Hoofdstuk 3

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• mavo
• Leerjaar 3

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.1

Wat gaan we doen?

• Regels

• Quiz

• Orientatie

Quiz in tweetallen

De overheid hielp je vroeger niet. Wie hielp arme mensen of zieke in die tijd?

Slide titel

Wat hoort niet bij de verzorgingsstaat?

• A. Onderwijs

• B. Sociale Zekerheid

• C. Vakantiegeld

• D. Gezondheidszorg

In welke stad ligt de wijk: De Jordaan?

Wat is een arbeider?

Wat is de kern van een verzorgingsstaat?

A.

De overheid bemoeit zich zo min mogelijk met de economie en de burgers.

B.

De overheid laat de zorg volledig over aan particuliere instellingen en verzekeraars.

C.

De overheid zorgt voor de veiligheid van burgers door politie en leger in te zetten.

D.

De overheid stelt zich actief garant voor het welzijn en de welvaart van haar burgers.

Wat is AOW?

Slide titel

Welke van de volgende rechten is een sociaal grondrecht?

• A. Recht op vrijheid van meningsuiting

• B. Recht op bestaanszekerheid

• C. Recht op privacy

• D. Kiesrecht

Lesson title

Welke uitkeringen ken je?

Slide titel

Hoeveel procent vakantiegeld krijg je?

Lees de oriëntatie

Maak hierna opdracht 1 t/m 4

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.1

Wat gaan we doen?

• Regels

• filmpje

• tekst lezen

• aantekeningen

• opdrachten

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen waarom verschillende groepen mensen in de 19e eeuw in armoede leefden.

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/de-ijzeren-eeuw-de-industriele-revolutie-in-nederland

3.1 Armoede in de 19e eeuw

• Rond 1800 leefden de meeste mensen in armoede op het platteland 

• Daarom vertrokken mensen naar de stad om als arbeider in een fabriek te gaan werken: 

• 1. De werkomstandigheden waren slecht in fabrieken

• 2. De woonomstandigheden waren ook slecht

• 3. Geen kennis over gezondheid en hierdoor veel ziektes.

• Was je ziek of te oud? dan kreeg je geen uitkering.

Maak opdracht 1 t/m 5 van paragraaf 3.1

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen waarom verschillende groepen mensen in de 19e eeuw in armoede leefden.

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.1

• Leerdoelen

• filmpje

• lezen

• aantekeningen

• opdrachten

Leerdoel vorige les

• Waarom waren bijna alle mensen arm op het platteland?

• Hoe waren de omstandigheden in de stad voor mensen?

• Wat kregen oudere mensen en zieke?

Leerdoel 

• Je kunt uitleggen dat bestuurders tot 1873 weinig deden tegen armoede

Website

https://nos.nl/video/410672-het-is-de-keuze-tussen-socialisme-en-ons-liberalisme

3.1 Armoede in de 19e eeuw

• De regering deed niks tegen armoede. Dat kwam omdat alleen rijke mensen kiesrecht hadden. Arme mensen waren afhankelijk van liefdadigheid. Dat is dat rijke mensen of de kerk hulp geven aan arme.  

• Er waren geen sociale wetten. Dat zijn wetten die mensen beschermen tegen armoede, ziekte of ouderdom.

• De groep met de meeste macht in het parlement waren de liberalen (VVD). Liberalen staan voor vrijheid. De overheid moet zich nergens mee bemoeien. Armoede oplossen is dus geen taak van het bestuur.

• Je had ook socialisten (PVDA). Die strijden voor gelijkheid en dat geld eerlijk verdeeld moet worden.

• Je had ook de confessionelen (SGP & CU). Dit zijn katholieken of protestanten partijen. Die vonden dat de kerk voor armen moest zorgen. 

Mensen met een hoog inkomen moeten meer belasting betalen zodat iedereen gelijke kansen krijgt.

A - Ja

B - Nee

Wie moet vooral verantwoordelijk zijn voor betaalbare gezondheidszorg?

A - Overheid

B - Mensen moeten dat zelf regelen.

Moet de overheid ervoor zorgen dat alle scholen evenveel geld krijgen, of mag een school meer geld hebben als ouders dat willen betalen?

A - De overheid moet zorgen dat alle scholen evenveel geld hebben

B - Ouders mogen extra betalen voor betere voorzieningen.

Stel iemand verliest zijn baan. Wat vind jij?

A - De overheid moet langere tijd ondersteunen met een uitkering

B - Er mag tijdelijk steun zijn, daarna moet diegene het zelf oplossen

Moet de overheid bedrijven streng controleren (bijvoorbeeld op milieu en arbeidsomstandigheden)?

