4havo: tijdvak 5

Items in this lesson

Tijdvak 5

Tijd: 1500 – 1600

  • 16e eeuw    —> Renaissance 

  • Periode: eerste tijdvak van de vroegmoderne tijd  1500-1800

Naam tijdvak:    

  • Ontdekkers -> Slaat op de ontdekkingsreizen

  • Hervormers -> Slaat op de Hervorming/Reformatie waarin het protestantisme ontstond.

 TV-icoon:           

  • Zeilschip -> Slaat op de ontdekkingsreizen

  • Achtergrond -> ‘Da Vinci-man’ gebruikt voor correct weergeven menselijke verhoudingen in kunst -> symbool Renaissance

 

Kenmerken Tijdvak 5

  • Ontdekkingsreizen -> kolonialisme


  • Renaissance a.g.v. kruistochten en humanisme:         

-> hernieuwde belangstelling voor de klassieken

-> veranderend mens- en wereldbeeld -> terugkeer wetenschap


  • Ontstaan kritiek op de kerk -> Reformatie  -> ontstaan protestantisme (Luther 1517) -> kerkscheuring



Kenmerken Tijdvak 5

  • Vorsten gaan verder met centralisatiepolitiek

  • Spanje o.l.v. Habsburgers machtigste land o.a. Karel V en Filips II.


SP koning streeft naar vergroten macht:

  • Centralisatiepolitiek

  • Godsdienstvervolgingen (afdwingen religieuze eenheid, katholieken vs protestanten)


Gevolg: verzet tegen godsdienstvervolging en verzet tegen centralisatie

  • Godsdienstoorlog in het Heilig Rooms Duits Rijk

  • NL-se opstand -> ontstaan Republiek (= 1e NL-se staat)



Tijdvak 5


  • Paragraaf 5.2

  • Het begin van de Europese overzeese expansie

Leerdoelen

Aan het einde van de les kan je uitleggen:

  • Waardoor en hoe de Europese overzeese expansie ontstond

  • Welke activiteiten Spanjaarden en Portugezen ondernamen in Oost-Af en Azië

  • Welke activiteiten ze ondernamen in West-Af en Amerika

Het ontstaan van de ontdekkingsreizen

In 1415 werd Ceuta door de Spanjaarden en Portugezen heroverd van Marokko.

  • Dit was het begin van de Europese expansie


Portugezen: ''waar komt het goud vandaan dat via de Sahara naar Marokko werd gebracht?''

  • Voeren om West-Af heen en vonden de herkomst van het goud in Ghana/Goudkust

  • Volgende missie -> een weg naar Indië.

  • Waarom?: kostbare voorwerpen en eigen winsten ipv door de Arabische tussenhandelaren

  • 1488: zuidpunt van Afrika bereikt -> Kaap de Goede Hoop

Het ontstaan van de ontdekkingsreizen

Spanjaarden:

  • Italiaan Columbus in opdracht van de Spaanse koning een weg vinden naar Indië via het westen

  • Ontdekking van Amerika (was destijds nog onbekend, want Columbus dacht dat hij in Indië was aangekomen)

  • Hierdoor werd Amerika heel lang gezien als West-Indië/de West met indianen als inwoners

Het ontstaan van de ontdekkingsreizen

Portugezen:

  • Amerigo Vespucci: Columbus heeft nieuw continent ontdekt -> Nieuwe Wereld


  • Vasco Da Gama: route naar Indië gevonden richting het oosten om Kaap de Goede Hoop

Europese expansie in het oosten

De ontdekkingsreizen vormden het begin van de Europese overzeese expansie en was mede mogelijk dankzij:


  1. Betere schepen

  2. Militaire superieur (dankzij de kanonnen in de schepen)


Portugezen bouwden ook factorijen in de kleine gebieden die zij in bezit hadden

Europese expansie in het westen

Portugezen: handel aan de west kust in Af

  • goud, ivoor en ook slaven

  • De slaven werden gebracht naar Brazilië om te werken op de plantages


Spanjaarden onderwierpen met gemak gebieden in Midden- en Zuid-Amerika:

  1. zwaarden, kanonnen en paarden tegen de eenvoudige wapens van de inheemse bevolking

  2. Europese ziektes waar de inheemse bevolking niet bestand waren


Gevolg: vele doden, maar ook migratie vanuit Spanje naar die gebieden en het begin van kolonialisme in Amerika

Huiswerk + leerwerk

Huiswerk: vraag 1 en 2


Extra oefenen: 5.2 vraag 15a en 17

p.56 vraag 1 t/m 3


Leerwerk:

  • Doorlezen 5.2 (boek en powerpoint)

  • Maken samenvatting 5.2

  • Leren intro tv5

Tijdvak 5


  • Paragraaf 5.1

  • Het veranderde mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling

  • De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid

Nieuw mens- en wereldbeeld

De Italiaanse stedelijke elites kregen door de bevordering van kunsten een nieuw mens- en wereldbeeld:

  • ME: mens als slecht en zondig, dus de mens moet continu bezig zijn met het geloof en leven na de dood -> Memento Mori


Renaissance: wedergeboorte van de klassieke oudheid

  • Italiaanse kunstenaars bestudeerden klassieke erfgoed

  • De mens en het leven op aarde werd OOK belangrijk (naast godsdienst) -> Carpe Diem

