Middeleeuwen
500-1500
Middeleeuwen
500-1500
Wat weet je al van de middeleeuwen?
Het leven in de middeleeuwen
Veldslagen
muntgeld -> ruilhandel
mens ondergeschikt aan het geloof
dichtbevolkt
stadsmuren
kunst gemaakt in dienst van het geloof
afhankelijkheid geloof
geen kunst maar ambacht
Kerk centraal
Middeleeuwen
Vroeg christelijk 50 - 500
Byzantijnse kunst 500 - 1453
Romaanse kunst 1000 - 1200
Gotiek 1140 - 1500
Romeins ------
fysioplastisch
- nadruk op de zichtbare werkelijkheid.
- observeren, vormgeven van de wereld om je heen; werken naar de aanschouwing.
- natuurgetrouw: aandacht voor detaillering, ruimte-uitbeelding, plasticiteit, anatomie.
------Christelijk
ideoplastisch
- nadruk op de geestelijke wereld.
- vormgeven van de wereld van de geest; werken naar de idee.
- geabstraheerd: dat wat de wat de boodschap/idee verduidelijkt wordt zichtbaar gemaakt en benadrukt, dat wat onbelangrijk voor de idee is wordt weggelaten.
fysioplastisch
ideoplastisch
ideoplastisch
fysioplastisch
Vroeg christelijk 50-500
het geloof werd niet geaccepteerd
geloof in het geheim
geheime symbolen
catacomben
Cremeren --> begraven
Geheime symbolen
- in het Jodendom is het afbeelden van levende wezens verboden.
- gemakkelijker te begrijpen voor ongeletterden.
- geheimschrift, omdat Palestina onder Romeinse heerschappij
die het Christendom verboden had.
Letter Grieks Omgezet Grieks Nederlands
I (I) Ιησους Ièsous Jezus
Χ (CH) Χριστός Christos Christus
Θ (TH) Θεου Theou Gods
Υ (U) Υιός Huios zoon
Σ (S) Σωτήρ Sootèr redder
Symboliek
''ik ben de goede herder''
schapen staan voor de apostelen
Jezus zet zijn leven in voor de 'schapen'
Noem twee kenmerken van de klassieke (Grieks/Romeins) kunst die je in het beeld herkent.
Na de acceptatie
Keizer Constantijn laat zich bekeren.
Christendom meer zichtbaar boven de grond door algemene acceptatie.
Romeinse bassilica als voorloper van de kerk.
Basilica
-Markthall/rechtsgebouw --> 'huis' van God
-grote ruimte om veel mensen te kunnen ontvangen
A: middenbeuk
B: dwarsschip
C: apsis met altaar
D: binnenste zijbeuk
E: buitenste zijbeuk
F: zuilengalerij voor de kerkdeuren
H: atrium
L: platform boven aan de kerk
Je ziet hier het interieur van een basilica. Benoem 2 architectonische kenmerken waaraan je kan zien dat het gaat om een Romeins gebouw.
Wat is de reden dat christenen de Romeinse tempels afwijzen als geschikte plaats voor hun religieuze bijeenkomsten?
Byzantijnse kunst
500 - 1453
Byzantium - Constantinopel - Istanboel (Turkije)
kruispunt van culturen
Van Rome als middelpunt naar Byzantium als middelpunt
Byzantijnse architectuur
Centraalbouw
Koepelbasilica
grote open ruimte
verhoogde koepel
vierkante vorm
veel natuurlijk lichtinval
mozaïek
symmetrie
Hagia Sophia
Noem twee kenmerken waaraan je kan zien dat de Hagia Sophia een goed voorbeeld van centraalbouw is
Hagia Sophia
Interieur
Leg uit waarom jij denk dat natuurlijk lichtinval zo belangrijk werd gevonden.
Pendentieven
- Vangen de druk op van de koepel
- zorgen dat het gewicht van de
koepel gedragen kan worden
- hierdoor creëer je een grote ruimte
Welke Romeinse manier van bouwen bereikt hetzelfde doel als het gebruik van pendentieven?
Schilder/mozaïek kunst
een met de architectuur
Contouren
Plasticiteit minimaal
Iconen
- Vaste regels
- Beeldtaal
- Aureool (bovenaards)
- Goud (goddelijk)
zwart: dwaling, zonde, diepe rouw
wit: reinheid, vreugde
zilver: reinheid
goud: rijkdom, macht, goddelijkheid
rood: liefde, offer, uitdrukking van lijden
purper: gezag
paars: ingetogenheid, rouw, boetedoening, vasten
grijs: wereldmijding, ouderdom, wijsheid
groen: hoop, leven, toekomst
geel: verraad, glorie, licht
bruin: aarde, armoede
blauw: de kleur van Maria, goddelijkheid, onschuld, trouw
Dit is een mozaïek van Keizerin Theodora. De keizerin staat in het midden en trekt de meeste aandacht. Noem vier redenen waarom zij de meeste aandacht trekt.
Romaans
1000-1200
- Kloosters en abdijen de basis voor kennis
- bidden en werken (ora et labora)
- dorpen werden steden door handel en pelgrimstochten
Romaanse architectuur
De naam Romaans is afgeleid van 'Romeins' verklaar deze benaming aan de hand van de stijlkenmerken.
