WO Thema - Klimaatopwarming, broeikaseffect en ecologische voetafdruk - Natuur

• New lesson editor
• Wereldoriëntatie
• Lager onderwijs
• Leerjaar 6

Klimaatopwarming, broeikaseffect & ecologische voetafdruk

Wat zijn je indrukken na het zien van dit filmpje?

Doel van de les

Na deze les kennen/kunnen/weten jullie:

- uitleggen wat klimaatopwarming is.

- de oorzaken en gevolgen van de klimaatopwarming.

- aangeven wat je zelf kan doen om de klimaatopwarming tegen te gaan.

- uitleggen wat het natuurlijk broeikaseffect en het versterkt broeikaseffect is.

- uitleggen wat een ecologische voetafdruk is.

- de juiste kaart vinden in een atlas omtrent een onderwerp

- kaarten in een atlas met elkaar vergelijken en hieruit conclusies trekken.

- aangeven wat je zelf kan doen om je ecologische voetafdruk te verkleinen.

- een aantal gebeurtenissen plaatsen in de tijd

OPDRACHT

Op de volgende slide vind je een link.

Je mag hierop klikken en de volgende dingen bekijken:

- Sea Ice (verandering van het ijs in de zee door de jaren heen)

- Sea level (het niveau van de zee)

- Global temperature (temperatuur op aarde door de jaren heen)

- Ocean warming (opwarming van de oceaan door de jaren heen)
(vergeet niet op play te drukken en kijk naar de evolutie)

Website

https://climate.nasa.gov/interactives/climate-time-machine

Wat zag je in de filmpjes gebeuren met de aarde?

De klimaatopwarming

Klimatologen kunnen de temperatuur van de aarde van eeuwen en duizenden jaren geleden bepalen aan de hand van boomjaarringen, ijsboringen en andere methodes. 

Sinds 1880 wordt de temperatuur van de lucht aan het aardoppervlak elke dag en wereldwijd ook nauwkeurig gemeten.

De klimaatopwarming

Zo stellen wetenschappers vast dat de temperatuur aan het aardoppervlak sinds het jaar 1000 een klein beetje schommelt. Soms was er meer zonnewarmte, soms minder.

 Soms waren er periodes met meer vulkaanuitbarstingen en kwam er meer stof in de dampkring zodat de aardwarmte meer bijgehouden werd.

De klimaatopwarming

Vanaf 1900 en vooral na 1975 is de temperatuur overal op aarde duidelijk blijven stijgen. 

Daarom spreken we van een wereldwijde klimaatopwarming.

Oorzaken van klimaatopwarming 

veeteelt

transport

wegwerpgoederen

energievoorziening

Het is nog niet te laat!

Wat je zelf kan doen om de klimaatopwarming tegen te gaan:

    

Rij met de fiets naar school of ga met het openbaar vervoer, ga zo weinig mogelijk met de auto.
  

  Ga zuinig om met energie.
    

Eet minder vlees.
   

Het is nog niet te laat!

Wat je zelf kan doen om de klimaatopwarming tegen te gaan:

Koop lokale producten.

    Ga zo weinig mogelijk met het vliegtuig op reis.

    Probeer minder te consumeren (verbruiken). ...

    Koop af en toe in kringwinkels.

   

Welke uitspraak klopt NIET?

A

Sinds 1975 is de temperatuur aan het aardoppervlak dezelfde gebleven.

B

De temperatuur is sinds 1900 overal op aarde gestegen.

C

De aarde warmt vooral op sinds 1975.

D

Vooral op het noordelijk halfrond zien we de klimaatopwarming.

Welke zaken zijn het gevolg van de opwarming van de aarde?

A

Heel wat fruit en groenten die we eten, komen uit Zuid - Amerika of Afrika.

B

In Europa wordt zwaardere neerslag voorspeld.

C

Dieren kunnen zich niet snel genoeg aanpassen en kunnen uitsterven.

