Docent: Kristi Gansner
www.wijninstituut.nl
Wijnbrevet | SDEN3
Les 7
[april 2025]
Docent: Kristi Gansner
www.wijninstituut.nl
Wijnbrevet | SDEN3
Les 7
[april 2025]
Deel 3, H.4: Blijven genieten
Deel 2, H.4, p. 154-163: Duitsland
Deel 2, H.5, p. 164-169: Oostenrijk & Zwitserland
Deel 2, H.6, p. 170-173: Hongarije, Balkan, Griekenland
Deel 2, H.7, p. 174-175: Nederland, België, Luxemburg
We behandelen: Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Hongarije, Balkan, Griekenland, Nederland, België, Luxemburg
Proeven en beoordelen
Examenoefening: blindproeven
Wijnbrevet SDEN3 - les 7
Deel 3, H4
Blijven genieten: gezondheid
Matige wijnconsumptie vermindert kans op hart-/vaatziekten, gal-/nierstenen, diabetes
en dementie.
NL strengere normen! Aangepast door Gezondheidsraad:1 glas |1-2 glazen
1 standaard wijnglas = 10gr alcohol
> wijn 12-13% alc. = glas van 100ml
> port/sherry 20% alc. = glas van 60ml
1 glas wijn afgebroken in 1 ½ uur
Alcoholroute: alcohol in bloed via maag en dunne darm. Lever breekt 95% alc. af, 5% weg via adem/zweet/plas
Omgaan met wijn (Deel 3, p. 244-247
Deel 3, H4
Blijven genieten: met mate
Eur. Campagne Wine in Moderation: in NL > Geniet van wijn, maar drink met mate. Nieuwe campagne
choose | care | share
Rijden & alc.:
max. 0,2‰ <5jr. rijbewijs
max. 0,5 ‰ >5jr. rijbewijs
BOB-campagne
NIX18: Onder 18 niet drinken
Omgaan met wijn (Deel 3, p. 244-247
Nieuwe regels:
= ca. 1-1,5 glas |ca. 2 glazen
TIP: Doe je examen? Leer dan deze facts!
= ca. ½ glas |ca. 1 glas
Duitsland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Deel 2, H4
Duitsland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
11 + 2 Anbaugebiete
SACHSEN
SAALE-UNSTRUT
11x W-Dtl
2x O-Dtl
Duitsland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Koel landklimaat > wijnen met eigen karakter
Wijngaarden op zuiden, veelal bij rivieren (extra zonlicht!)
Stijl: veel zuren, (beetje) restsuiker
2/3 witte wijnen – 1/3 rode wijnen
RIESLING! En müller-thurgau, silvaner, grauburgunder (= pinot gris), weissburgunder (= pinot blanc).
Rood vooral spätburgunder (= pinot noir)
Duitsland: wijnetiket
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
2.600 Einzellagen
Grosslagen: clusters wijngaarden per district (Bereich)
Gemeinde: gemeente
41 Bereiche: subregio’s in de ‘Anbaugebiete’
13 Anbaugebiete: wijngebieden/regio’s
uitstekende wijngaard
gemeente
wijnproducent
Duitsland: wijnwet
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Classificatie op basis MOSTGEWICHT
(= hoeveelheid suiker bij oogst). In Duitsland gemeten in graden Oechsle. Meten via een refractometer.
Basisniveau: Qualitätswein QbA (voorheen Qualitätswein bestimmter Anbaugebiete, QbA) uit de 13 Anbaugebiete, van bep. druiven en 50-72° Oechsle)
Prädikatsweine: wijnen met predikaat in oplopend zoetheidsgehalte. Anreichern (chaptaliseren) verboden.
Prädikatsweine, verdeeld naar
toenemende rijpheid (70-154° Oechsle)
Kabinett - 70 ̊ Oechsle
Spätlese - 76 ̊ Oechsle
Auslese - 83 ̊ Oechsle
Beerenauslese - 110 ̊ Oechsle
Eiswein - 110 ̊ Oechsle
Trockenbeerenauslese - 150 ̊ Oechsle
Indeling naar zoetheid in wijnwet 1971 wat achterhaald. Inmiddels meeste Duitse wijnen (half)droog!
