Wassen en aan- en uitkleden van een zorgvrager

• New lesson editor
• Verzorging
• MBO
• Studiejaar 1

Wassen en aan- en uitkleden van een zorgvrager

Skills – Basisvaardigheden

Vochtbalans (vorige les)

Wat weet je al?

Situatie:
Een zorgvrager heeft door een beroerte (CVA) minder kracht en beweging in één arm en één been. De zorgvrager heeft hulp nodig bij het wassen en aankleden.

1. Wat zou de zorgvrager misschien nog zelf kunnen doen?

2. Waar moet jij als verzorgende rekening mee houden?

3. Wat zou jij tijdens het helpen kunnen observeren?

Wat leer je vandaag?

Aan het einde van de les kun je:

• uitleggen waarom persoonlijke verzorging belangrijk is;

• belangrijke aandachtspunten bij het wassen benoemen;

• tijdens de verzorging belangrijke dingen observeren en signaleren;

• aandachtspunten bij het wassen van de geslachtsorganen benoemen;

• uitleggen hoe je iemand aan- en uitkleedt, ook bij een bewegingsbeperking;

• uitleggen wat geschikte kleding is voor een zorgvrager;

• de handelingen oefenen volgens het Vilans-protocol.

Waarom is persoonlijke verzorging belangrijk?

Persoonlijke verzorging gaat om meer dan alleen schoon zijn.

🧍 Lichamelijk welzijn
→ schoon en fris blijven
→ huidproblemen opmerken en helpen voorkomen

🧠 Psychisch welzijn
→ je verzorgd en prettig voelen
→ invloed op zelfbeeld en zelfvertrouwen

👥 Sociaal functioneren
→ verzorgd zijn kan invloed hebben op contact met anderen

💭 Denkvraag:
Hoe zou jij je voelen als je jezelf ineens niet meer zelfstandig zou kunnen wassen?

Wat kan de zorgvrager zelf?

Bij persoonlijke verzorging stimuleer je de zelfstandigheid van de zorgvrager.

• Vraag wat iemand zelf kan en wil doen

• Laat de zorgvrager zoveel mogelijk zelf uitvoeren

• Help alleen bij wat niet lukt

• Geef voldoende tijd en ruimte

• Houd rekening met wensen en gewoontes

• Leg uit wat je gaat doen en vraag om medewerking

Voorbeeld:
Een zorgvrager kan zelf het gezicht en bovenlichaam wassen, maar kan niet bij de benen komen.

👉 Wat neem jij over?

Voordat je begint

Voordat je de zorgvrager gaat wassen:

• 🗣️ Bespreek wat je gaat doen en wat de zorgvrager zelf kan en wil doen

• 🚪 Zorg voor privacy – deur/gordijn dicht

• 🌡️ Zorg voor een aangename kamertemperatuur

• 🧴 Leg alle benodigdheden binnen handbereik

• 🛏️ Zorg voor een veilige situatie en goede werkhouding

• 👐 Pas handhygiëne toe voordat je met de verzorging begint

• 👕 Laat de zorgvrager pas uitkleden wanneer je daadwerkelijk gaat beginnen

Waarom leg je alles vooraf klaar?
💭 Wat kan er gebeuren als je halverwege nog spullen moet gaan halen?

Welke wasbeurt past bij de zorgvrager?

Gedeeltelijke wasbeurt – ‘kleine was’
→ Alleen de lichaamsdelen verzorgen waar dit nodig is, bijvoorbeeld gezicht, handen, oksels en onderlichaam.

Volledige wasbeurt – ‘grote was’
→ Het hele lichaam wordt gewassen/verzorgd, bijvoorbeeld in bed, aan de wastafel of onder de douche, afhankelijk van wat de zorgvrager nodig heeft.

Waar kan de verzorging plaatsvinden?

🚰 Aan de wastafel
🛏️ In bed
🚿 Onder de douche
🛁 In bad
🧴 Verzorgend wassen

Verzorgend wassen:
Wassen met speciale wasdoekjes/-washandschoenen zonder water en zeep.

Tijdens het wassen

✓ Werk volgens het protocol
✓ Laat de zorgvrager zoveel mogelijk zelf doen
✓ Ontbloot alleen het lichaamsdeel dat je verzorgt
✓ Houd de zorgvrager warm en comfortabel
✓ Werk van schoon → minder schoon
✓ Houd schoon en gebruikt materiaal gescheiden
✓ Droog de huid goed af, vooral huidplooien
✓ Observeer ondertussen huid, pijn, beweging en welzijn

Handschoenen? 🧤
Niet automatisch tijdens de hele wasbeurt.
→ Wel bij risico op contact met lichaamsvloeistoffen.

