Docententraining lessen Planet Error

• Kunst
• Middelbare school
• Beroepsopleiding
• vmbo, mavo, havo, vwo
• Leerjaar 1

DOEL TRAINING

• Weten wat klimaatonrecht en klimaatrechtvaardigheid inhoudt
• Weten welke lessen er aangeboden worden binnen Planet Error
• Oefenen met de praktische opdrachten 

     en leren omgaan met de benodigde techniek 

• Weten hoe je de lessen zelf kunt voorbereiden en geven
  

DISCLAIMER

• De klimaatcrisis is een feit, geen mening of politieke keuze
• Je hoeft geen expert te zijn: je onderzoekt dit samen met de leerlingen
• Klassieke benaderingen roepen vaak weerstand op; 
  wij starten bij onrecht
• Begrip van alle natuurkunde is niet nodig; 
  verontwaardiging over ongelijkheid wel

PLANNING

• Klimaatrechtvaardigheid & klimaatonrecht
• Voorbeelden klimaatonrecht
• Overzicht lessen
• Handleidingen & hand-outs
• Technische opdrachten
• Lesplan maken
• Vragen & opmerkingen

KLIMAATRECHTVAARDIGHEID

“Klimaatrechtvaardigheid streeft ernaar om eerlijkheid te garanderen bij het voorkomen en aanpakken van de gevolgen van klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en ecologische ontwrichting. Dit moet gebeuren via een inclusief proces dat op gelijke wijze rekening houdt met de belangen, behoeften, risico's, mogelijkheden, kansen en kwetsbaarheden van iedereen en alles (mens en niet-mens). Nu en in de toekomst.”

Klimaatonderzoek Initiatief Nederland (KIN)

Korter/ simpeler gezegd:
Klimaatrechtvaardigheid zorgt ervoor dat de aanpak van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en natuurschade eerlijk verloopt. Daarbij tellen de belangen van álle betrokkenen even zwaar mee, mens én natuur, nu én in de toekomst.

KLIMAATONRECHT

De mensen die het minst aan klimaatverandering bijdragen, 
worden het meest geraakt door de gevolgen ervan.

KLIMAATRECHTVAARDIGHEID & KLIMAATONRECHT

Bron: https://www.rescue.org/eu/watchlist

De genoemde landen komen uit de IRC Emergency Watchlist, die kijkt naar waar humanitaire crises het meest waarschijnlijk zijn. Klimaatverandering speelt daarin een belangrijke rol, maar meestal niet op zichzelf: het maakt bestaande problemen zoals conflict, armoede en zwakke voorzieningen groter en moeilijker op te lossen. Tegelijk stoten deze landen zelf relatief weinig broeikasgassen uit, terwijl zij juist zwaar worden getroffen door de gevolgen van klimaatverandering.

FOSSIELE BRANDSTOFFEN 

Oorzaak (uitstoot)

• Fossiele brandstoffen = grootste oorzaak
• Olieproductie → CO₂ en methaan

Ongelijkheid (oorzaak vs gevolgen)

• Productie uit economische noodzaak
• Lage bijdrage aan totale uitstoot
• Onevenredig zwaar getroffen door gevolgen

Fossiele brandstoffen zijn de grootste oorzaak van klimaatverandering Olieproductie (zoals in Nigeria) zorgt direct voor uitstoot (CO₂ + methaan) Sommige landen produceren fossiele brandstoffen uit economische noodzaak Maar dragen relatief weinig bij aan de totale uitstoot Terwijl zij vaak wél zwaar worden getroffen door de gevolgen Klimaatverandering = versterker van bestaande ongelijkheid

DE PRIJS VAN KOBALT

Onderzoek van Nottingham Rights Lab (2025) 
naar arbeids- en leefomstandigheden 

in de Congolese kobaltmijnbouw

- 36,8% dwangarbeid
- 9,2% kinderarbeid
- 6,5% schuldslavernij
- 4,4% mensenhandel / trafficking

Link naar volledig onderzoek:

https://www.nottingham.ac.uk/research/beacons-of-excellence/rights-lab/resources/reports-and-briefings/2025/august/blood-batteries.pdf

Er zijn 1.431 mijnwerkers geïnterviewd. 