Gelede bouw
''Blokkendoosbouw''
''losse'' bouwvolumes
Massiefbouw
dikke muren
Steunberen
- Latijns kruis
- Meer ruimte
- absis altijd naar het oosten
gericht, symbool van de wederopstanding
(daar komt de zon ook op) en de richting van Jeruzalem
1
2
Gewelven/plafonds
plat, houten balken plafond met houten bogen
Tongewelf met gordelbogen
Kruisgewelf met gordelbogen
arcadeboog
galerij
Steunpilaren/pijlers
gordelboog
tongewelf
Kruisgewelf
arcadeboog
koepelgewelf
pijlers
Kruisgewelf
gordelboog
Alle behandelde tijdsperiodes hebben hun eigen manier om meer ruimte te creëren in hun gebouwen. Benoem per tijdsperiode de manier waarop ze dit realiseerde. (Grieken, Romeinen, Byzantijns, Romaans)
Bouwkenmerken Romaans
tongewelven of koepelgewelven
dikke, zware muren, aan de buitenzijde verstevigd met steunberen
rondbogen
kleine raampjes
vlakke plafonds, tongewelven of kruisgewelven
een zware vieringtoren
dragende muren
arcadebogen
basis grondvorm Latijns kruis
gelede bouw
weinig versiering
ritmische verdeling
Romaanse beeldhouwkunst
- Beeldhouwwerk wordt opgenomen in het gebouw.
Timpaan
Het laatste oordeel
- Reliëf
- Symmetrie
- tegenstelling
- stilering
- Gepolychromeerd
Kapiteel
- Hoog reliëf
- Non-figuratief
De zondeval
kenmerken ROMAANSE BEELDHOUWKUNST
- sculpturen in hout, steen en heel soms brons
- nauwelijks vrijstaande beelden, beeldhouwkunst zit vast aan architectuur
- beeldhouwwerk was gepolychromeerd (veelkleurig geschilderd)
- de beeldhouwkunst was ondergeschikt aan de architectuur. Laag- en hoogreliëf, aan de gevel geen vrijstaande beelden.
- beeldhouwwerk bij de ingang van kerkportalen en op kapitelen. Zuilen worden gedeeltelijk behandeld als beelden, op kapitelen ook afbeeldingen uit het dagelijks leven en dier- of plantmotieven
- symbolische, verhalende uitbeelding van Bijbelse voorstellingen. Elk boogvormig portaal of timpaan beeldt één thema uit.
- weerspiegeling van diep geloof in de almacht van God, sterk besef van goed en kwaad, hemel en hel (thema’s: Het Laatste Oordeel, de Zondeval)
- de beelden dienden om de analfabetische middeleeuwse mens te onderwijzen
reliëfs in ivoor (vooral op bijbels en kleine altaarstukken)
Romaanse schilderkunst
- Christelijke boodschap centraal
- Geen naturalistische weergave
- geen schaduwwerking
Fresco's
tempera
Tempera is verf die na droging niet meer oplost (temperare It = mengen). Tempera is gebaseerd op een emulsie, een chemische reactie die optreedt wanneer met behulp van een emulgator olie en water met elkaar vermengd worden. Zo’ n emulgator is eigeel. Normaal gesproken is olie niet met water te vermengen, maar door toevoeging van ei ontstaat een verbinding waarbij de olie in microscopisch fijne deeltjes opgenomen wordt tussen de waterdeeltjes. Een andere bekende emulgator is caseïne, een soort kwark. De toegepaste olie moet drogend zijn, zoals lijnolie, die verhardt en dan bestand is tegen water.
Een van de voordelen van tempera is dat de verf redelijk snel droogt. Verflagen kunnen onderling echter niet vermengd worden. Een nadeel van tempera is daarom dat kleurovergangen alleen aangebracht kunnen worden door kleine arceringen van verschillende tinten naast elkaar te zetten.
Als drager werden houten panelen gebruikt.
Wanneer tempera direct op een wand of plafond wordt aangebracht, noemen we de techniek secco, (Italiaans voor droog).
fresco
In de kerken waren de wanden, plafonds en gewelven vrijwel allemaal beschilderd met fresco's.
Een fresco (Italiaans: vers) is een schildering in natte kalk. Voordat de kalk wordt aangebracht tekent de kunstenaar met houtskool de afbeelding op de muur. Na het aanbrengen van een, dunne natte pleisterlaag schemert deze tekening nog door de witte kalk heen en brengt de schilder het fresco aan.
Als de kalk opdroogt gaat het een chemische verbinding aan met de pigmenten.
Een frescoschildering is eigenlijk in de muur geschilderd in plaats van er op. De moeilijkheid is dat er snel gewerkt moet worden, omdat het pleisterwerk in één dag droogt. Het oppervlak dat in één dag bewerkt kon worden noemde men later een giornata (de hoeveelheid voor één dag).
Boekverluchting
miniatuur
versierde initiaal
kenmerken ROMAANSE SCHILDERKUNST
fresco’s in kerken en kloosters op muren en plafonds
miniatuurschilderkunst in manuscripten / versierde beginletters, initialen
platte/egale kleuren; geen licht en schaduw in de kleuren
beperkt aantal kleuren (rood, geel, bruin, blauw, groen, zwart, wit)
nauwelijks plasticiteit
plooien worden d.m.v. lijnen aangebracht
zeer beperkte ruimte-uitbeelding; overlapping, stapeling en omklapping
Wat belangrijk was, werd groter afgebeeld.
Schildertechnieken tempera, fresco en secco
Beeldende kunst werd door de kerk ingezet voor een belangrijk doel: de ongeletterde gelovigen onderrichten over het geloof en over de almacht van God.
zelfde thema’s als bij beeldhouwkunst