A - Ja

B - Nee, bedrijven moeten daar grotendeels zelf vrij in zijn

Bij welke stroming hoort de uitspraak

• De armen moeten hun armoede accepteren, want God heeft dat zo gewild.

• Confessionelen

• De burgers moeten problemen als armoede zelf oplossen.

• Liberalen

• De regering moet geld en bezit eerlijker verdelen over alle burgers.

• Socialisten

• De regering moet zorgen voor sociale wetten.

• Socialisten

• De vrijheid van de burgers moet centraal staan.

• Liberalen

Maak opdracht 1 t/m 9 van paragraaf 3.1

Leerdoel 

• Waarom deed de politiek niks tegen armoede? schrijf op welke politieke stroming alle macht had en waarom dit nooit veranderde (kiesrecht)?

• Welke politieke stromingen waren er

• Welke standpunten hadden ze

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.1

• Leerdoelen

• filmpje

• lezen

• aantekeningen

• opdrachten

Leerdoel vorige les

• Welke politieke stromingen waren er?

• Welke standpunten hadden ze?

• Waarom deed de politiek niks tegen armoede? schrijf op welke politieke stroming alle macht had en waarom dit nooit veranderde (kiesrecht)?

• Wat zijn Sociale wetten?

Leerdoel 

• Je kunt uitleggen hoe na 1873 arbeiders en het bestuur de armoede probeerden te bestrijden.

3.1 Armoede in de 19e eeuw

• In 1873 crisis waardoor veel mensen werkloos raakte.

• Arbeiders hadden geen kiesrecht en daarom richtten ze vakbonden op.

• Vereniging van mensen met hetzelfde beroep die opkomen voor arbeiders.

• Vakbonden konden staken en demonstreren voor algemeen kiesrecht.

• Ook liberalen wilde sociale wetten omdat de onrust te groot werd.

• En ook confessionelen wilde sociale wetten want ze waren bang dat hun aanhangers anders socialist werden.

Slide titel

https://schooltv.nl/video-item/het-socialisme-meer-rechten-voor-de-arbeiders

Argumenteren

• Verdeel de klas in groepen (confessionelen, liberalen, socialisten)

• Straks komen er stellingen op het bord te staan.

• Je krijgt een politieke stroming aangewezen.

• Met je groep ga je argumenten voor elke stelling verzinnen. Ook bedenk je waarom je tegen een stelling bent. 

• VB -> De overheid moet sociale wetten aannemen om arbeiders te helpen

• Socialisten zijn voor (bedenk paar redenen)

• Liberalen en confessionelen zijn tegen (bedenk paar redenen)

3 groepen maken

Tafels aan de kant

jury

debatleider

in discussie

Stellingen

1. De overheid moet sociale wetten aannemen om arbeiders te helpen.

2. Alleen rijke mannen zouden mogen stemmen in Nederland.

3. Iedere school moet christelijk onderwijs geven.

4. De overheid moet zich niet bemoeien met arme mensen.

Maak alle opdrachten van paragraaf 3.1

Leerdoel 

• Je kunt uitleggen hoe na 1873 arbeiders en het bestuur de armoede probeerden te bestrijden.

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.2

• Leerdoelen

• filmpje

• lezen

• aantekeningen

• opdrachten

Leerdoel vorige les

• Welke politieke stromingen waren er?

• Welke standpunten hadden ze?

• Wat zijn Sociale wetten?

• Wat is een vakbond?

Leerdoel 

• Je kunt beschrijven hoe de crisis van 1929 in de VS leidde tot armoede in Nederland.

1. Wat zijn aandelen?

2. Hoe werkt de beurs?

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/histoclips-crisis-in-de-jaren-dertig

tot 2 min

3.2 De crisis van de jaren 1930

• In 1929 breekt er een economische crisis uit in Amerika. Veel Amerikanen raken werkloos.

• Amerikanen kopen geen dure spullen meer uit Europa. 

• Bedrijven gaan failliet. Hierdoor raken veel mensen in Nederland werkloos.

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/histoclips-crisis-in-de-jaren-dertig

Memory maken

Maak opdracht 1 t/m 4 van paragraaf 3.2

Leerdoel 

• Je kunt beschrijven hoe de crisis van 1929 in de VS leidde tot armoede in Nederland.

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.2

• Leerdoelen

• filmpje

• lezen

• aantekeningen

• opdrachten

Leerdoel vorige les

• Welke politieke stromingen waren er?

