De verpleegkundige diagnose, lesweek 8
De verpleegkundige diagnose, lesweek 8
Open luchtig: een verpleegkundige diagnose is geen gokspel en ook geen medische 'stempel', maar een professionele conclusie op basis van observatie en redeneren.
Lesdoel
Na de les kan de student:
De 11 gezondheidspatronen van Gordon benoemen.
Uitleggen wat een verpleegkundige diagnose is.
Het verschil beschrijven tussen een medische diagnose en een verpleegkundige diagnose.
Uitleggen wat de PES-structuur (Probleem, Etiologie, Signalen/symptomen) inhoudt.
Beschrijven hoe de methodiek van Carpenito wordt gebruikt bij het formuleren van verpleegkundige diagnoses.
This item has no instructions
Welke woorden horen voor jou bij een verpleegkundige diagnose?
minute
second
Gebruik de woordwolk als startpunt. Laat studenten kort reageren op opvallende woorden en koppel daarna terug naar: klinisch oordeel, reacties van de zorgvrager, observaties en onderbouwing.
Wat is een verpleegkundige diagnose?
Een verpleegkundige diagnose is een klinisch oordeel over reacties van een zorgvrager op gezondheid, ziekte of levensprocessen.
Het gaat dus niet alleen om de aandoening, maar vooral om wat die aandoening betekent voor het functioneren, de veiligheid en het welzijn van de zorgvrager.
Benadruk dat de verpleegkundige diagnose gericht is op menselijke reacties, zoals pijn, angst, verminderde mobiliteit of risico op huidletsel.
Waar kijkt een verpleegkundige naar?
Wat de zorgvrager ervaart
Wat jij observeert
Welke gevolgen dit heeft in het dagelijks functioneren
Welke zorgproblemen je kunt beïnvloeden
Kort gezegd: niet alleen wat iemand heeft, maar vooral waar iemand last van heeft.
Gebruik eventueel een eenvoudig voorbeeld: 'longontsteking' is medisch; 'ineffectief ademhalingspatroon' of 'verminderde inspanningstolerantie' is verpleegkundig.
Waarom is deze diagnose belangrijk?
Geeft richting aan verpleegkundige zorg
Maakt duidelijk waarom je iets doet
Verbindt observaties met passende interventies
Helpt bij rapporteren en samenwerken
Zorgt voor doelgerichte en onderbouwde zorg
Leg de koppeling met het verpleegkundig proces: gegevens verzamelen, analyseren, diagnose stellen, doelen bepalen, interventies kiezen, evalueren.
Niet zomaar een etiket
Een verpleegkundige diagnose is geen los woord uit een lijstje.
Ze moet passen bij de gegevens die je hebt verzameld. Zonder observaties, anamnese en onderbouwing blijft het een losse gedachte — en daar kun je geen goede zorg op bouwen.
Humor kan hier: 'Een diagnose uit de lucht plukken hoort eerder bij goochelen dan bij verplegen.'
Medische of verpleegkundige diagnose?
Deze twee diagnoses lijken op elkaar, maar beantwoorden een andere vraag.
De medische diagnose benoemt de ziekte of aandoening.
De verpleegkundige diagnose benoemt de reactie of het zorgprobleem van de zorgvrager.
Laat het verschil echt scherp worden: arts stelt vast wat er medisch aan de hand is; verpleegkundige benoemt wat dit betekent voor zorgbehoefte en functioneren.
Wat hoort waar?
Medische diagnose
Verpleegkundige diagnose
CVA
Slikproblemen
Longontsteking
Nachtelijk benauwd
This item has no instructions
Het verschil in één oogopslag
Gericht op reactie of zorgprobleem
Vastgesteld door verpleegkundige
Voorbeeld: slikprobleem, zelfzorgtekort, angst, valrisico
Gericht op ziekte of stoornis
Vastgesteld door arts of behandelaar
Voorbeeld: CVA, diabetes, pneumonie
Medische diagnose
Verpleegkundige diagnose
This item has no instructions
Zelfde ziekte, andere zorgproblemen
Twee zorgvragers met dezelfde medische diagnose kunnen toch verschillende verpleegkundige diagnoses hebben.
Bij diabetes kan de één vooral moeite hebben met kennis en zelfmanagement, terwijl de ander vooral een risico op huidletsel of problemen met wondgenezing heeft.
Belangrijk inzicht: de verpleegkundige diagnose is individueel en contextgebonden.
Wat benoemt een verpleegkundige diagnose vooral?
De ziekte
De reactie
De medicatie
De bacterie
Goede antwoord is 'de reactie': de verpleegkundige diagnose gaat over het zorgprobleem of de reactie van de zorgvrager, niet over de medische aandoening zelf.
Kern van de diagnose
Een verpleegkundige diagnose is een klinisch oordeel over de reacties van een zorgvrager. De medische diagnose benoemt de ziekte, terwijl de verpleegkundige diagnose zich richt op het zorgprobleem en het dagelijks functioneren.
De blanks dwingen het onderscheid af tussen medisch en verpleegkundig redeneren.