KLIMAATONRECHT CONGO

• Congo stoot weinig uit
• Het Westen verduurzaamt met Congolees kobalt
• Congo betaalt de menselijke en ecologische prijs

KLIMAATONRECHT BINNEN NEDERLAND

• Lagere inkomens: gemiddeld minder uitstoot (minder vliegen, kleiner wonen)
  
  
• Hogere inkomens: meer toegang tot verduurzaming en subsidies
  
  
• Lagere inkomens: minder invloed, minder klimaatbestendig
  
  

KLIMAATRECHTVAARDIGHEID & KLIMAATONRECHT

Mensen die relatief weinig bijdragen aan klimaatverandering, worden het zwaarst geraakt door de gevolgen. Tegelijkertijd hebben zij weinig middelen om zich daartegen te beschermen. Dat is klimaatonrecht.

Klimaatrechtvaardigheid betekent daarom dat de overstap naar hernieuwbare energie, groene technologie en het aanpassen aan extreem weer, voor iedereen toegankelijk moet zijn.

Is het een klimaatprobleem of is het klimaatonrecht?

Doe de quiz!

Lagere inkomens wonen vaker in slecht geïsoleerde huurwoningen en kunnen zelf niet verduurzamen.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

De zeespiegel stijgt waardoor laaggelegen kustgebieden onder water dreigen te lopen.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

In armere stadswijken is vaak minder groen en daardoor meer hittestress.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Koraalriffen verbleken door warmer zeewater.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Goedkopere, lager gelegen wijken hebben een grotere kans op wateroverlast.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Energiearmoede treft vooral huurders en mensen met lage inkomens.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Van energiearmoede is sprake als 

- een huishouden een laag inkomen heeft, in combinatie met hoge kosten voor gas en elektriciteit 

- of een woning van lage energetische kwaliteit.

Een woning heeft een lage energetische kwaliteit als:

de woning slecht te verwarmen is, bijvoorbeeld door slechte isolatie;

en/of er geen mogelijkheden zijn om zelf energie op te wekken, bijvoorbeeld met zonnepanelen.

Door langere droogteperiodes ontstaan er vaker en grotere natuurbranden.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Lagere inkomens stoten gemiddeld minder CO₂ uit, maar dragen wel de lasten van het klimaatbeleid.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Mensen met lagere inkomens wonen vaker langs drukke wegen en hebben meer last van luchtvervuiling.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

In achterstandswijken is de ziektelast door fijnstof en stikstof hoger.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Hogere inkomens hebben meer toegang tot subsidies voor zonnepanelen of een warmtepomp.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Tijdens hittegolven hebben mensen met lagere inkomens minder toegang tot koelte, airco of een tuin.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Gletsjers in de Alpen smelten in een steeds hoger tempo.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Boeren en omwonenden in veenweidegebieden kampen met bodemdaling en gezondheidsrisico's.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Werknemers in vervuilende sectoren zoals kolencentrales lopen risico op baanverlies zonder goede begeleiding.

1. Klimaatprobleem
2. Klimaatonrecht

Er is geen vaste volgorde aangebracht in deze lessen. Het is ook niet de bedoeling dat het volledige pakket per se in zijn geheel wordt aangeboden. De lessen zijn los van elkaar te gebruiken en bewust toegankelijk opgezet. Welke lessen ook gekozen worden: ze draaien allemaal om hetzelfde centrale thema.

