee leven.
* Conditie gaat over hoe fit je bent. Sport je en beweeg je genoeg? Dan is je draagkracht groter.
Heb je een hoge werkdruk, dan kun je moe worden, een blessure krijgen of zelfs een burn-out.


Geestelijke factoren


Veiligheid en vertrouwen


Denk aan:

  • Faalangst

  • Agressie

  • Depressie


Maatschappelijke factoren


  • Werk

  • Sociaal contact

  • Inkomen/financiën

  • Relaties



Levensfase!

* Geestelijk gaat over hoe je in je vel zit. Voel je je veilig en vertrouwd? Of heb je last van faalangst, agressie of een depressie?
* Maatschappelijk gaat over je werk, je sociale contacten, je inkomen en je relaties.
Let ook op de levensfase: een tiener heeft andere lasten dan een moeder van drie kinderen of iemand van 80. Wat bij de ene levensfase past, kan bij een andere veel te zwaar zijn.

SAMENVATTEND: draagkracht is afhankelijk van aanleg, erfelijkheid, geestelijke en maatschappelijke factoren

Casus

Karin

  • Auto ongeluk

  • Lang revalideren

  • Nu nog steeds pijn

  • Sporten niet meer mogelijk

  • Somber en huilbuien

  • Wel weer aan het werk na een jaar

Kijk nog een keer naar de casus Karin. Welke factoren zorgen bij haar voor een kleinere draagkracht? Denk aan conditie, geestelijke en maatschappelijke factoren.
Wat helpt haar juist: haar werk, haar sociale contacten? Noem er één. KLASSIKAAL.

Draaglast

Een te grote draaglast maakt je ziek op den duur.


- Exogene factoren

- Endogene factoren

De draaglast is alles wat op je afkomt. Als je draaglast te lang te groot is, word je op den duur ziek.
Er zijn twee factoren die van invloed zijn op draaglast.
- Exogene factoren komen van buiten, zoals een virus, stress op het werk of vervuilde lucht.
- Endogene factoren komen van binnenuit, zoals een erfelijke ziekte of hormonale problemen.
Het gaat om de balans: draagkracht tegenover draaglast.

Homeostase

Zelfregulatie of huishouding
Bijv.:
- water

- temperatuur

- bloeddruk

- glucose

- ademhaling en hartslag

Je lichaam probeert zelf alles in balans te houden. Dat heet homeostase of zelfregulatie.
Denk aan je lichaamstemperatuur, bloeddruk, bloedsuikerspiegel, water- en zouthuishouding, ademhaling en hartslag.
Als de draaglast te groot wordt en je lichaam het niet meer kan opvangen, spreken we van decompensatie. Dan lukt het je lichaam niet meer om de balans te herstellen en word je ziek. VB: warme dag, hoge leeftijd, weinig drinken. lichaamstemp en vochtbalans (homeostase). Zweten (zelfregulatie.) Gaat nog, alleen wat moe en droge mond. Het lichaam vangt de te grote draaglast nog op.

Dan decompensatie. blijven zweten, niet genoeg drinken, dehydratie. Het kan het niet meer aanvullen en de balans niet meer herstellen. Haar bloeddruk daalt, ze wordt duizelig, verward of valt flauw. Haar lichaam trekt het niet meer: dat is decompensatie.

Homeostase kun je koppelen aan de orgaansystemen: de bloedsomloop; de ademhaling; urinewegstelsel, zenuwstelsel.

Dit is de bloedsomloop, een mooi voorbeeld van homeostase. Het hart pompt het bloed door je hele lichaam. Het bloed brengt zuurstof en voedingsstoffen naar alle organen en neemt afvalstoffen weer mee terug. Ook warmte wordt via het bloed verdeeld. Je lichaam past de bloedsomloop steeds aan. Ga je rennen? Dan gaat je hart sneller kloppen, zodat je spieren meer zuurstof krijgen. Ga je zitten? Dan zakt je hartslag weer. Is het warm? Dan verwijden je bloedvaten, zodat je warmte kwijtraakt. Dat gaat allemaal vanzelf: zelfregulatie. Kan het hart of kunnen de bloedvaten dit niet meer aan, bijvoorbeeld bij hartfalen, dan krijgen de organen te weinig bloed en zuurstof. Dat is decompensatie, en dat merk je bij een cliënt: kortademig, vermoeid, dikke enkels.

This item has no instructions

Noem 2 gezondheid bevorderende factoren?

Laat studenten twee factoren opschrijven of noemen.
Wat kun je zelf doen om gezond te blijven? Noem er twee. Je mag bij je eigen leven beginnen.