D

Heel wat bedrijven betalen een fietsvergoeding aan hun werknemers.

PROEF: stijging zeespiegel

We bekijken a.d.h.v. een proefje een gevolg van de klimaatopwarming.

Bij welke opstelling stijgt het waterniveau het meest als de ijsblokjes smelten? Hoe komt dat?

Zee-ijs ligt in het water. Als het smelt, stijgt het zeewater bijna niet. Als het landijs smelt, komt het in de zee terecht. Daardoor stijgt het zeeniveau meer.

Het broeikaseffect, 

natuurlijk en versterkt

Hoe komt het toch dat de aarde meer en meer opwarmt?

Natuurlijk broeikaseffect

Onze zon zendt lichtstralen uit die de atmosfeer rond onze aarde bereiken. Een deel van de stralen gaat terug de ruimte in en een ander deel bereikt het aardoppervlak. De aarde zet die lichtenergie om in warmte.   

Het broeikaseffect, 

natuurlijk en versterkt

Hoe komt het toch dat de aarde meer en meer opwarmt?

Natuurlijk broeikaseffect

Een deel ervan verlaat de dampkring en gaat de ruimte in, een ander deel wordt vastgehouden door broeikasgassen, zoals koolstofdioxide (CO2) en methaan, die in de atmosfeer zitten. Die bijgehouden warmte zorgt ervoor dat de aarde wordt opgewarmd en dat er een gemiddelde temperatuur heerst van 15°C. Als die broeikasgassen er niet zouden zijn, zou het op aarde ongeveer 33°C kouder zijn en zou leven op aarde heel moeilijk worden. 

Dit proces is het natuurlijk broeikaseffect.

Het broeikaseffect, 

natuurlijk en versterkt

Hoe komt het toch dat de aarde meer en meer opwarmt?

Versterkt broeikaseffect

De mens verstoort dit natuurlijk broeikaseffect. We bouwen fabrieken, we zorgen voor steeds meer verkeer, we verwarmen onze huizen, we gebruiken veel elektrische apparaten.

Het broeikaseffect, natuurlijk en versterkt

Hoe komt het toch dat de aarde meer en meer opwarmt?

Versterkt broeikaseffect

Hierdoor verbranden we massaal fossiele brandstoffen (olie en aardgas) waardoor er steeds meer CO2 en andere broeikasgassen in de lucht komen. Ook de intensieve landbouw en veeteelt veroorzaken een toename van de broeikasgassen. Dat betekent dat er meer en meer warmtestralen worden vastgehouden binnen de atmosfeer waardoor de aarde opwarmt. 

Dit noemt men het versterkt broeikaseffect.

Wat is het 'versterkt broeikaseffect'?

Besluit

De lichtstralen van de zon bereiken de aarde door de atmosfeer (of dampkring). 

Deze lichtstralen worden omgezet in warmtestralen.

Deze worden deels terug uitgestraald en bijgehouden door de atmosfeer.

Dit noemt men het natuurlijk broeikaseffect.

 

Het versterkt broeikaseffect is een verstoring van het natuurlijk broeikaseffect.

De ecologische voetafdruk

De ecologische voetafdruk

In 1992 - 1993 onderzochten Canadese wetenschappers of het mogelijk was een formule op te stellen om uit te rekenen hoeveel oppervlakte van de vruchtbare grond nodig is om de mensen in een land te laten leven.

Zo ontwikkelden zij een meetinstrument: de ecologische voetafdruk.

Website

https://schooltv.nl/item/het-klokhuis-de-voetafdruk-van-nederland

LINK

Op de volgende slide vind je de link naar een website waarop je je eigen ecologische voetafdruk kan berekenen.
Je mag de vraagjes eens proberen in te vullen.

Website

https://mijnecologischevoetafdruk.be/

Bereken je ecologische voetafdruk.

Ecologische voetafdruk - ATLAS

Neem een kaart die je meer kan vertellen over de ecologische voetafdruk in de wereld

(Zoek via de inhoudstafel in je atlas naar de geschikte kaart)

Los de vragen op die volgen aan de hand van de kaart.