Onthoud:

Wassen = verzorgen + observeren

Observeren tijdens de verzorging

Wassen = ook observeren

Tijdens de persoonlijke verzorging let je onder andere op:

• 🩹 Huid → roodheid, wondjes, blauwe plekken, droge huid of smetplekken

• 😣 Pijn → pijn bij aanraken of bewegen

• 🦵 Bewegen → kan iemand armen en benen goed bewegen, draaien of staan?

• 🧠 Gedrag & welzijn → is iemand bijvoorbeeld anders, angstig, verward of erg moe?

• 🙋 Zelfstandigheid → wat kan de zorgvrager zelf en is daarin iets veranderd?

Situatie:
Je ziet tijdens het wassen een rode plek op de stuit die je eerder niet hebt gezien.

💭 Wat doe je?

Veilig werken tijdens de verzorging ⚠️

Voor de zorgvrager:

• Zorg voor een veilige zit- of lighouding

• Houd rekening met pijn en bewegingsbeperkingen

• Let op duizeligheid, benauwdheid en vermoeidheid

• Laat iemand niet alleen wanneer dat onveilig is

• Forceer geen beweging

Voor jezelf:

• Materialen binnen handbereik

• Bed op een goede werkhoogte

• Werk zo min mogelijk langdurig voorovergebogen

• Vraag hulp als een handeling niet veilig alleen kan

Intieme verzorging

Bij intieme verzorging let je extra op:

• 🔒 Privacy → zorgvrager zo min mogelijk onnodig bloot

• 🗣️ Communicatie → leg uit wat je gaat doen en houd rekening met grenzen en wensen

• 🙋 Zelfstandigheid → laat de zorgvrager dit zo mogelijk zelf doen

• 🧼 Hygiënisch werken → werk volgens de juiste volgorde en het protocol

• 🧻 Goed afdrogen → voorkom dat huid vochtig blijft

• 👀 Observeren → let op roodheid, wondjes, afscheiding, zwelling of andere bijzonderheden

Werk altijd van schoon → minder schoon

💭 Waarom is privacy bij deze handeling extra belangrijk?

Aan- en uitkleden: waar let je op?

Ook bij aan- en uitkleden ondersteun je de zorgvrager zoveel mogelijk bij wat diegene zelf kan.

• 🙋 Stimuleer zelfstandigheid

• 🔒 Zorg voor privacy

• 🗣️ Vertel wat je doet en vraag wat iemand prettig vindt

• 🐢 Geef voldoende tijd

• 😣 Let op pijn en bewegingsbeperkingen

• 🦵 Trek niet aan armen of benen en forceer geen beweging

• 👀 Observeer hoe het bewegen gaat

• 👕 Zorg dat kleding comfortabel en goed zit

Bij een bewegingsbeperking?
👉 Dan is ook de volgorde van aan- en uitkleden belangrijk.

Wat is een bewegingsbeperking?

Bij een bewegingsbeperking kan iemand één of meerdere lichaamsdelen minder goed of niet bewegen.

Dit kan bijvoorbeeld komen door:

• 🧠 CVA (beroerte) → bijvoorbeeld verlamming van één lichaamshelft

• 🦴 Botbreuk of operatie

• 🦵 Artrose → pijn en stijfheid bij bewegen

• 🧠 Parkinson → bewegen kan trager en moeilijker gaan

• ♿ Verlamming

• 😣 Pijn of lichamelijke klachten

Wat betekent dit voor de verzorging?

✓ Kijk wat iemand wél zelf kan
✓ Beweeg rustig en forceer niet
✓ Houd rekening met pijn en bewegingsmogelijkheden
✓ Ondersteun waar nodig
✓ Blijf de zelfstandigheid stimuleren

💭 Een zorgvrager kan zijn rechterarm niet goed bewegen. Wat betekent dit bij wassen en aankleden?

Aankleden
→ Aangedane/beperkte kant eerst

Uitkleden
→ Gezonde/niet-aangedane kant eerst

Voorbeeld: rechterarm is aangedaan

• Aankleden: rechterarm eerst

• Uitkleden: linkerarm eerst

Waarom?
Zo geef je de aangedane kant zoveel mogelijk ruimte en hoef je minder te trekken of te forceren.

Ezelsbruggetje:
Moeilijke kant eerst erin, makkelijke kant eerst eruit.

Bewegingsbeperking – welke kant eerst?

Bewegingsbeperking: welke kant eerst?

Situatie:
Een zorgvrager heeft na een CVA een verlamde rechterarm.