Oorzaken van de Renaissance

  1. Kruistochten: hernieuwd contact met MO waar kennis oude Grieken en Romeinen bewaard was gebleven.

  2. Humanisme: bestudeerden klassieke teksten om hun betekenis te begrijpen. Stellen de mens centraal en willen de wereld begrijpen door te onderzoeken

  3. Erasmus: toont fouten in Bijbelvertaling kerk aan -> Kerk bleek niet altijd onfeilbaar en hun “waarheden” dus ook niet

  4. opkomst stedelijke burgerij -> Welvaartstijging: Rijke burgers willen gaan genieten van hun rijkdom -> leven op aarden en de mens wordt belangrijker en gaan geld spenderen aan kunst en cultuur

 

Oorzaken van de Renaissance

  1. Europese expansie (ontdekkingsreizen): veranderden letterlijk het wereldbeeld en mensbeeld door contact met andere culturen

  2. 1453 Val van Constantinopel: vlucht van christelijke Byzantijnse geleerden naar Europa die veel kennis meenemen

Kunst

Griek-Romeinse vormenleer

  • Denk aan de cultuurelementen van de Grieks-Romeinse cultuur


Kunstenaars gaan hun werken signeren, omdat kunst niet meer alleen in teken staat van geloof maar ook individu

Huiswerk + leerwerk

Huiswerk: 5.1 vraag 7

p.56 vraag 5


Leerwerk:

  • Doorlezen 5.2 (boek en powerpoint)

  • Maken samenvatting 5.1

  • Maken mindmap 5.1

  • Leren 5.1

Tijdvak 5


  • Paragraaf 5.3

  • De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had

Kritiek op de katholieke kerk

  • Erasmus (humanist): toont fouten in Bijbelvertaling kerk aan -> Kerk bleek niet altijd onfeilbaar en hun “waarheden” dus ook niet

  • Gevolg: schrijft een boek ''Lof Der Zotheid'' waarin de fouten van de kerk stonden beschreven. Dit boek werd door de boekdrukkunst verspreid in de samenleving


  • Luther: belangrijkste hervormer. Hij liet adhv 95 stellingen zien wat de kerk allemaal fout deed. Zijn doel als hervormer was om de kerk te hervormen/veranderen, dus NIET om voor een splitsing binnen de kerk te zorgen!!

  • Calvijn: hervormer, veel aanhangers in Nederlanden

Verschil Luther en Calvijn

Calvijn

Luther

  • Als de vorst zich niet aan de regels van God houdt, dan mogen de onderdanen de vorst afzetten

  • Kerk moet nog sober

  • Vorst bepaald het geloof van de onderdanen

  • Onderdanen moeten de vorst gehoorzamen

  • Kerk moet sober zijn; geen versieringen, geen beelden en geen altaar

Fouten in de kerk

  1. Aflaathandel

  2. Rijkdom en corruptie

  3. Celibaat (ongehuwd blijven) niet nageleefd

  4. Heiligenverering


Conclusie volgens Eramus, Luther en Calvijn:

  • Kerk hield zich niet meer aan de regels!

Begin van de splitsing van de kerk

In 1521 bereikte het conflict tussen Maarten Luther en de paus zijn hoogtepunt.

  • In januari werd Luther door Paus Leo X officieel in de ban gedaan, waardoor hij niet langer deel uitmaakte van de katholieke kerk.

  • Enkele maanden later moest hij verschijnen op de Rijksdag van Worms, waar keizer Karel V hem dwong zijn uitspraken en geschriften te herroepen.

  • Luther weigerde dit, omdat hij vond dat alleen de Bijbel het hoogste gezag heeft. Na zijn weigering werd hij door de keizer vogelfrei verklaard.

  • Dankzij de bescherming van de Duitse keurvorst kon Luther ontsnappen en onderduiken, waar hij begon aan zijn Duitse vertaling van de Bijbel.

Splitsing van de kerk

Na het conflict van 1521 werd de breuk met Rome onherstelbaar.

  • Terwijl Luther onder bescherming verder werkte aan zijn Bijbelvertaling, verspreidden zijn ideeën zich snel door het Duitse Rijk.

  • Steeds meer vorsten en steden kozen ervoor om zich los te maken van de pauselijke macht en de katholieke kerk.

  • Zo ontstond een nieuwe christelijke stroming: het protestantisme. De katholieke kerk bleef trouw aan de paus, maar de aanhangers van Luther volgden zijn leer.

  • Deze scheiding tussen katholieken en protestanten staat bekend als de Reformatie

Huiswerk + leerwerk

Huiswerk: 5.3 vraag 13

p.56 vraag 8


Leerwerk:

  • Doorlezen 5.4 (boek en powerpoint)

  • Maken samenvatting 5.3

  • Maken mindmap 5.3

  • Leren 5.2

Tijdvak 5


  • Paragraaf 5.4

  • Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat

De Nederlandse Opstand



  • Filmpje

  • Boek p.64-65




Link naar het filmpje: Het Verhaal van Nederland in de klas | Schooltv

Huiswerk + leerwerk

Huiswerk: Oefenvraag Renaissance + Nederlandse Opstand


Extra oefenen: 5.4 vraag 9

p.56 vraag 9

Leerwerk:

  • Doorlezen 5.4 (boek en powerpoint)

  • Maken samenvatting 5.4

  • Maken mindmap 5.4

  • Leren 5.3