Wijnwetgeving: Prädikatsweine
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
zoetheid druiven (in ..° Oechsle) checken via refractometer
druiven met botrytis voor Trockenbeerenauslese
Kabinett Spatlase Auslese
Beerenauslese Trockenbeerenauslese Eiswein
PRADIKATSWEINE
Duitsland: etiket
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
GU (BOB) = Geschützte Ursprungsbezeichnung
GGA (BGA) = Geschützte Geografische Angabe
Extra vermeldingen:
Classic = droog (<15gr/L) en van klassieke druiven- rassen in bep. gebied. B.v. Mosel - Riesling, Ahr – spätburgunder
Selection: droog + lager rendement + klassieke druivenrassen in bep. gebied. Mosel – riesling, Franken - silvaner.
Duitsland: VDP-classificatie
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Beste ca. 200 wijnproducenten aangesloten bij VDP = Verband Deutscher Prädikatsweingüter
Prädikatsweingüter van de VDP hebben wijnen onderverdeeld in Erste Lage en Grosse Lage.
VDP-classificatie gaat om TERROIR, niet om zoetheid.
VDP-logo
= Grosses Gewächs
Duitsland: Ahr
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Noordelijk, maar warm door microklimaat: beschutte steile hellingen op zuiden.
Leisteenbodem
Specialisme: rode wijnen van spätburgunder
●
Duitsland: Mosel
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Oudste Duitse wijngebied (2000 jaar)
In dal van Moezel met slingerende lussen (‘Moselsschleife’)
Duitsland: Mosel
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Wijngaarden op extreem steile hellingen (Steillagen)
Bodem: Schiefer (leisteen)
> zilt-mineralige wijn
Deelgebieden: Saar (mineralig), Ruwer (elegant) en Mittelmosel (mollig; beste).
Mitelmosel: hart van de Moezel, met Bernkastel-Kues. Steile leisteenhellingen. Delicate topwijnen van riesling.
90% wit van vooral riesling.
25% trocken, 15% halbtrocken, 60% zoet
●
Duitsland: Nahe
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Centrum: Bad Kreuznach
Steile leisteenhellingen en vulkanische bodems > mineralige rieslings
75% is wit van vooral riesling
●
Duitsland: Rheingau
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Bakermat voor riesling
Kloosters: Johannisberg en Eberbach
Wijnhogeschool Geisenheim
Taunusgebergte beschermt tegen kou
Grote variëteit bodems, o.a. vulkanisch
85% wit (80% riesling!) + spätburgunder
●
sinds 1720
⮩
Duitsland: Rheingau
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
sinds 1720
Duitsland: Rheinhessen
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Grootste Duitse wijngebied (26.500ha)
Deels glooiend, deels vlak
Bekendste terroir: Roter Hang (rode leisteen)
Van matig & zoet naar droog & kwaliteit
70% wit van riesling, müller-thurgau, silvaner.
Rood van o.a. dornfelder
●●
RS = Rheinhessen Silvaner
Duitsland: Rheinhessen
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Duitsland: Pfalz
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Mild klimaat > vollere wijnen, minder zuren
2 Bereiche: Mittelhaardt en Südl. Weinstrasse
67 rassen toegestaan. 63% wit van o.a. riesling (meeste ter wereld!), 37% rood van o.a. dornfelder (nr. 2), spätburgunder
●●
Duitsland: Baden
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Zuidelijkste Duitse wijngebied
Beste gebied: Kaiserstuhl (vulkanisch)
Burgunderland: 60% rood van spätburgunder. Daarnaast wit van weissburgunder en grauburgunder.
●●
Duitsland: Franken
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Continentaal klimaat! Wijngaarden in Main-dal op kalkrijke bodem.