Gezondheidsbevorderende factoren

  • Voeding

  • Beweging

  • Kleding

  • Belasting (lichamelijk en geestelijk)

  • Rust

  • Schadelijke invloeden van buitenaf voorkomen

  • Infecties voorkomen


Gezondheidsbevorderende factoren zijn dingen die goed zijn voor je gezondheid: gezonde voeding, beweging, passende kleding, een goede balans tussen belasting en rust, bescherming tegen schadelijke invloeden van buitenaf en het voorkomen van infecties, bijvoorbeeld door handen te wassen. Ook je omgeving telt mee: schone lucht en groen in de buurt.

Preventie

  • Primair

  • Secundair

  • Tertiair 

Voor gezond zijn en blijven, kijken we naar preventie. Preventie betekent voorkomen. Er zijn drie soorten.
Primaire preventie voorkomt dat iemand ziek wordt, zoals een vaccinatie of voorlichting = VOORKOMEN
Secundaire preventie spoort een ziekte vroeg op, bijvoorbeeld met een screening = VROEG BEHANDELEN
Tertiaire preventie is bedoeld voor mensen die al een ziekte hebben: je voorkomt dat het erger wordt of dat er complicaties komen = GEVOLGEN BEPERKEN
Zo meteen krijgen jullie vijf voorbeelden. Beslis steeds: primair, secundair of tertiair?

Iemand gaat naar de GGD om een vaccin te halen voor Corona

A

Primaire preventie

B

Secundaire preventie

C

Tertiaire preventie

D


Vaccin tegen corona bij de GGD: Je bent nog niet ziek en je voorkomt dat je ziek wordt. Dat is primaire preventie.

Oma heeft diabetes, daarom zorgt ze dat ze gezonder gaat leven omdat ze niet blind wil worden over een paar jaar.

A

Primaire preventie

B

Secundaire preventie

C

Tertiaire preventie

D


Oma heeft de ziekte al en wil complicaties voorkomen. Dat is tertiaire preventie.

Op de markt staat een bus waar vrouwen getest kunnen worden voor baarmoederhalskanker

A

Primaire preventie

B

Secundaire preventie

C

Tertiaire preventie

D


Bus voor baarmoederhalskanker op de markt: Hier wordt gezocht naar een ziekte in een vroeg stadium. Dat is secundaire preventie

SIRI maakt reclame spotjes op TV tegen roken en vuurwerk

A

Primaire preventie

B

Secundaire preventie

C

Tertiaire preventie

D


Reclamespotjes tegen roken en vuurwerk: Voorlichting om te voorkomen dat mensen ziek of gewond raken. Ook primaire preventie

Iemands broer is overleden aan prostaatkanker. Zelf gaat hij naar de dokter voor een prostaat controle, voor de zekerheid.

A

Primaire preventie

B

Secundaire preventie

C

Tertiaire preventie

D


Hij heeft geen klachten, maar laat vroeg opsporen. Dat is secundaire preventie.

Wat zijn gezondheidsbedreigende factoren?

Het tegenovergestelde van bevorderende factoren zijn bedreigende factoren: roken, te veel alcohol, ongezond eten, te weinig beweging, langdurige stress, een onveilige omgeving.

Therapieontrouw

- Motivatie ("ik ben toch weer gezond?")

- Vergeetachtigheid

- Schaamte 

THERAPIEONTROUW
Een belangrijke bedreiging in de zorg is therapieontrouw. Dat is wanneer iemand zich niet aan de behandeling houdt.
Waarom? Soms uit motivatie: 'ik ben toch weer gezond?' Soms vergeetachtigheid, soms schaamte. Als hulpverlener kun je hier een belangrijke rol in spelen door goed te luisteren en te vragen waarom het niet lukt, zonder te oordelen.

This item has no instructions

Ziekteverloop

  • Je kunt beschrijven wat de overeenkomsten en verschillen zijn in het beloop van een acute en een chronische ziekte.

  • Je kunt toelichten hoe het beloop van een ziekte kan veranderen door complicaties, restverschijnselen, exacerbaties, remissies en recidieven.

  • Je kunt uitleggen waarom het einde van een ziekte niet hoeft te betekenen dat de zorgvrager (volledig) hersteld is.

Nu gaan we naar het tweede deel: het verloop van ziekten. Je kunt straks de overeenkomsten en verschillen uitleggen tussen een acute en een chronische ziekte. Je weet wat complicaties, restverschijnselen, exacerbaties, remissies en recidieven zijn. En je snapt dat het einde van een ziekte niet altijd betekent dat iemand helemaal hersteld is.

This item has no instructions

Foudroyant ziekteverloop

Extreem snel
Extreem levensbedreigend

(bijv. infectie bij heel jonge kinderen)

Foudroyant betekent 'bliksemsnel'. De ziekte verloopt extreem snel en is levensbedreigend. Een voorbeeld is een infectie bij heel jonge kinderen, die in korte tijd ernstig kan worden.