Waarom kunnen twee patiënten met diabetes andere diagnoses hebben?
Bespreek dat hetzelfde medische beeld tot andere verpleegkundige diagnoses kan leiden door verschillen in functioneren, zelfmanagement, risico's, context, observaties en ervaren klachten.
Gordon: ordenen voordat je oordeelt
De 11 gezondheidspatronen van Gordon helpen om gegevens systematisch te verzamelen en te ordenen.
Daardoor zie je sneller verbanden, mis je minder informatie en wordt het stellen van een verpleegkundige diagnose een stuk minder 'ik doe maar wat'.
Leg uit dat Gordon geen diagnoselijst is, maar een kapstok voor anamnese en observatie.
De 11 gezondheidspatronen van Gordon-Carpenito?
Patronen 7 t/m 11
Gezondheidsbeleving en -instandhouding
Voeding en stofwisseling
Uitscheiding
Activiteit
Slaap en rust
Cognitie en waarneming
Zelfbeleving
Rollen en relaties
Seksualiteit en voortplanting
Stressverwerking
Waarden en overtuigingen
Patronen 1 t/m 6
Noem dat studenten deze patronen moeten kunnen benoemen. Laat zien dat de naam soms per boek licht kan verschillen, maar dat de kern hetzelfde blijft.
Wat levert Gordon op?
Overzicht in complexe situaties
Aandacht voor lichaam, gedrag en context
Sneller patronen herkennen
Betere onderbouwing van je diagnose
Benadruk dat Gordon helpt om niet alleen naar het zichtbare probleem te kijken, maar naar het geheel.
Van gegevens naar patroon
Observatie + anamnese + rapportage → geordend in Gordon → verbanden zichtbaar → mogelijke verpleegkundige diagnose
Gordon is dus de routekaart naar je analyse. Zonder routekaart kom je soms ook ergens, maar niet altijd waar je moest zijn.
Gebruik hier eventueel een klein voorbeeld: slecht eten, droge huid, gewichtsverlies en misselijkheid passen samen binnen voeding en stofwisseling.
Waarvoor gebruik je Gordon vooral?
Diagnose kiezen
Medicatie geven
Gegevens ordenen
Symptomen behandelen
Gordon is een kapstok om gegevens systematisch te verzamelen en ordenen; het is geen diagnoselijst of behandelplan.
Gordon in het kort
Met Gordon verzamel en orden je gegevens systematisch. Daardoor zie je sneller verbanden en kun je een mogelijke verpleegkundige diagnose beter onderbouwen.
Sluit aan op de routekaart-slide: observatie, anamnese en rapportage worden geordend om verbanden zichtbaar te maken.
Welk Gordon-patroon vind jij nu het lastigst om te onthouden?
Activiteit
Cognitie
Stressverwerking
Waarden
This item has no instructions
PES: de bouw van een diagnose
Een verpleegkundige diagnose formuleer je vaak met de PES-structuur:
P = Probleem
E = Etiologie
S = Signalen/symptomen
Met PES maak je duidelijk wat het probleem is, waardoor het ontstaat en waaraan je het ziet.
Leg uit dat PES vooral gebruikt wordt bij actuele problemen; bij risicodiagnoses ziet de opbouw er anders uit, omdat er nog geen symptomen zijn.
De drie delen van PES
Signalen/symptomen
De kenmerken die laten zien dat het probleem aanwezig is, zoals observaties, klachten of meetgegevens.
Probleem
Het benoemde verpleegkundige zorgprobleem.
Etiologie
De beïnvloedbare of samenhangende oorzaak.
P en E
S
Benadruk bij etiologie dat verpleegkundigen werken met factoren waarop zorg en begeleiding invloed kunnen hebben.
Voorbeeld van een PES
Verstoord slaappatroon gerelateerd aan pijn blijkend uit moeilijk inslapen, frequent wakker worden en vermoeidheid overdag.
Zo wordt de diagnose concreet, toetsbaar en bruikbaar voor vervolgzorg.
Wijs de drie onderdelen aan in de zin. Laat studenten zien dat 'gerelateerd aan' vaak de etiologie inleidt en 'blijkend uit' de signalen/symptomen.
Veelgemaakte fouten bij PES
Een medische diagnose invullen als probleem
Een niet-beïnvloedbare oorzaak kiezen
Symptomen vergeten
Te vaag formuleren
Gegevens opschrijven zonder echte analyse
Een PES moet niet slim klinken, maar kloppen.
Voorbeeld fout: 'pneumonie gerelateerd aan bacterie'. Dat is medisch redeneren, geen verpleegkundige diagnose.
Waar staat de E in PES voor?
Ervaring
Evaluatie
Etiologie
Ernst
Controleer daarna meteen of studenten ook weten dat etiologie de beïnvloedbare of samenhangende oorzaak is.
PES opbouwen
In een PES benoem je eerst het probleem. Daarna beschrijf je de etiologie, dus de samenhangende of beïnvloedbare oorzaak. Tot slot noteer je de signalen of symptomen waaraan je het herkent.