Centrum in Würzburg (Würzburger Stein)
80% wit van silvaner, müller-thurgau, riesling; 20% rosé en rood
Fränkisch trocken 4gr/L restsuiker (Dtl. 9gr/L)
Franken-fles: Bocksbeutel
Wijn proeven: Duitsland wit
…
Een wereld vol wijn (Deel 2, H4)
Wijn proeven: Duitsland
Riesling
Mosel
Wijn proeven: Duitsland
Spatburgunder
Rheingau
Oostenrijk & Zwitserland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
Deel 2, H5
Oostenrijk
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
Deel 2, H5
Recent 5e gebied (Bergland) waar alle overige gebieden onder vallen, o.a. Kärnten
4 wijngebieden (Niederösterreich, Wien, Burgenland, Steiermark)
2022 met 22 subgebieden: 8 in Niederösterreich, 5 in Burgenland, 1 in Wenen, 3 in Steiermark en binnen Bergland 5.
OOSTENRIJK
Oostenrijk
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
1985 wijnschandaal zoete wijn
Daardoor strengste wijnwet ter wereld + ommezwaai naar top droog
Kleinschalige wijnbouw: 20.000x gem. 2ha
Wijnbouw in Oosten v/h land
Continentaal klimaat. Burgenland warm, Steiermark koeler door hoge ligging.
Vooral mono-cépages: 2/3 witte (o.a. lokale trots grüner veltliner!) en 1/3 rode wijn (o.a. zweigelt = st. laurent x blaufränkisch) en topper blaufränkisch.
●●
Oostenrijk: etiket
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
GU (BOB) = Geschützte Ursprungsbezeichnung
GGA (BGA) = Geschützte Geografische Angabe
Qualitätswein (GU) (15° KMW), Kabinett (17°) en
Prädikatswein met toevoeging: Spätlese (19°), Auslese (21°), Beerenaulese (25°), Ausbruch (27°), Trockenbeerenauslese (30°), Eiswein (25°), Strohwein (25°). PS Oostenrijkers meten zoetheidsgehalte in graden KMW, vgl. Oechsle.
9 DAC’s in Oostenrijk = gebied + kenmerkend
druivenras voor dat gebied
Ried: de beste Einzellage mag op etiket
KMW = Klosterneuburger Mostwaage
Nu 17 DAC’s
Oostenrijk: inmiddels 17 DAC’s
Wachau is erbij gekomen (2020) met indeling Ried – Ort - Gebiet
DAC = Districtus Austriae Controllatus = Gebietstypischer Qualitätswein =
gebied + kenmerkend druivenras
B.v. Wachau & Grüner Veltliner en
Mittelburgenland & Blaufränkisch
Oostenrijk: Niederösterreich (met 8 subgebieden)
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
Kremstal:
Löss bodem met o.a. grüner veltliner en
riesling (ook als DAC)
Kamptal:
Löss bodem met steile terrashellingen. DAC-wijnen van grüner veltliner en riesling.
Wachau: UNESCO-werelderfgoed
Steile terrashellingen van graniet/gneis),
beschut in rivierdal.
Topwijnen van grüner veltliner en riesling.
Indeling wijnen: Steinfeder (lichtste), Federspiel: (midden), Smaragd (krachtigste)
●
!
Oostenrijk: Burgenland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
Langs grens Hongarije met continentaal steppeklimaat
Vlak en glooiend
Rood van blaufränkisch en zweigelt.
DAC Neusiedlersee voor zweigelt. DAC Mittelburgenland voor blaufränkisch.
Droog wit van welschriesling (= rheinriesling) en grüner veltliner).
Specialiteit rond Neusiedlersee: edelzoet wit van o.a. welschriesling.
D
Oostenrijk: Steiermark
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
Deelgebied Süd-Steiermark (‘Toscane van Steiermark)
Hoge ligging wijngaarden (tot 500m) > koel
Bodem: kalkmergel, leisteen of vulkanisch
Vooral wit, o.a. welschriesling en sauvignon blanc, ook muskateller
(= muscat), morillon (= chardonnay)
●
Zwitserland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
Wijnbouw tussen 300-100m
Noordoosten koel, westen warm.
Meeste wijnbouw in Franse deel, o.a. Valais: kalkrijke bodem, licht droog wit van fendant en sappige pinot noirs. Specialiteit: Dôle (pinot noir + gamay) en heida, petit arvine (wit).