Wanneer spreken we over een acute ziekte?

Stel de vraag en laat studenten eerst raden.
Een acute ziekte begint plotseling en duurt meestal kort, zoals een blindedarmontsteking of griep. Een chronische ziekte begint vaak sluipend en duurt lang, vaak levenslang. Bij beide kunnen klachten ernstig zijn. Het verschil zit in het begin en de duur.

Ook introductie: Exacerbatie


Wie kan een voorbeeld geven van een chronisch ziektebeeld, kijkend naar deze grafiek?

Koppel naar COPD, exacerbatie. Opflakkering/plotselinge verergering van een ziekte die er al is, dus geen recidief (terugkomen van een ziekte die weg was).

Een exacerbatie is een opflakkering of plotselinge verergering van een chronische ziekte. Bijvoorbeeld iemand met COPD die na een rustige periode opeens veel meer last krijgt van benauwdheid, hoesten en slijm. Het is tijdelijk, maar vaak is medische hulp of een aangepaste behandeling nodig. Na een periode van weinig of geen ziekteactiviteit worden de klachten tijdens een exacerbatie ineens heftiger, wat vaak leidt tot meer kortademigheid, hoesten en slijm. Een exacerbatie is een tijdelijke verslechtering en vereist vaak medische aandacht of aanpassing van de behandeling. Het is niet hetzelfde als een recidief; daar komen we zo op terug.

Ziekteverloop

  • Volledig herstel

  • Chronische ziekte

  • Palliatieve fase

  • Kwaliteit van leven houden of verbeteren

Een ziekte kan op verschillende manieren eindigen.

- Iemand kan volledig herstellen.

- Of de ziekte wordt chronisch.

- Soms komt iemand in de palliatieve fase, waarin genezing niet meer mogelijk is. Het doel is dan niet genezen, maar de kwaliteit van leven houden of verbeteren.

Dat is voor jou als hulpverlener een heel belangrijk uitgangspunt.

Symptomen

  • Objectief

  • Subjectief

Als je kijkt naar de sympt van een ziekte, kun je ze verdelen. Symptomen zijn tekenen van een ziekte.
Objectieve symptomen kun je waarnemen of meten, zoals koorts, een hoge bloeddruk of een rode huid. Subjectieve symptomen ervaart alleen de cliënt zelf, zoals pijn, misselijkheid of vermoeidheid.
Je moet dus altijd luisteren naar wat de cliënt zegt, ook als je het niet kunt meten.
TOT HIER DE PRESENTATIE

Ontstaan van ziekten tijdens ontwikkeling

- Genetisch

- Prenataal

- Perinataal

Sommige ziekten ontstaan al heel vroeg.
Genetisch betekent erfelijk, bijvoorbeeld taaislijmziekte.
Prenataal is tijdens de zwangerschap, bijvoorbeeld door alcohol of een infectie van de moeder.
Perinataal is rond de geboorte, bijvoorbeeld door zuurstoftekort tijdens de bevalling.

Ontstaan van ziekten

- Endogeen (overerving / biochemische stoornissen)

- Exogeen (mechanisch/fysisch/chemisch/voeding)

- Predispositie

Oorzaken van ziekten kunnen endogeen of exogeen zijn.
- Endogeen komt van binnenuit: erfelijkheid of een stoornis in de stofwisseling.
- Exogeen komt van buiten: mechanisch, zoals een val, fysisch, zoals straling of hitte, chemisch, zoals gif, of door voeding.
- Predispositie is een verhoogde vatbaarheid. Je hebt een aanleg en onder bepaalde omstandigheden komt de ziekte tot uiting.

Biologische oorzaken van ziekten

  • Macro-organismen

  • Micro-organismen zoals:

Bacteriën, virussen, schimmels, parasieten

Dan spreken we van een: Infectie(ziekte)

Ziekten kunnen ook door levende organismen komen.

- Macro-organismen zijn dingen die je met het blote oog kunt zien, zoals wormen of luizen.

- Micro-organismen zie je alleen onder een microscoop: bacteriën, virussen, schimmels en parasieten.

Als zo'n ziekteverwekker in je lichaam ziekte veroorzaakt, spreken we van een infectie.

Andere oorzaken van aandoeningen:

  • Neoplasie

  • Allergiën

  •  Sociaal / psycisch

  • Onbekend...

Er zijn nog andere oorzaken.

- Neoplasie betekent nieuwvorming, bijvoorbeeld een tumor.

Daarnaast zijn er allergieën en sociale of psychische oorzaken. En soms weten we de oorzaak gewoon niet.