Op welke pagina vind je de meest geschikte kaart hierrond?

A

p. 44

B

p. 46-47

C

p. 45

D

p. 48

Welk land heeft een hele grote ecologische voetafdruk?

A

De verenigde staten

B

Brazilië

C

Rusland

D

Congo

In welk werelddeel komen veel landen voor met een kleine ecologische voetafdruk?

A

Oceanië

B

Azië

C

Afrika

D

Amerika

Op pagina 42 in je atlas vind je een kaart van de wereld over arm en rijk. Wat valt je op als je deze vergelijkt met de kaart van de ecologische voetafdruk?

A

Arme landen hebben vaker een kleinere ecologische voetafdruk dan rijke landen

B

Armoede heeft geen invloed op de ecologische voetafdruk

C

Arme landen hebben vaker een grotere ecologische voetafdruk dan rijke landen

D

Je kan er niets uit afleiden. Er zit geen logica in.

Hebben alle landen een even grote ecologische voetafdruk?

Samenvatting

Je vindt de kaart van de ecologische voetafdruk terug op pagina 45 in je atlas.

De Verenigde staten hebben een hele grote ecologische voetafdruk.

In Afrika komen veel landen voor met een kleine ecologische voetafdruk.

Armere landen hebben vaker een kleinere ecologische voetafdruk dan rijkere landen.

Deze factoren bepalen de ecologische voetafdruk

- Bebouwd land

- Energieland

- Akker en weiland

- Bosland

- Visgronden

Bebouwd land

Dit is het land waar de bodem volgebouwd is zodat er geen water meer in de bodem kan binnendringen. 

We denken dan aan huizen, appartementen, scholen, fabrieken, wegen, parkeerterreinen.

Regenwater heeft het dan wel eens moeilijk om zijn weg te vinden met overstromingen tot gevolg.

Energieland

Dit is land nodig voor onze energievoorziening. 

Hierin zitten niet enkel fossiele brandstoffen zoals aardolie, aardgas, steenkoolmijnen, kerncentrales maar ook alle fabrieken en huishoudapparaten die energie nodig hebben om te werken en hun producten te maken.

Akker en weiland

Dit land bevat gronden die nodig zijn om ons voedsel en kleding te geven.

Denk maar aan graanvelden, katoenplantages, fruitbomen, groentetuinen,...

Ook is er land nodig om vee op te laten grazen, om vlees en zuivelproducten te leveren maar ook wol.

De bossen die gekapt worden om papier, meubelen en andere producten van te maken horen hier ook bij.

Bosland

Op onze aarde leven naast de mensen nog miljarden planten en dieren.

Ook die hebben plaats nodig. Zij zijn nodig omdat ze dikwijls belangrijke schakels zijn in de voedselketens en voedselwebben.

Denk maar eens aan de planten die door fotosynthese zuurstof produceren.

Ook de opruimers van de natuur zoals aardwormen en andere bodemdieren mogen we niet vergeten.

Visgronden

Hierin zit voornamelijk de kuststrook van ongeveer 300 km.

Het grootste deel van de vis wordt daar gevangen.

90 % van de voorraad vis zou nu al gevangen zijn.

Er worden dus veel meer vissen gevangen dan dat er bij komen.

Dit noemt men overbevissing.

Hoe kan jij je ecologische voetafdruk verminderen én het klimaat helpen?

Je ecologische voetafdruk verkleinen...

Wat je zelf kan doen om je ecologische voetafdruk te verkleinen:

Let op je voedselconsumptie -> eet lokaal en houd rekening met de energie die nodig is om voedsel te produceren.
Beperk je afvalproductie -> let op de verpakking als je gaat winkel en vermijd dingen die allemaal nog eens afzonderlijk verpakt zijn.
Consumeer minder en beter -> nieuw is niet altijd nodig!
Verspil geen water.