Nuttig om daarna het voorbeeld van het verstoord slaappatroon nog eens mondeling uiteen te trekken in P, E en S.
Noem één veelgemaakte fout bij PES.
Verwachte elementen: probleem mag niet medisch zijn, etiologie moet beïnvloedbaar of samenhangend zijn, symptomen mogen niet ontbreken, formulering moet concreet zijn en gebaseerd op gegevens.
Carpenito: werken met diagnosen
De methodiek van Carpenito helpt verpleegkundigen om verpleegkundige diagnosen systematisch te herkennen, kiezen en formuleren.
Carpenito biedt geen magische antwoorden, maar een gestructureerde manier om van gegevens naar een passende diagnose te redeneren.
ttps://www.bing.com/search?q=hoe+werkt+carpenito&FORM=QSRE10
Noem dat studenten Carpenito vaak tegenkomen als naslagwerk of methodische ondersteuning bij klinisch redeneren.
Hoe gebruik je Carpenito?
Gegevens verzamelen
Gegevens clusteren
Mogelijke diagnose zoeken
Kenmerken en oorzaken controleren
Diagnose formuleren in PES
Benadruk dat Carpenito helpt bij het checken of de gekozen diagnose echt past bij de verzamelde gegevens.
Carpenito is geen invuloefening
Een diagnose uit Carpenito neem je niet blind over.
Je vergelijkt de diagnose met de situatie van de zorgvrager: passen de signalen, klopt de etiologie en is het probleem daadwerkelijk aanwezig? Pas dan formuleer je de diagnose zorgvuldig.
Leg uit dat Carpenito ondersteunt, maar het klinisch redeneren van de verpleegkundige niet vervangt.
De logische volgorde
Gegevens verzamelen → ordenen met Gordon → analyseren → passende diagnose zoeken met Carpenito → formuleren in PES
Dit is de kern van methodisch werken bij het stellen van een verpleegkundige diagnose.
Dit is de samenvattende kapstok van de les. Herhaal de samenhang tussen de drie onderdelen expliciet.
Alles grijpt in elkaar
Gordon helpt ordenen
Carpenito helpt kiezen en controleren
PES helpt formuleren
Samen zorgen ze ervoor dat je diagnose niet alleen netjes klinkt, maar ook bruikbaar is in de zorgpraktijk.
Rond inhoudelijk af: van losse observaties naar professioneel onderbouwde verpleegkundige taal.
Wat doe je in Carpenito direct vóór formuleren in PES?
Gegevens clusteren
Doelen opstellen
Interventies kiezen
Kenmerken controleren
Volgens de behandelde volgorde: gegevens verzamelen, clusteren, mogelijke diagnose zoeken, kenmerken en oorzaken controleren, daarna formuleren in PES.
De logische volgorde
Je verzamelt eerst gegevens en ordent die met Gordon. Daarna zoek en controleer je een passende diagnose met Carpenito en formuleer je die in PES.
Dit is de samenvattende kapstok van de les; laat studenten de hele keten nog eens hardop benoemen.
Opdracht
Stel de VP diagnose+Pes aan de hand van de Carpenito met de volgende casus
This item has no instructions
Situatie
Mevrouw De Vries (84 jaar) woont sinds zes maanden op een psychogeriatrische afdeling van een verpleeghuis. Zij heeft de diagnose dementie en een Wlz-indicatie VV5. De afgelopen weken merkt het team verschillende veranderingen op. Mevrouw is onrustiger geworden, dwaalt regelmatig over de afdeling, eet slecht en is meerdere keren bijna gevallen. Daarnaast weigert zij regelmatig hulp bij de persoonlijke verzorging.
Tijdens de ochtendzorg observeert de verpleegkundige niveau 4 dat mevrouw vermoeid oogt, slechts de helft van haar ontbijt heeft gegeten en moeite heeft met opstaan uit haar stoel. In het zorgdossier staat dat zij in één maand 3 kilogram is afgevallen. Ook wordt genoteerd dat mevrouw 's nachts meerdere keren uit bed komt en begeleiding nodig heeft.
This item has no instructions
Risico op vallen
Gerelateerd aan verminderde mobiliteit, desoriëntatie en dwaalgedrag.
Blijkt uit meerdere bijna-valincidenten en onzeker looppatroon.
Onevenwichtige voeding: minder dan lichaamsbehoefte
Gerelateerd aan verminderde voedselinname.
Blijkt uit gewichtsverlies van 3 kilogram en het slecht eten tijdens de maaltijden.
Verstoord slaappatroon
Gerelateerd aan nachtelijke onrust door dementie.
Blijkt uit frequent opstaan gedurende de nacht en vermoeidheid overdag.
Zelfzorgtekort: persoonlijke verzorging
Gerelateerd aan cognitieve achteruitgang.
Blijkt uit het regelmatig weigeren van ondersteuning bij ADL-zorg.
This item has no instructions
Genoeg info of zijn er nog vragen?
This item has no instructions