• Welke standpunten hadden ze?

• Wat zijn Sociale wetten?

• Wat is een vakbond?

• Hoe komt het dat Nederland ook in een economische crisis beland?

Leerdoel

• Je kunt drie maatregelen noemen die de Nederlandse regering nam vanwege de crisis.

3.2 De crisis van de jaren 1930

• Hoge werkloosheid in Nederland. Burgers kunnen beetje steun krijgen uit de armenwet bij de gemeente. Maar het geld is op.

• De regering probeert de crisis op te lossen op drie manieren:

1. Steunverlening ->Werklozen kregen een uitkering maar moesten zich wel 2x per dag melden bij een stempelkantoor.

2. Werkverschaffing -> De regering liet bruggen bouwen en werklozen gingen dit doen.

3. Aanpassingspolitiek -> De regering kreeg minder belastinggeld binnen dus ging de overheid bezuinigen.

https://schooltv.nl/video-item/het-verhaal-van-nederland-in-de-klas-pioniers-en-paupers

Learning objective

Memory

Maak opdracht 5 t/m 8 van paragraaf 3.2

Leerdoel

• Je kunt drie maatregelen noemen die de Nederlandse regering nam vanwege de crisis.

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.2

• Leerdoelen

• filmpje

• lezen

• aantekeningen

• opdrachten

Leerdoelen vorige les

• Wat zijn Sociale wetten?

• Wat is een vakbond?

• Hoe komt het dat Nederland ook in een economische crisis beland?

• Noem 1 maatregel die de regering nam om de crisis te bestrijden?

Leerdoel

• Je kunt, met behulp van voorbeelden, uitleggen dat er ontevredenheid was over hoe de regering reageerde op de crisis.

• Je kunt uitleggen waarom er na de oorlog een verzorgingsstaat werd opgebouwd.

3.2 De crisis van de jaren 1930

• Door de aanpassingspolitiek werd de werkloosheid alleen maar groter. Hierdoor komen er veel protesten. 

• Bekendste opstond is de Jordaanoproer. Opstond in 1934 in Amsterdam waarbij 6 doden vielen.

• Geen één protest hielp!

• Socialisten komen met het 'Plan van de Arbeid' -> overheid moet meer geld uitgeven om de werkloosheid te bestrijden.  

3.3 De verzorgingsstaat

• Na de crisis en de oorlog een gevoel dat arme en werklozen geholpen moesten worden. Het begin van de verzorgingsstaat.

• Premier Drees (socialist) zorgde ervoor dat niemand in armoede hoefde te leven (sociale wetten)

• Premier Drees zag dat armoede kon leiden tot opstanden en uiteindelijk tot het einde van democratie (Hitler Duitsland).

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/aow-in-nederland-hoe-is-de-algemene-ouderdoms-wet-ontstaan

Memory

Maak opdracht 8 t/m 12 van paragraaf 3.2

Leerdoel

• Je kunt, met behulp van voorbeelden, uitleggen dat er ontevredenheid was over hoe de regering reageerde op de crisis.

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.3

Wat gaan we doen?

• Invullen enquête

• Leerdoelen

• Aantekeningen

• Filmpje

• Opdrachten

Wat en hoe moet je leren?

• Toets (Week 4) (20 januari of 23 januari

1. Leerdoelen paragraaf 1 t/m 4

2. Begrippen

3. Aantekeningen

4. Test jezelf

5. Laat je overhoren

6. Blijf herhalen

Leerdoelen vorige les

• Wat zijn sociale wetten?

• Wat is een vakbond?

• Noem 1 maatregel die de regering nam om de crisis te bestrijden?

• Wat is het 'plan van de arbeid'

• Wat is de verzorgingsstaat?

• Waarom voerde Premier Drees sociale wetten in na WO2?

Leerdoel

Je kunt beschrijven hoe de Nederlandse verzorgingsstaat zich tussen 1950 en 1970 heeft ontwikkeld.

3.3 De verzorgingsstaat

• Regering Drees (socialist) kwam met de volgende sociale wetten:

1. Werkloosheidswet (WW).

2. Algemene ouderdomswet (AOW).

• Ook na de jaren 50 werd de verzorgingsstaat uitgebreid door liberalen en confessionelen:

1. Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO)

2. Kinderbijslag

• De verzorgingsstaat wordt betaald uit belasting en premies (geld dat wordt ingehouden op het loon).

• In Nederland is er door de verzorgingsstaat sociale zekerheid. De overheid zorgt voor je van wieg tot graf.