   

Je ecologische voetafdruk verkleinen...

Wat je zelf kan doen om je ecologische voetafdruk te verkleinen:

Kies voor duurzaam vervoer -> neem de fiets, ga te voet.

Ga minder vaak op vakantie.

Bespaar op je energieverbruik -> zet de verwarming lager en doe een extra trui aan.

   

Wat merk je op?

Wat merk je op als je deze tips vergelijkt met de tips om de klimaatopwarming tegen te gaan?

Je ecologische voetafdruk heeft een invloed op de klimaatopwarming!

Je kan dus met de tips zowel je ecologische voetafdruk verkleinen als meewerken aan het tegengaan van de klimaatopwarming.

   

Opdracht 1,2,3 + besluit WB p. 118-119

Maak aan de hand van de informatie uit de LessonUp de opdrachten in je werkboek.

Wat heb je onthouden na deze lessen?

Plaatsen in de tijd

1880: Vanaf dan wordt de temperatuur aan het aardoppervlak elke dag en wereldwijd nauwkeurig gemeten.

In welk tijdsperk kan je de start van het meten van de temperatuur aan het aardoppervlak situeren?

A

Prehistorie

B

Oudheid

C

Middeleeuwen

D

Nieuwe tijden

Plaatsen in de tijd

1975: Wereldwijde klimaatopwarming!

Vooral na 1975 is de temperatuur overal op aarde duidelijk aan het stijgen.

In welk tijdsperk kan je de wereldwijde klimaatopwarming situeren?

A

Oudheid

B

Nieuwe tijden

C

Onze tijd

D

Prehistorie

Plaatsen in de tijd

1992-1993: Er wordt een meetinstrument ontwikkelt om de ecologische voetstap van mensen in kaart te brengen.

In welk tijdsperk kan je de ontwikkeling van het meetinstrument voor de ecologische voetstap plaatsen?

A

Oudheid

B

Nieuwe tijden

C

Onze tijd

D

Prehistorie

Plaatsen in de tijd

Start wereldwijd meten van de temperatuur

wereldwijde klimaat-opwarming

Ontwikkeling meetinstrument ecologische voetstap

Correctiesleutel

Verbeter je werkboek

Inoefening

Klik op de volgende slide op de link en maak de oefeningen.

Website

https://pelckmans.assessmentq.com/?userAccessCode=17700aaf-f307-4ef0-bfcf-31916df769b0&treeStructureAccessCode=0476B863-4BD3-41E8-9DDE-BA8EC41881A7#zt4rb

GO! DOELEN - Mens en maatschappij

3.1.3.75 Illustreren met voorbeelden dat er in een land, waar ook ter wereld, een grote verscheidenheid is aan leefwijzen naargelang de woonplaats (stad-platteland, klimaatzone), socio-economische situatie (rijk-arm), levensbeschouwing …

                                                                        ET 1.12

GO! DOELEN - Natuur

3.2.8.5 Acties bedenken die zij zelf kunnen uitvoeren om milieubewuster om te gaan met afval, water, energie.

                                                     ET WT 1.23 en ET WT 1.24
3.2.8.6 Eenvoudige voorbeelden geven van situaties uit hun eigen leefwereld of de actualiteit die lucht-, water- of bodemvervuilend of –aantastend zijn.

                                                                  ET WT 1.24

3.2.8.9 Enkele voorbeelden geven van de gevolgen voor mens en natuur van de klimaatverandering door de opwarming van de aarde.

                                                                  ET WT 1.24

GO! DOELEN - Ruimte

3.5.6.17 Een atlas raadplegen en, in functie van de vraag, de juiste kaart kiezen en interpreteren.

                                                        ET MM 4.13 en ET MM 5.1
3.5.6.18 Een atlas raadplegen en verschillende soorten kaarten hanteren (politiek, reliëf, thematisch) door gebruik te maken van de legende, windrichting en schaal.

                                                        ET MM 4.13 en ET MM 5.1