DE BUURT IS HEET                              2 lessen / lesuren

• Klimaatgevolgen Nederland
  

• Klimaatbestendigheid in de wijk
  

• Activistische klimaatposter
  

• Canva
  

ELEKTRISCHE WAGGIE                        3 lessen / lesuren

• Problemen rondom het winnen van kobalt
• Opdracht klimaatscore
• Video maken waarmee zij kritiek hebben op kobaltwinning
• CapCut
  
  

WAT IS KLIMAATACTIVISME?             2 lessen / lesuren

• Activisme en voorbeelden van activisme
• Opdracht interviewen
• Activistische poster
• Canva
  
  
  

Deze les draait niet uitsluitend om klimaatactivisme, maar om activisme in bredere zin. Het onderliggende mechanisme verschilt namelijk nauwelijks: activisme draait in essentie om het eisen van verandering vanuit het idee dat iets beter, eerlijker of rechtvaardiger kan.

Het doel van de les is ook niet om leerlingen activistisch te maken of hen een specifieke overtuiging mee te geven. De nadruk ligt op leren activeren: hoe breng je een boodschap over, hoe probeer je anderen te overtuigen en hoe zet je mensen in beweging? Leerlingen hoeven het dus niet eens te zijn met de activisten die aan bod komen, maar oefenen wel met de vaardigheden en strategieën die daarbij komen kijken.

WAT IS WAAR?                                                  1 les / lesuur

• Gevolgen van de klimaatcrisis
• Nepberichten over het klimaat
• Opdracht brief schrijven
  
  
  
  

ECOEXPLAINERS                                    4 lessen / lesuren

• Klimaatcrisis
• Klimaatrechtvaardigheid
• Klimaatwoordenpuzzel
• Stop motion / infographic / interview
  
  
  
  
  

DE KLIMAATMARKT                                         1 les / lesuur

• Klimaatadaptatie en verduurzaming zijn privileges
• Spel ‘De Klimaatmarkt’
• Nagesprek klimaatrechtvaardigheid
  
  
  
  
  
  

HANDLEIDINGEN & HAND-OUTS

• Elke les korte handleiding
• Voorbereiding
• Benodigdheden
• Hand-outs
• Zelf printen en/of media voorbereiden
• Ook inzetbaar zonder media

Laat het gebruik van media vooral geen drempel vormen. Er is geprobeerd de lessen zo toegankelijk mogelijk te maken, met duidelijke handouts, tutorials en behapbare opdrachten die stap voor stap opgebouwd zijn. Technische voorkennis is daarbij niet het uitgangspunt.

Tegelijkertijd is het geen vast format dat koste wat kost gevolgd moet worden. Als er bij docent of leerlingen weinig tijd, affiniteit of ruimte is voor het praktische mediagedeelte, kan de les zonder probleem naar eigen inzicht aangepast worden. De inhoud en het onderliggende doel van de les blijven daarbij leidend, niet de exacte werkvorm.

TECHNISCHE OPDRACHTEN

• Werk alleen, in een duo of in een groepje van 3
• Kies een woord
• Aan de slag!
• Test je technische vaardigheden 
  én of de hand-outs duidelijk genoeg zijn
• Ik loop rond voor vragen en begeleiding

Docenten kunnen juist het beste beginnen met de opdracht die hen het lastigst lijkt. Dat helpt om snel gevoel te krijgen bij de materie en geeft meteen inzicht in mogelijke drempels of onduidelijkheden.

De stopmotion-opdracht vraagt veruit de meeste tijd, focus en begeleiding en is daarom vooral geschikt wanneer daar ook echt voldoende ruimte voor is.

LES VOORBEREIDEN

• Werk alleen, in een duo of in een groepje van 3
• Bestudeer de handleidingen en kies een les uit
• Bekijk de bijbehorende presentatie(s) op een iPad
• Bereid je les voor 
• Schrijf op wat nog onduidelijk is of wat je nog mist

TOT SLOT

• Je hoeft geen klimaatexpert te zijn om met deze lessen aan de slag te gaan
• De lessen vertrekken vanuit herkenbare thema’s als ongelijkheid, macht en rechtvaardigheid
• Twijfel of weerstand bij leerlingen mag er zijn en kan juist onderdeel van het gesprek worden
• Iedereen kan hiermee werken: nieuwsgierigheid en gesprek zijn belangrijker dan voorkennis