Wel 200 druivenrassen.
Wit van o.a. fendant (= chasselas).
Rood van o.a. pinot noir (= blauburgunder), gamay, merlot
●●
Wijn proeven: Oostenrijk
…
Een wereld vol wijn (Deel 2, H5)
Wijn proeven: Oostenrijk
Gemischter Satz
Kremstal
Wijn proeven: Oostenrijk
Zweigelt
Langenlois
Hongarije
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Deel 2, H6
Vernieuwing na val IJzeren Gordijn 1989
Landklimaat
Balantonmeer (Westen)
66% wit van o.a. furmint en hárslevelü.
34 % rood van o.a. kékfrankos (= blaufränkisch).
HONGARIJE
Wijnstreken - hoofdstuk 5 - Wijn aan Zee
68.000 ha
22 erkende herkomstgebieden in 3 zones:
Centraal Hongarije (3)
Westelijk Hongarije (15)
Noordelijk Hongarije (4)
DOP = OEM (Oltalom Allat álló Megjelölés)
IGP = OFJ (Oltalom Allat álló Földrjzi Jelzés
Wijn/cepagewijn = Hagyományos Különleges Termék)
Beste gebieden is Districtus Hongaricus Controllatus
6 gebieden in opgenomen: Villány, Izáki Arany Sárfehér, Nagy-Somló, Tihany, Eger en Káli
Hongarije
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Deel 2, H6
In Tokaj goede omstandigheden voor botrytis > Tokaji Aszú.
Druiven met edele rot bij gistende most
> dan persen > dan opnieuw gisting.
Aantal ‘puttonyos’ (emmertjes) zoete druiven bepaalt zoetheid wijn: 3, 4, 5, 6.
D
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Tokaji Aszú
Puttonyos van 25 kilo
Gönc = vat 136L
Druiven met edele rotting
Aantal puttonyos bepaalt zoetheid:
3, 4, 5 en 6 puttonyos en Essencia
NB 3 en 4 puttonyos inmiddels verboden, maar oude nog wel te koop
Balkan
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Kroatië
33,000 ha
66% wit van o.a. graševina
(= welschriesling), riesling en sauvignon blanc. Rood o.a. van plavac mali.
●●
Balkan
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Slovenië:
22,000 ha
Bekendste gebied: Goriška Brda.
75% wit van o.a. rebula, šipon (= furmint), welschriesling.
Rood van o.a. cabernet sauvignon en merlot.
●●
Balkan
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Bulgarije:
3000 jaar wijnbouw
67,000 ha
Meeste wijngaarden in Donauvlakte
60% rood van o.a. mavrud, melnik, cabernet sauvignon, merlot. Nu naast intern. rassen om nadruk op inheemse.
●
Balkan
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Roemenië:
192,000 ha
Landklimaat, bergachtig
60% wit van o.a. fetească albă, fetească regala
Rood van o.a. băbească neagră en fetească neagră, negru
Balkan
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Moldavië:
Wijntraditie die meer dan 7.000 jaar teruggaat
147,000 ha!
Tussen 45 en 48 breedtegraad
10% van het land is wijnstokken, hoogste wijngaarddichtheid ter wereld
Tussen Roemenië en Oekraïne
Tweetalig (Russisch en Roemeens)
SB, PG, CH, fetească albă
M, CS, Malbec, rară neagră, saperavi
Château Purcari (1827) – freedom blend
Asconi (500 ha)
Grootste wijnkelders: Milestii Mici (200 km)
Griekenland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
3000 jaar wijnbouw
105,000 ha
Bekend: harswijn retsina en zoete muskaatwijnen
Authentieke wijnen van inheemse druivenrassen. Veel mono-cépagewijnen.
Wit van o.a. assyrtiko en moschofilero. Rood van o.a. agiorgitiko en xynomavro.
Griekenland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Náoussa:
In Macedonië. Wijngaarden 200-500m. Mooie houtgerijpte xynomavro.
Nemea:
Krachtig rood en lichte ‘maceration semi-carbonique’ van agiorgitiko.
Sámos:
Vin doux naturel van muscat. Samos Nectar: onversterkte zoete wijn van zongedroogde druiven.