👕 Aankleden

Welke arm gaat als eerste in de mouw?

A. De gezonde linkerarm
B. De aangedane rechterarm

👚 Uitkleden

Welke arm haal je als eerste uit de mouw?

A. De gezonde linkerarm
B. De aangedane rechterarm

Geschikte kleding voor de zorgvrager

Goede kleding past bij de zorgvrager én de situatie.

Let bijvoorbeeld op:

• 👕 Comfort → kleding zit prettig en knelt niet

• 🙋 Zelfstandigheid → kleding die iemand zo makkelijk mogelijk zelf aan en uit kan doen

• 🦵 Bewegingsbeperking → makkelijk aan te trekken en voldoende bewegingsruimte

• 🌡️ Temperatuur → passend bij het weer en de omgeving

• 🩺 Gezondheidstoestand → rekening houden met bijvoorbeeld pijn, wond, infuus of zwelling

• ❤️ Eigen wensen → de zorgvrager bepaalt zoveel mogelijk zelf wat hij/zij draagt

De verzorging afronden

Klaar? De zorg is nog niet afgelopen ✅

Na het wassen en aankleden:

👤 Zorgvrager comfortabel en veilig achterlaten
👕 Controleer of kleding goed zit en niet knelt
🧺 Vuile was op de juiste plek
🧼 Gebruikte materialen opruimen
🧽 Werkplek schoon en netjes achterlaten
🙌 Handhygiëne uitvoeren
📝 Bijzonderheden doorgeven/rapporteren

Denk aan wat je hebt gezien:

• Nieuwe roodheid?

• Wondje?

• Pijn?

• Meer hulp nodig dan normaal?

• Verandering in bewegen of gedrag?

Observeren → signaleren → doorgeven/rapporteren

Een zorgvrager kan zelf het gezicht en bovenlichaam wassen, maar niet de benen.

Wat doe je?

A

Je neemt de hele wasbeurt over

B

Je laat de zorgvrager alles proberen zonder hulp

C

De zorgvrager wast wat zelf lukt en jij helpt bij de benen

D

Je slaat de benen over

Tijdens het wassen zie je bij een zorgvrager een rode plek op de stuit die je eerder niet hebt gezien.

Wat doe je?

A

Niets, roodheid komt vaker voor

B

Je smeert er meteen crème op

C

Je observeert de plek en rapporteert/geeft de verandering door volgens de afspraken

D

Je wacht tot de volgende wasbeurt om te kijken of het weg is

Je ondersteunt een vrouwelijke zorgvrager bij het wassen van de geslachtsorganen. Welke richting is juist?

A

Van achteren naar voren

B

Van voren naar achteren

C

Van voren naar achteren

D

Eerst het anale gebied en daarna de voorkant

Een zorgvrager heeft na een CVA een verlamde rechterarm. Je gaat de zorgvrager aankleden.

Welke arm doe je als eerste in de mouw?

A

De gezonde linkerarm

B

De aangedane rechterarm

C

Dat maakt niet uit

D

Beide armen tegelijk

Een zorgvrager heeft artrose in de handen en moeite met kleine bewegingen. Zelf knoopjes dichtmaken lukt bijna niet meer.

Welke kleding kan de zelfstandigheid makkelijker maken?

A

Een blouse met veel kleine knoopjes

B

Kleding met een eenvoudige sluiting of elastiek

C

Alleen kleding zonder mouwen

D

De kledingkeuze altijd voor de zorgvrager bepalen

Video: wassen en aan-uitkleden van een zorgvrager via thieme

Eerst zelfstandig de Vilans-protocollen doorlezen

Pak de volgende 4 Vilans-protocollen erbij:

• Wassen op bed

• Wassen aan de wastafel

• Verzorgend wassen

• Aan- en uitkleden

Opdracht

Lees de protocollen zelfstandig en aandachtig door.

Let tijdens het lezen op:

• Wat heb je nodig?

• Hoe bereid je de handeling voor?

• Welke volgorde wordt gebruikt?

• Waar moet je extra op letten bij hygiëne en veiligheid?

• Wat doet de zorgvrager zelf?

• Wat moet je observeren?

• Hoe rond je de handeling af?

Werk in drietallen en gebruik bij iedere handeling het bijbehorende protocol.

