Middeleeuwen

Middeleeuwen

500-1500

1 / 61
next
Slide 1: Slide
New lesson editorKunstMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

This lesson contains 61 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 40 min
Report this lesson

Items in this lesson

Middeleeuwen

500-1500

Wat weet je al van de middeleeuwen?

Het leven in de middeleeuwen

Veldslagen

muntgeld -> ruilhandel 

mens ondergeschikt aan het geloof

dichtbevolkt 

stadsmuren 

kunst gemaakt in dienst van het geloof 

afhankelijkheid geloof

geen kunst maar ambacht

Kerk centraal  

Middeleeuwen 

Vroeg christelijk 50 - 500

Byzantijnse kunst 500 - 1453

Romaanse kunst 1000 - 1200

Gotiek 1140 - 1500

Romeins ------


fysioplastisch 

- nadruk op de zichtbare werkelijkheid.

- observeren, vormgeven van de wereld  om je heen; werken naar de aanschouwing.     

-  natuurgetrouw: aandacht voor detaillering, ruimte-uitbeelding, plasticiteit, anatomie.            


------Christelijk


ideoplastisch

- nadruk op de geestelijke wereld.

- vormgeven van de wereld van de geest; werken naar de idee.

- geabstraheerd: dat wat de wat de boodschap/idee verduidelijkt wordt zichtbaar gemaakt en benadrukt, dat wat onbelangrijk voor de idee is wordt weggelaten.




                                                                                            





fysioplastisch 

ideoplastisch


A

ideoplastisch

B

fysioplastisch

C


D


Vroeg christelijk 50-500

het geloof werd niet geaccepteerd

geloof in het geheim 

geheime symbolen 


catacomben

Cremeren --> begraven 


  

Geheime symbolen 

- in het Jodendom is het afbeelden van levende wezens verboden.

- gemakkelijker te begrijpen voor ongeletterden.

- geheimschrift, omdat Palestina onder Romeinse heerschappij

   die het Christendom verboden had.

Letter Grieks Omgezet Grieks Nederlands

I (I) Ιησους Ièsous Jezus

Χ (CH) Χριστός Christos Christus

Θ (TH) Θεου Theou Gods

Υ (U) Υιός Huios zoon

Σ (S) Σωτήρ Sootèr redder


Symboliek


''ik ben de goede herder'' 

schapen staan voor de apostelen 

Jezus zet zijn leven in voor de 'schapen'



Noem twee kenmerken van de klassieke (Grieks/Romeins) kunst die je in het beeld herkent.

Na de acceptatie 

Keizer Constantijn laat zich bekeren.

Christendom meer zichtbaar boven de grond door algemene acceptatie.

Romeinse bassilica als voorloper van de kerk.


Basilica

-Markthall/rechtsgebouw --> 'huis' van God 

-grote ruimte om veel mensen te kunnen ontvangen 


A: middenbeuk 

B: dwarsschip 

C: apsis met altaar 

D: binnenste zijbeuk 

E: buitenste zijbeuk 

F: zuilengalerij voor de kerkdeuren 

H: atrium

L: platform boven aan de kerk


Je ziet hier het interieur van een basilica. Benoem 2 architectonische kenmerken waaraan je kan zien dat het gaat om een Romeins gebouw.

Wat is de reden dat christenen de Romeinse tempels afwijzen als geschikte plaats voor hun religieuze bijeenkomsten?

Byzantijnse kunst

500 - 1453

Byzantium - Constantinopel - Istanboel (Turkije)

kruispunt van culturen 

Van Rome als middelpunt naar Byzantium als middelpunt


Byzantijnse architectuur

Centraalbouw

Koepelbasilica

grote open ruimte 

verhoogde koepel 

vierkante vorm 

veel natuurlijk lichtinval 

mozaïek 

symmetrie 


Hagia Sophia

Noem twee kenmerken waaraan je kan zien dat de Hagia Sophia een goed voorbeeld van centraalbouw is

Hagia Sophia

Interieur 

Leg uit waarom jij denk dat natuurlijk lichtinval zo belangrijk werd gevonden.

Pendentieven


- Vangen de druk op van de koepel 

- zorgen dat het gewicht van de 

koepel gedragen kan worden 

- hierdoor creëer je een grote ruimte

Welke Romeinse manier van bouwen bereikt hetzelfde doel als het gebruik van pendentieven?

Schilder/mozaïek kunst

een met de architectuur

Contouren

Plasticiteit minimaal   

Iconen

- Vaste regels

- Beeldtaal 

- Aureool (bovenaards)

- Goud (goddelijk)

zwart: dwaling, zonde, diepe rouw

wit: reinheid, vreugde

zilver: reinheid

goud: rijkdom, macht, goddelijkheid

rood: liefde, offer, uitdrukking van lijden

purper: gezag

paars: ingetogenheid, rouw, boetedoening, vasten

grijs: wereldmijding, ouderdom, wijsheid

groen: hoop, leven, toekomst

geel: verraad, glorie, licht

bruin: aarde, armoede

blauw: de kleur van Maria, goddelijkheid, onschuld, trouw


Dit is een mozaïek van Keizerin Theodora. De keizerin staat in het midden en trekt de meeste aandacht. Noem vier redenen waarom zij de meeste aandacht trekt.

Romaans

1000-1200

- Kloosters en abdijen de basis voor kennis

- bidden en werken (ora et labora)

- dorpen werden steden door handel en pelgrimstochten


Romaanse architectuur

De naam Romaans is afgeleid van 'Romeins' verklaar deze benaming aan de hand van de stijlkenmerken.