Maak opdracht 5 t/m 8 van paragraaf 3.3

hierna

30 seconds

Leerdoel

Je kunt beschrijven hoe de Nederlandse verzorgingsstaat zich tussen 1950 en 1970 heeft ontwikkeld.

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.3

Wat gaan we doen?

• Leerdoelen

• Tekst lezen

• Filmpje

• Aantekeningen

• Opdrachten

Leerdoelen vorige les

• Wat is een vakbond?

• Noem 1 maatregel die de regering nam om de crisis te bestrijden?

• Wat is het 'plan van de arbeid'

• Wat is de verzorgingsstaat?

• Waarom voerde Premier Drees sociale wetten in na WO2?

• Noem een aantal sociale wetten?

• Wat is sociale zekerheid?

Leerdoel

Je kunt uitleggen welke problemen ontstonden in de verzorgingsstaat en welke maatregelen de regering nam om deze op te lossen.

Stelling

De AOW leeftijd moet omhoog met de levensverwachting?

Als je een uitkering krijgt moet je een tegenprestatie leveren?

3.3 De verzorgingsstaat

• Verzorgingsstaat werd te duur door een economische crisis in de jaren 70.

• Ruud Lubbers van het CDA (confessionelen). Nam de volgende maatregelen in de jaren 80:

1. Regels voor een uitkering werden strenger.

2. Hoogte van de uitkering omlaag.

3. Periode in de WW werd korter.

4. Meer controle tegen fraude.

• De bezuinigingen lukte en de economie ging weer groeien halverwege de jaren 80.

• in 2026 ook discussie over de verzorgingsstaat.

• AOW leeftijd omhoog of omlaag?

• Moet je een tegenprestatie leveren als je een uitkering krijgt?

Leerdoel

Je kunt uitleggen welke problemen ontstonden in de verzorgingsstaat en welke maatregelen de regering nam om deze op te lossen.

Maak opdracht 5 t/m 8 van paragraaf 3.3

hierna

30 seconds

seconds

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.4

Wat gaan we doen?

• Leerdoelen

• Wat moet je leren

• Aantekeningen

Wat en hoe moet je leren?

• Toets 23 januari

1. Leerdoelen paragraaf 1 t/m 4

2. Aantekeningen

3. Dikgedrukte begrippen

4. Test jezelf (online)

5. Laat je overhoren

6. Blijf herhalen

Leerdoelen vorige les

• Wat is een vakbond?

• Noem 1 maatregel die de regering nam om de crisis te bestrijden?

• Wat is het 'plan van de arbeid'

• Wat is de verzorgingsstaat?

• Waarom voerde Premier Drees sociale wetten in na WO2?

• Noem een aantal sociale wetten?

• Wat is sociale zekerheid?

• Lubbers bezuinigde op de verzorgingsstaat. Wat ging hij aanpassen?

3.4 Gezondheidszorg in Nederland

• Door de industrialisatie ontstonden veel ziektes.

• Veel besmettelijke ziektes. Nederland werd getroffen door 4 grote cholera-epidemieën -> periode waarin veel mensen tegelijk ziek zijn door een besmetting (zoals corona).

• Dit kwam door ongezond voedsel en slechte hygiëne.

• Werd je ziek dan had je pech. Ziekenhuizen bestonden niet en de dokter was voor de rijke mensen.

• Vanaf 1850 meer medische kennis. Mensen begrepen nu dat je door vervuild drinkwater cholera kan krijgen.

• De overheid ging preventieve maatregelen invoeren (maatregelen om ziekte te voorkomen):

• 1. Riolering aanleggen

• 2. Voedsel controle door Keuringsdienst van Waren

• 3. Voorlichting geven over ziektes

• 4. Woningwet

Maak opdracht 1 t/m 8 van paragraaf 3.4

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Paragraaf 3.4

Wat gaan we doen?

• Leerdoelen

• Wat moet je leren

• Aantekeningen

Leerdoelen vorige les

• Noem 1 maatregel die de regering nam om de crisis te bestrijden?

• Wat is het 'plan van de arbeid'

• Wat is de verzorgingsstaat?

• Waarom voerde Premier Drees sociale wetten in na WO2

• Wat is sociale zekerheid?

• Lubbers bezuinigde op de verzorgingsstaat. Wat ging hij aanpassen?

• Wat is een epidemie?

• Wat zijn preventieve maatregelen?

3.4 Gezondheidszorg in Nederland

• Na Wo2 nieuwe medische uitvindingen zoals een MRI-scanner, intensive care.

• Ook gingen artsen zich specialiseren zoals een cardioloog en kwam er ouderenzorg en gehandicaptenzorg.