  1. Besmetting

  2. Incubatietijd

  3. Infectie

  4. Prodromata

  5. Complicatie

  6. Restverschijnsel

  7. Exacerbatie - Rechutes/Recidief

  8. Remissie

  9. Genezing / reconvalecentieperiode

  10. Terminaal stadium

Dit is de reis van een ziekte. We beginnen bij de besmetting: je komt in contact met een ziekteverwekker.

- Dan volgt de incubatietijd: de tijd tussen besmetting en de eerste klachten.

- Bij de infectie reageert je lichaam op de besmetting.

- Prodromata zijn de vroege signalen, zoals een raar gevoel of lichte koorts, nog voor de echte klachten.

- Een complicatie is een ongewenste, nadelige uitkomst.

- Een restverschijnsel is een blijvend gevolg, zoals een verlamming na een beroerte.

- Bij een exacerbatie, rechute of recidief verergert een chronische ziekte plotseling of keert een ziekte terug die lang weg was.

- Remissie is een periode waarin de klachten afnemen of verdwijnen.

- Genezing of reconvalescentie is de herstelperiode.

- Het terminale stadium is de laatste levensfase bij een ongeneeslijke ziekte, waarin behandeling niet meer zinvol is en overlijden op korte termijn verwacht wordt.

  1. In contact komen met een ziekteverwekker

  2. Tijd tussen besmetting en eerst zichtbare symptomen

  3. Reactie van het lichaam op een besmetting

  4. Vroege tekenen of symptomen die het begin van een aandoening kunnen aanwijzen

  5. Ongewenst nadelige uitkomst 

  6. Blijvende gevolgen en klachten nadat een ziekte, aandoening of letsel

  7. Plotselinge verergering van een chronische ziekte / terugkeer van een aandoening die lang afwezig was 

  8. Periode waarin de symptomen en tekenen van een aandoening afnemen of verdwijnen

  9. Herstel van de gezondheid door het verdwijnen van de symptomen van een ziekte / periode van herstel na een ziekte of aandoening

  10. De laatste, definitieve levensfase van een persoon met een ongeneeslijke ziekte, waarbij medische behandeling niet meer mogelijk of zinvol is en het overlijden op korte termijn verwacht wordt


  1. Besmetting

  2. Incubatietijd

  3. Infectie

  4. Prodromata

  5. Complicatie

  6. Restverschijnsel

  7. Exacerbatie - Rechutes / Recidief

  8. Remissie

  9. Genezing / reconvalecentieperiode

  10. Terminaal stadium

This item has no instructions

Behandeling

  • Medicijnen

  • Operatie

  • Adviezen m.b.t. leefstijl

  • Preventieve maatregelen 

Hoe behandel je een ziekte? Met medicijnen, een operatie, leefstijladviezen of preventieve maatregelen. Vaak is het een combinatie.

Behandeling

  • Operatief: Chirurg

  • Conservatief: Niet operatief

  • Causaal: Oorzaak direct aanpakken

  • Symptomatisch: Het behandelen van de symptomen

Behandelingen kun je op meerdere manieren indelen.

- Operatief betekent dat de chirurg opereert; verwijderen tumor

- Conservatief betekent niet-operatief; ab

- Causaal betekent dat je de oorzaak aanpakt; verwijderen tumor, ab

- Symptomatisch betekent dat je de klachten bestrijdt.
Een gebroken sleutelbeen behandelen met een mitella en pijnmedicatie is conservatief en symptomatisch.

Therapie

Curatief: door een behandeling een ziekte genezen


Palliatief: geen genezing mogelijk, gericht op verzachten van lijden


Substitutietherapie: behandelen door ontbrekende stoffen aan te vullen en ze van buitenaf toe te dienen

Dan de doelen van therapie. Curatief wil genezen, zoals een tumor verwijderen. Palliatief richt zich op het verzachten van lijden als genezing niet mogelijk is, zoals pijnmedicatie bij een ongeneeslijke ziekte. Substitutietherapie vult stoffen aan die het lichaam mist, zoals insuline, hormonen of vitamine D." (Terug naar dia 1: laat studenten de behandelingen van het begin nu indelen.

curatief: tumor verwijderen


palliatief: ondersteunen bij een ongeneeslijke ziekte / pijnmedicatie


substitutie: bijv. toedienen van hormonen, insuline, vitamine D

Zijn de lesdoelen vandaag behaald?


Tips en tops?

Dan terug naar onze lesdoelen. Kun je uitleggen wat gezondheid is? Weet je wat draagkracht en draaglast zijn en hoe homeostase en decompensatie daarbij horen? Kun je preventie uitleggen? En ken je het verloop van een ziekte? Geef me nog je tips en tops. Wat ging goed en wat kan beter?