Santorini:
Mineralig wit van assyrtiko van vulkaanbodem
●
●
D
●
assyrtiko - Santorini
Wijn proeven:
…
Een wereld vol wijn (Deel 2, H6)
Wijn proeven: Balkan
Pinot grigio
Moldavië
Wijn proeven: Balkan
Negru / cabernet
Roemenië
Nederland, België, Luxemburg
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
Deel 2, H7
Nederland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
Deel 2, H7
Nederland
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
Start in Limburg; Gelderland grootste; ook Zeeland, Overijssel, Brabant
Klassieke druivenrassen alleen in zuiden > riesling, auxerrois, müller-thurgau, pinot gris
Elders resistente druivenrassen (geen vitis vinifera, maar kruisingen) zoals witte johanniter, solaris en riesel en blauwe regent, cabernet cortis
en pinotin.
BOB’s NL
Er zijn nu 9 Nederlandse wijnen met een beschermde oorsprongsbenaming (BOB),
BOB Maasvallei Limburg
B.v. Thorn (NL) en Aldeneyk (B).
BOB Mergelland
B.v. Apostelhoeve, De Wijngaardsberg, Hoeve Nekum, De Planck.
BOB Vijlen (Limburg)
Bv St. Martinus en wijndomein Holset.
BOB Oolde (Gelderland)
Wijngoed Gelders Laren
BOB Amt Delden (Overijssel NL):
Wijngaard Hof van Twente
BOB Achterhoek Winterswijk (Gelderland)
Wijngaard Hesselink en Wijngaard De Reeborghhesch
BOB Rivierenland
BOB Voerendaalse Bergen (Limburg)
BOB Schouwen Duivenland (Zeeland)
De Kleine Schorre
België
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
Vooral witte vitis vinifera, zoals müller-thurgau, pinot blanc, pinot gris en chardonnay.
Rood pinot noir
België
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
5 BOB’s voor stille wijnen
Hagelandse wijn (1997)
Haspengouwse wijn (2000)
Côtes de Sambre et Meuse (2004), Heuvellandse wijn (2005)
BOB Maasvallei Limburg (grensoverschrijdend België en Nederland) (2017)
●●
België
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
2 BOB’s voor mousserende wijn
Vlaamse mousserende kwaliteitswijn (2005)
Vin mousseux de qualité de Wallonie/ Crémant de Wallonie (2008).
2 BGA’s voor landwijn
Vin de Pays des Jardins de Wallonie (2004)
Vlaamse landwijn (2005);
Luxemburg
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
Luxemburg:
Koeler en minder steil dan Moezel
Wit van o.a. elbling (voor Crémant!), rivaner, (= müller-thurgau), auxerrois, pinot gris en riesling
Rood van oa Pinot noir en St. Laurent
Alle wijnen vallen onder de AOP Moselle Luxembourgeoise.
Marque Nationale: erkenning voor kwaliteit. 3 niveaus: Vin Classé, Premier Cru en Grand Premier Cru.
Crémant: uitsluitend 2e gisting op fles
●●
Wijn proeven: Nederland
…
Een wereld vol wijn (Deel 2, H7)
Wijn proeven: Nederland
Solaris, Johanniter, Souvignier Gris
Overijssel
Wijn proeven: Nederland
Rondo / Cabernet Cortis
Noord-Holland
Deel 2, H 3, p. 138-147: Spanje (algemeen, cava, Catalunya, Penedès, Priorat, Somontano, Rioja, Ribera del Duero, Rueda, Rías Baixas, La Mancha, Valdepeñas. Jerez)
Deel 2, H.3, p. 148-153: Portugal (algemeen, Vinho Verde, Douro, port, Dão, Bairrada, Alentejo, Madeira)
Herhalen: Deel 1, H.3, p. 58: vinificatie versterkte wijn
Deel 3, H.3, p. 234-243: aan tafel (wijn-spijs)
We behandelen dan: Spanje & Portugal
wijn-spijs
Doorlezen voor les 8
Tot les 8!
Geniet van wijn,
maar drink met mate