Oefen vandaag:

🧼 Wassen van een zorgvrager

• voorbereiden van de zorg

• ondersteunen bij het wassen

• privacy, hygiëne en observeren

• zorgvrager zoveel mogelijk zelf laten doen

👕 Aan- en uitkleden

• ondersteunen waar nodig

• rekening houden met bewegingsmogelijkheden

• juiste volgorde bij een aangedane lichaamszijde

• kleding netjes en comfortabel laten zitten

📋 Werken met casussen

• lees jullie casus eerst goed

• bepaal wat de zorgvrager zelf kan

• kies het passende protocol

• pas het protocol toe op de situatie

• houd rekening met eventuele bewegingsbeperkingen

🔄 Wissel van rol, zodat jullie allebei oefenen.

📖 Casus lezen → protocol kiezen → uitvoeren → elkaar feedback geven → verbeteren.

Verwerking: ThiemeMeulenhoff

Basiszorg en palliatieve zorg N3/N4
→ Module 2 – Verlenen van basiszorg
→ H1 – Ondersteunen bij de hygiënische verzorging

Maak:

• 📖 Bestudeer de theorie

• ✏️ Verwerkingsopdrachten

• 
  

Geen toegang tot Thieme?

Maak de Free Learnings:

• Meer doen met verzorgend wassen

• Aan- en uitkleden

📄 Sla je certificaat op.
Onvoldoende resultaat? → opnieuw maken.

Al helemaal klaar?
→ Maak de Free Learnings als extra oefening.

Check-out: wat neem je mee?

Beantwoord voor jezelf:

1. Noem één belangrijk aandachtspunt bij het wassen van een zorgvrager.

2. Wat vond jij vandaag nog lastig of wil je vaker oefenen?

De volgende les

(theorie) comfortabel en veilig in bed

(praktijk) bed opmaken met en zonder zorgvrager (icm hulpmiddel glijzeil, papegaai)

(praktijk) houdingen in bed en wisselligging geven

Huiswerk

Lees op ThiemeMeulenhoff

Boek: basiszorg en palliatieve zorg

Module 5: Gezonde slaap en comfortabel en veilig in bed, 

Hoofdstuk 2:  Comfortabel en veilig in bed

Maak de opdrachten: verwerkingsopdrachten + begrijp je de theorie

Bestudeer de volgende linken:

Bed, beddengoed, hulpmiddelen - Mijn Vilans Protocollen

Bed afhalen en opmaken met cliënt in bed - Mijn Vilans Protocollen

Nagelzorg

• Nagelzorg voorkomt vuilophoping, ongemak en beschadiging

• Verzorgde nagels dragen bij aan hygiëne en comfort

• Je let op de nagels van handen én voeten

• Clienten die bekend zijn met diabetes, pedicure laten knippen die hierin gespecialiseerd is. Wondjes genezen minder snel bij mensen met diabetes.

Veilig werken bij nagelzorg

• Knip nagels netjes en voorzichtig

• Werk met schoon materiaal

• Voorkom wondjes aan huid en nagelriemen

• Stop bij pijn, ontsteking of twijfel

Wat observeer je aan nagels?

• Ingroeiende nagels

• Verdikking of verkleuring

• Schimmel of brokkelige nagels

• Pijn, roodheid of zwelling rond de nagel

Nagelzorg en comfort

• Korte, schone nagels voelen prettiger

• Minder kans op krabben of haken

• Beter voor dagelijkse verzorging

Haarverzorging

• Haarverzorging geeft een fris en verzorgd gevoel

• Het helpt om klitten, jeuk en vervuiling te voorkomen

• Voor veel zorgvragers is haar ook belangrijk voor identiteit en eigenwaarde

Uitvoering van haarverzorging

• Borstel of kam rustig en voorzichtig

• Werk van de punten naar boven bij klitten

• Was het haar als dat nodig is

• Let op comfort en temperatuur

Wat observeer je aan haar en hoofdhuid?

• Schilfers of droge hoofdhuid

• Roodheid of wondjes

• Overmatig haarverlies

• Luizen of andere vervuiling

Oorverzorging

• Oorverzorging hoort bij dagelijkse hygiëne

• Je reinigt alleen de buitenkant van het oor

• Zorgvuldige oorverzorging voorkomt irritatie en ongemak

Veilig bij oorverzorging

• Reinig zichtbaar vuil voorzichtig

• Breng niets in het oor

• Let op pijn of duizeligheid

Wat observeer je aan de oren?

• Oorsmeer dat zichtbaar ophoopt

• Roodheid of wondjes

• Vocht of onaangename geur

• Pijn of slechter horen

Samenhang in basiszorg

Goede persoonlijke basiszorg betekent meer dan een handeling uitvoeren. Je combineert hygiëne, veiligheid, observatie en respectvolle bejegening. Zo ondersteun je niet alleen het lichaam van de zorgvrager, maar ook comfort, gezondheid en eigenwaarde.