Gelede bouw

''Blokkendoosbouw''

''losse'' bouwvolumes  

Massiefbouw

dikke muren

Steunberen

- Latijns kruis 

- Meer ruimte 

- absis altijd naar het oosten 

gericht, symbool van de wederopstanding 

(daar komt de zon ook op) en de richting van Jeruzalem


1

2

Gewelven/plafonds

plat, houten balken plafond met houten bogen 

Tongewelf met gordelbogen

Kruisgewelf met gordelbogen

arcadeboog 

galerij 



Steunpilaren/pijlers


A

gordelboog

B

tongewelf

C

Kruisgewelf

D

arcadeboog


A

koepelgewelf

B

pijlers

C

Kruisgewelf

D

gordelboog

Alle behandelde tijdsperiodes hebben hun eigen manier om meer ruimte te creëren in hun gebouwen. Benoem per tijdsperiode de manier waarop ze dit realiseerde. (Grieken, Romeinen, Byzantijns, Romaans)

Bouwkenmerken Romaans

tongewelven of koepelgewelven

dikke, zware muren, aan de buitenzijde verstevigd met steunberen

rondbogen

kleine raampjes

vlakke plafonds, tongewelven of kruisgewelven

een zware vieringtoren

dragende muren

arcadebogen

basis grondvorm Latijns kruis

gelede bouw

weinig versiering

ritmische verdeling


Romaanse beeldhouwkunst


- Beeldhouwwerk wordt opgenomen in het gebouw. 

Timpaan

Het laatste oordeel

- Reliëf 

- Symmetrie 

- tegenstelling

- stilering 

- Gepolychromeerd  

Kapiteel

- Hoog reliëf

-  Non-figuratief 

De zondeval

kenmerken ROMAANSE BEELDHOUWKUNST


- sculpturen in hout, steen en heel soms brons

- nauwelijks vrijstaande beelden, beeldhouwkunst zit vast aan architectuur

- beeldhouwwerk was gepolychromeerd (veelkleurig geschilderd)

- de beeldhouwkunst was ondergeschikt aan de architectuur. Laag- en hoogreliëf, aan de gevel geen vrijstaande beelden.

- beeldhouwwerk bij de ingang van kerkportalen en op kapitelen. Zuilen worden gedeeltelijk behandeld als beelden, op kapitelen ook afbeeldingen uit het dagelijks leven en dier- of plantmotieven

- symbolische, verhalende uitbeelding van Bijbelse voorstellingen. Elk boogvormig portaal of timpaan beeldt één thema uit.

- weerspiegeling van diep geloof in de almacht van God, sterk besef van goed en kwaad, hemel en hel (thema’s: Het Laatste Oordeel, de Zondeval)

- de beelden dienden om de analfabetische middeleeuwse mens te onderwijzen

reliëfs in ivoor (vooral op bijbels en kleine altaarstukken)


Romaanse schilderkunst

- Christelijke boodschap centraal

- Geen naturalistische weergave 

- geen schaduwwerking

Fresco's 

tempera

Tempera is verf die na droging niet meer oplost (temperare It = mengen). Tempera is gebaseerd op een emulsie, een chemische reactie die optreedt wanneer met behulp van een emulgator olie en water met elkaar vermengd worden. Zo’ n emulgator is eigeel. Normaal gesproken is olie niet met water te vermengen, maar door toevoeging van ei ontstaat een verbinding waarbij de olie in microscopisch fijne deeltjes opgenomen wordt tussen de waterdeeltjes. Een andere bekende emulgator is caseïne, een soort kwark. De toegepaste olie moet drogend zijn, zoals lijnolie, die verhardt en dan bestand is tegen water.

Een van de voordelen van tempera is dat de verf redelijk snel droogt. Verflagen kunnen onderling echter niet vermengd worden. Een nadeel van tempera is daarom dat kleurovergangen alleen aangebracht kunnen worden door kleine arceringen van verschillende tinten naast elkaar te zetten.

Als drager werden houten panelen gebruikt.

Wanneer tempera direct op een wand of plafond wordt aangebracht, noemen we de techniek secco, (Italiaans voor droog).


fresco

In de kerken waren de wanden, plafonds en gewelven vrijwel allemaal beschilderd met fresco's.

Een fresco (Italiaans: vers) is een schildering in natte kalk. Voordat de kalk wordt aangebracht tekent de kunstenaar met houtskool de afbeelding op de muur. Na het aanbrengen van een, dunne natte pleisterlaag schemert deze tekening nog door de witte kalk heen en brengt de schilder het fresco aan.

Als de kalk opdroogt gaat het een chemische verbinding aan met de pigmenten.

Een frescoschildering is eigenlijk in de muur geschilderd in plaats van er op. De moeilijkheid is dat er snel gewerkt moet worden, omdat het pleisterwerk in één dag droogt. Het oppervlak dat in één dag bewerkt kon worden noemde men later een giornata (de hoeveelheid voor één dag).


Boekverluchting

miniatuur

versierde initiaal

kenmerken ROMAANSE SCHILDERKUNST


fresco’s in kerken en kloosters op muren en plafonds

miniatuurschilderkunst in manuscripten / versierde beginletters, initialen

platte/egale kleuren; geen licht en schaduw in de kleuren

beperkt aantal kleuren (rood, geel, bruin, blauw, groen, zwart, wit)

nauwelijks plasticiteit

plooien worden d.m.v. lijnen aangebracht

zeer beperkte ruimte-uitbeelding; overlapping, stapeling en omklapping

Wat belangrijk was, werd groter afgebeeld.

Schildertechnieken tempera, fresco en secco

Beeldende kunst werd door de kerk ingezet voor een belangrijk doel: de ongeletterde gelovigen onderrichten over het geloof en over de almacht van God.

zelfde thema’s als bij beeldhouwkunst