• Door de preventieve maatregelen en de welvaart worden mensen steeds ouder. Nu is er in Nederland vergrijzing -> steeds meer oudere mensen.

• Hierdoor is de verzorgingsstaat steeds duurder geworden.

Keuze

Terugblik paragraaf 1

• Leef en woonomstandigheden van arbeiders waren slecht.

• Donkere, vochtige kamers zonder elektriciteit en In de fabriek lawaaiig en stoffig.

• Liberalen = vrijheid / Socialisten = gelijkheid / Confessionelen = Geloof.

• Voordeel armenwet je kreeg hulp / Nadeel als het geld op was had je pech.

• Leefomstandigheden waren slecht daarom kwam de woningwet waarin stond dat huizen een kraan en wc moesten hebben.

Terugblik paragraaf 2

• Crisis in Amerika sloeg over naar Nederland omdat Amerika geen NL spullen meer kocht

• Regering Colijn deed aan aanpassingspolitiek. De uitgaven van de overheid verlagen doordat er minder belastinggeld binnen kwam. 

• Gevolg waren protesten die allemaal niets hielpen.

Huiswerk

Leer de dikgedrukte woorden voor de volgende les!

Welkom!

Geschiedenis

Hoofdstuk 3

Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland

Wat en hoe moet je leren?

• Nog 2 lessen tot de toets!

1. Leerdoelen paragraaf 1 t/m 3

2. Aantekeningen

3. Dikgedrukte begrippen

4. Test jezelf

5. Laat je overhoren

6. Blijf herhalen

* paragraaf 4 is bonus

Terugblik paragraaf 1

• Leef en woonomstandigheden van arbeiders waren slecht.

• Donkere, vochtige kamers zonder elektriciteit en In de fabriek lawaaiig en stoffig.

• Liberalen = vrijheid / Socialisten = gelijkheid / Confessionelen = Geloof.

• Voordeel armenwet je kreeg hulp / Nadeel als het geld op was had je pech.

• Leefomstandigheden waren slecht daarom kwam de woningwet waarin stond dat huizen een kraan en wc moesten hebben.

Leer de dikgedrukte woorden van paragraaf één.

Hoe waren de omstandigheden voor arbeiders.

Verschillende politieke stromingen.

Verschillende sociale wetten.

Terugblik paragraaf 2

• Crisis in Amerika sloeg over naar Nederland omdat Amerika geen NL spullen meer kocht

• Regering Colijn deed aan aanpassingspolitiek. De uitgaven van de overheid verlagen doordat er minder belastinggeld binnen kwam. 

• Gevolg waren protesten die allemaal niets hielpen.

Leer de dikgedrukte woorden van paragraaf twee.

Hoe brak de crisis uit en hoe sloeg die over naar NL.

Wie is Colijn en wat deed hij allemaal om de crisis te bestrijden.

Welke protesten ken je en hoe verliepen ze.

Terugblik paragraaf 3

• Oorzaken voor het ontstaan van de verzorgingsstaat (na wo2) -> socialist was de premier van NL en besef dat mensen in de jaren 30 niks konden doen aan armoede.

• Er kwamen meer sociale wetten zoals WAO en kinderbijslag

• Sociale zekerheid is dat je altijd hulp krijgt van de overheid

• Ruud Lubbers bezuinigde op de verzorgingsstaat omdat er sprake was van een economische crisis. 

Leer de dikgedrukte woorden van paragraaf drie.

Waarom werd er een verzorgingsstaat opgebouwd?

Wie zijn Drees en Lubbers en wat deden ze?

Welke sociale wetten kwamen er na wo2

Hoe waren de leef en woonomstandigheden voor arbeiders en geef een voorbeeld? 

Welke drie politieke stromingen zijn er en leg uit waar ze voor staan?

Wat was een voordeel en nadeel van de armenwet?

Wat stond er in de woningwet van 1901?

Hoe kwam de crisis in Nederland

Wat is aanpassingspolitiek

is het een directe of indirecte oorzaak voor het ontstaan van de verzorgingsstaat?

1. Tijdens de crisis in de jaren 1930 waren in Nederland veel mensen buiten hun schuld werkloos geworden.

2. Na de Tweede Wereldoorlog leidde, voor het eerst, een socialist de Nederlandse regering.

Wat is sociale zekerheid?

Wat is sociale wetgeving?

Welke economische omstandigheid zorgde ervoor dat de verzorgingsstaat opgebouwd kon worden?

en?

Wie bezuinigde op de verzorgingsstaat?

BINGO